ምዕራፍ አንድ

ብዙ፣ ተባዙ

የፍጥረት ተልእኮ እና መለኮታዊ በረከት

— ዘፍጥረት 1፡28፤ 2፡1–3 —

መለኮታዊ ሙላት፡ የእግዚአብሔር ልብ መስታወት

"በመጀመሪያ እግዚአብሔር ሰማይንና ምድርን ፈጠረ።" (ዘፍ. 1፡1)። ከዚህ ቀዳሚ ዓረፍተ ነገር ውጭ ማንኛውም ስለ በረከትና ስለ ብልጽግና የሚነገር ትምህርት፣ መሠረቱ የተናወጠ ቤት ይመስላል። መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ገንዘብ ወይም ስለ ስኬት ከመናገሩ በፊት፣ ስለ እግዚአብሔር ራሱ ይናገራል፤ ስለ ማንነቱ፣ ስለ ልቡ፣ ስለ እጁ ልግስና። ስለዚህም ማንኛውም ኃላፊነት የሚሰማው የመለኮታዊ ሙላት ትምህርት፣ ራሱ መጽሐፍ ቅዱስ በሚጀምርበት ስፍራ፣ ይኸውም ፈጣሪ በሆነው እግዚአብሔር ዘንድ መጀመር አለበት። ፍጥረት ከምንም የተገኘ በመሆኑ፣ የመጀመሪያው መልእክቱ ይህ ነው፡ ከመኖር በፊት ምንም አልነበረም፤ ከጸጋ በፊት ምንም ብቁነት አልነበረም። እግዚአብሔር የፈጠረው ስላስፈለገው ሳይሆን ስለ ወደደ ነው።

እግዚአብሔር ከመባረኩ በፊት ይፈጥራል፤ ፍጥረቱም ራሱ የልግስናው፣ ራሱን የመግለጡ እና ሕይወቱን ወደ ፍጡር በፈቃደኝነት የማፍሰሱ የመጀመሪያ ምስክርነት ነው። ይህ በፍጥረት አወቃቀር ውስጥ ራሱ የተቀረጸው ልግስና የሚያሳየን፣ ሙላት በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በአጋጣሚ የተከሰተ ክስተት ሳይሆን፣ የእግዚአብሔር ልብ ትርክት አካል መሆኑን ነው። ከለመለመው ኤደን ገነት ጀምሮ እስከ በጉ ሰርግ ድግስ ራእይ ድረስ በሚዘልቀው በቅዱሳት መጻሕፍት ቀኖናዊ ጉዞ ሁሉ ውስጥ፣ በጣም ጎልቶ የሚታየው ሐሳብ ይህ ነው፡ እግዚአብሔር የሚሞላ፣ የሚያበዛ፣ የተትረፈረፈ አምላክ ነው። ባዶነት ላይ ይናገራል፤ ባዶነትም ሥርዓት ያለው ዓለም ይሆናል። በምድረ በዳ እንጀራን ያዘጋጃል፤ ባዶ ማሰሮዎችን በዘይት ይሞላል፤ አምስት እንጀራንና ሁለት ዓሣን ወደ ታላቅ ግብዣ ይለውጣል።

ይሁን እንጂ ይህው አምላክ ነቢዩን ኤልያስን ወደ ኮራት ወንዝና ወደ ሰራፕታ ድርቅና ብቸኝነት እንዲወርድ ጠራው። ልጁን የላከው ወደ ቤተ መንግሥት ሳይሆን ወደ ድህነት ነው፤ በከብቶች ግርግም ተወልዶ፣ በተዋሰ መቃብር ተቀበረ። ሐዋርያው ጳውሎስ ራሱ፣ "መዋረድንም አውቃለሁ መብዛትንም አውቃለሁ፤ በእያንዳንዱ ነገር በነገርም ሁሉ መጥገብንና መራብን መብዛትንና መጉደልን ተምሬአለሁ።" (ፊልጵስዩስ 4፡12) ሲል መስክሯል። ይህ አያዎ (ፓራዶክስ) የሚመስል እውነት፣ የብልጽግናን ፅንሰ ሐሳብ ከሥጋዊ ፍላጎት ባሻገር ወደ ላቀ መንፈሳዊና የፍጻሜ ዘመን እውነታ ከፍ ያደርገዋል፤ የሚሞላውም አምላክ፣ ራሱ ደግሞ ሲፈልግ የሚያራብ አምላክ ስለ ሆነ ነው።

ይህ ጥናት እነዚህን ሁለት እውነታዎች — ሙላትንም ድህነትንም — በአንድ ልብ ውስጥ አጣምሮ የያዘ ጽሑፍ ነው። ዓላማውም በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የሚገኙትን ታላላቅ የማብዛት ትረካዎች በታማኝ የትርጓሜ ሥነ ዘዴ እና በጠለቀ ነገረ መለኮታዊ ጥበብ በማብራራት፣ ወደ ተራ ብልጽግና ስብከት ወይም ወደ ተቀደሰ ድህነት (Asceticism) ላለማምራት፣ ይልቁንም ወደ ላቀ እውነት ለመድረስ ነው። እግዚአብሔር ባዶነትን ይሞላል፣ መባዎችን ያበዛል፣ እጥረትን ይቤዣል፣ አንዳንዴም ማጣትን ራሱ ይቀድሳል — ሁሉም ለራሱ ክብርና ለፍጥረቱ ሁለንተናዊ በጎ ፈቃድ።

የዘፍጥረት መክፈቻ ቁጥሮች "ምድርም ባዶ ነበረች፥ አንዳችም አልነበረባትም፤ ጨለማም በጥልቁ ላይ ነበረ፤ የእግዚአብሔርም መንፈስ በውኃ ላይ ሰፍፎ ነበር።" (ዘፍ. 1፡2) ይላሉ። ይህ ትርምስ የተመለከተ ባዶነት ግን አስፈሪ ሳይሆን ተስፋን የተሸከመ ነው። በጥንታዊው የቅርብ ምሥራቅ አፈ ታሪኮች ፍጥረት ከመለኮታዊ ጦርነትና ከደም እንደሚወለድ ቢነገርም፣ እግዚአብሔር ግን ከትርምስ ጋር በፍልሚያ አልገባም፤ ይልቁንም መንፈሱ በጥልቁ ላይ በእርጋታ ሰፍፎ ነበር። ይህ የሉዓላዊ ፈጣሪ ፍጹም ርጋታ እንጂ የተዋጊ ድል አድራጊነት አይደለም። ስድስቱ የፍጥረት ቀናት፣ ከቅርጽ አልባነት ወደ ቅርጽ፣ ከባዶነት ወደ ሙላት፣ ከጨለማ ወደ ብርሃን የሚደረግ ጉዞ ናቸው — ይህም እግዚአብሔር ታሪክን ወደ ፍጻሜው ለመምራት የሚከተለውን የቤዛነት ስልት አስቀድሞ ይነግረናል።

ዘፍጥረት 1፡28፡ የመጀመሪያው በረከት

"እግዚአብሔርም ባረካቸው፥ እግዚአብሔርም እንዲህ አላቸው፦ ብዙ፥ ተባዙ፥ ምድርንም ሙሉአት፥ ግዙአትም፤ የባሕርን ዓሦችና የሰማይን ወፎች፥ በምድር ላይ የሚንቀሳቀሱትንም ሁሉ ግዙአቸው።"

— ዘፍጥረት 1፡28

'ባረከ' የሚለው ቃል ጥንቃቄ የተሞላበት ትንተና ይፈልጋል፤ ምክንያቱም ጥልቅ ኃይልን ስለሚያመለክት ነው። በመሠረታዊ ትርጉሙ፣ የበላይ የሆነው አካል ለበታች ለሆነው የሚሰጠው የሕይወት ኃይል፣ ፍሬያማነትና ደኅንነት ማለት ነው። እግዚአብሔር ሲባርክ ቃሉ ተራ ምኞት ወይም ጸሎት አይደለም፤ የህልውና ስጦታ ነው፤ መለኮታዊ ኃይልን ወደ ተቀባዩ የሚያስተላልፍ ፈጣሪ የቃል ተግባር ነው። ይህ በረከት ለሰው ልጅ ሕልውና መሠረታዊ የፍጥረት ቻርተር ነው — እግዚአብሔር በመልኩ ለፈጠራቸው የሰጣቸው የጥሪያቸው መክፈቻ ተልእኮ። በጥንታዊው የቅርብ ምሥራቅ አረማዊ ዓለም አመለካከት፣ የአማልክት ምስል ተደርገው ይታሰቡ የነበሩት ነገሥታት ብቻ ነበሩ፤ ዘፍጥረት ግን ይህንን የንጉሣዊ ክብር ለወንድና ለሴት፣ ለሰው ልጅ ሁሉ ሰጠው — ይህም በዘመኑ ታይቶ የማይታወቅ ታላቅ ነገረ መለኮታዊ አብዮት ነው።

ከበረከቱ በኋላ የሚከተሉት አምስት የትእዛዝ ግሦች፣ የፍጥረት ተልእኮን ሙሉ ስፋት ይገልጣሉ፡

ብዙ — ፍሬ ማፍራት፣ ኦርጋኒክ የሆነ ውስጣዊ ዕድገትን ማሳየት
ተባዙ — በቁጥርና በመጠን መጨመር
ምድርንም ሙሉአት — ባዶነትን ማስወገድ፣ ምድርን በእግዚአብሔር አምሳያዎች መሸፈን
ግዙአትም — የምድርን ስውር አቅም ማውጣት፣ ማልማትና ሥርዓት ማስያዝ እንጂ አምባገነናዊ ብዝበዛ አለመሆኑ
ግዙአቸው — (ንገሡባቸው) ንጉሣዊና ካህናዊ አስተዳደርን በምድር ላይ በታማኝነት መዘርጋት

ይህ የትእዛዛት ቅደም ተከተል ግልጽና ጥልቅ ነው። የሰው ልጅ በፍጥረት ላይ የመጋቢነት ኃላፊነትን እንዲወጣ፣ የተደበቀውን የተፈጥሮ አቅም ለእግዚአብሔር ክብርና ለፍጥረት ሁሉ ጥቅም እንዲያሳድግ የተሰጠ መለኮታዊ አደራ ነው። "ግዙአት" የሚለው ቃል በተለይ በተፈጥሮ ላይ የሚደረግን የጥንቃቄና የኃላፊነት እርምጃ ያመለክታል እንጂ፣ ዘመናዊው ዓለም እያደረገ ያለውን ስግብግብ የተፈጥሮ ውድመት በምንም መንገድ አያጸድቅም። ሰው የምድር ጌታ ሳይሆን የምድር መጋቢ ነው፤ የመጨረሻው ባለቤት እግዚአብሔር ራሱ ነውና።

ወሳኙ ግን ይህ ነው፡ በረከቱ ከተልእኮው ይቀድማል። ጸጋ ታዛዥነትን ይቀድማል፤ መለኮታዊ ማብቃት ከሰው ልጅ ምላሽ በፊት ይመጣል። እግዚአብሔር አቅም ሳይሰጥ አያዝም። ይህ ቅደም ተከተል በቀኖናዊ ታሪክ ውስጥ ደጋግሞ ይታያል፡ "ከአገርህ ከዘመዶችህም ከአባትህም ቤት ተለይተህ እኔ ወደማሳይህ ምድር ውጣ። ታላቅ ሕዝብም አደርግሃለሁ፥ እባርክሃለሁ" (ዘፍ. 12፡1-2) ሲል ያህዌ አብራምን ከማዘዙ በፊት ባርኮታል፤ በሲና ኦሪትን ከመስጠቱ በፊት ደግሞ "ከግብፅ ምድር ከባርነት ቤት ያወጣሁህ አምላክህ እግዚአብሔር እኔ ነኝ።" (ዘጸ. 20፡2) ሲል እስራኤልን አድኗል። ሐዋርያው ጳውሎስ በኤፌሶን 4፡1 ላይ "እንግዲህ በጌታ እስር የሆንሁ እኔ ለተጠራችሁበት መጠራት እንደሚገባ ትመላለሱ ዘንድ እለምናችኋለሁ፤" ሲል፣ በመጀመሪያዎቹ ሦስት ምዕራፎች የተዘረዘረውን መለኮታዊ ጸጋ መሠረት አድርጎ ነው። የሙላት ነገረ መለኮት፣ በትክክል ሲታሰብ፣ የራስ ጥረትና ስኬት ትምህርት ሳይሆን፣ ዘወትር የመቀበልና የምላሽ ትምህርት ነው።

የ'ሙላት' ክር በቀኖናዊ ታሪክ ውስጥ

የሙላት ጽንሰ ሐሳብ በዘፍጥረት ብቻ የሚያበቃ ሳይሆን፣ መላውን መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትረካ እንደ ወርቅ ክር ያቋርጣል። "ሰማያት የእግዚአብሔርን ክብር ይናገራሉ፥ የሰማይም ጠፈር የእጁን ሥራ ያወራል።" (መዝ. 19፡1) የተባለው፣ በእርሱ የእጅ ሥራዎች የተሞሉ በመሆናቸው ነው። ኢሳይያስ ደግሞ በራእዩ ውስጥ ሱራፌል "ቅዱስ፥ ቅዱስ፥ ቅዱስ፥ የሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር፤ ምድር ሁሉ ከክብሩ ተሞልታለች" (ኢሳ. 6፡3) ሲል ሲዘምሩ ሰማ — ይህም የፍጥረት ተልእኮ ቀጥተኛ ማስተጋባት ነው።

የመጀመሪያው ትረካ አመክንዮ ግልጽ ነው፡ ፍጥረት ከባዶነት ወደ ሙላት የተሸጋገረው በፈጣሪው ቃል ነው። የፍጥረት ግብ ሙላት እንጂ እጥረት አልነበረም። በዘፍጥረት 3 ግን ኃጢአትና እርግማን ገቡ፤ "እሾህንና አሜከላን ታበቅልብሃለች፤... በፊትህ ወዝ እንጀራን ትበላለህ፤" (ዘፍ. 3፡18-19) ተብሎ ተጻፈ። ኃጢአት የፍጥረትን ፍሬያማነት አደናቀፈ፤ "ምድርም በእግዚአብሔር ፊት ተበላሸች፥ ምድርም ግፍን ተሞላች።" (ዘፍ. 6፡11) እንደ አገላለጹ፣ ክብር ፈንታ በግፍ ተሞላች። ይሁን እንጂ እግዚአብሔር የፍጥረት ዓላማው እንዲጨናገፍ አልፈቀደም። ለኖኅ የተነገረው "ብዙ፥ ተባዙ፥ ምድርንም ሙሉአት።" (ዘፍ. 9፡1) የሚለው ቃል፣ የፍጥረትን ትእዛዝ ቃል በቃል ደገመው — ውኃው ቢያጠፋም እግዚአብሔር ግን ዳግመኛ ይባርካል፤ ዳግመኛ ይሞላል።

የአብርሃም ቃል ኪዳን ደግሞ ይህንኑ የፍጥረት በረከት ወደ ቤዛዊ ታሪክ ውስጥ ያስገባል፡ "በእውነት እባርክሃለሁ፥ ዘርህንም እንደ ሰማይ ከዋክብትና በባሕር ዳር እንዳለ አሸዋ አበዛዋለሁ፤" (ዘፍ. 22፡17)። በግብጽ ውስጥ የእስራኤል መባዛት፣ "የእስራኤልም ልጆች አፈሩ፥ ተባዙም፥ እጅግም በዙ፥ ጸኑም፤ ምድሪቱም ሞላችባቸው።" (ዘጸ. 1፡7) ተብሎ የተነገረው፣ የዘፍጥረት 1፡28 ቀጥተኛ ፍጻሜ ነው። በመገናኛው ድንኳን "የእግዚአብሔርም ክብር ማደሪያውን ሞላው።" (ዘጸ. 40፡34) እና በሰሎሞን ቤተ መቅደስ ላይ ደመናው ስፍራውን በሙላት እንደሸፈነው ሁሉ፣ ይህ ትንቢት ወደፊት "ውኃ ባሕርን እንደሚከድን ምድር የእግዚአብሔርን ክብር በማወቅ ትሞላለችና።" (ዕንባቆም 2፡14) ወደ ተባለው ታላቅ ተስፋ ይመራል።

በአዲስ ኪዳን ግን ይህ የሙላት ተስፋ ክርስቶሳዊ ፍጻሜውን አገኘ። ጳውሎስ ለቆላስይስ ሰዎች "በእርሱ የመለኮት ሙላት ሁሉ በሰውነት ተገልጦ ይኖራልና፥" (ቆላ. 2፡9) ሲል ጻፈ። ክርስቶስ ሁለተኛው አዳም በመሆኑ የተበላሸውን የሰው ልጅ ተልእኮ አድሶታል። ስለዚህ ቤዛነት፣ ከአብርሃም ጀምሮ እስከ አዲሱ ሰማይና አዲሱ ምድር ድረስ፣ የቀድሞውን የኤደን ሙላት መመለስ ብቻ ሳይሆን መብለጥ ጭምር ነው። እያንዳንዱ በቀኖና ውስጥ የሚገኝ የማብዛት ተግባር — የኤልያስ ዱቄትና ዘይት፣ የኤልሳዕ ዘይት፣ የክርስቶስ እንጀራ ማባዛት — እንደ ተነጠለ ተአምር ብቻ ሳይሆን፣ በፍጻሜው ዘመን የራሱ ክብር ፍጥረቱን ሙሉ በሙሉ እንደሚሸፍነው ለተሰጠው ታላቅ ተስፋ እንደ ቅምሻ መወሰድ ይገባዋል።

በረከትና ሙላት በቤተክርስቲያን ታሪክ እና በኢትዮጵያ አውድ

የዘፍጥረት የፍጥረት ተልእኮ በቤተክርስቲያን ታሪክ ውስጥ በተለያዩ መንገዶች ሲተረጎም ቆይቷል። በጥንቷ ቤተክርስቲያን አባቶች ዘንድ፣ በተለይም በኢራኒየስ አስተምህሮ፣ ክርስቶስ የሰውን ልጅ ውድቀትና የፍጥረት ተልእኮ "በማጠቃለል" ወደ አዲስ የሙላት ደረጃ እንዳሸጋገረው በሰፊው ተብራርቷል። ይሁን እንጂ ከሦስተኛው መቶ ክፍለ ዘመን በኋላ በመጣው የምንኩስና ንቅናቄ ተጽዕኖ፣ ሥጋዊው ዓለምና ቁሳዊ ብልጽግና ብዙ ጊዜ ከመንፈሳዊው በታች እየታየ መጣ። አውግስጢኖስ ግን "ብዙ ተባዙ" የሚለውን ትእዛዝ ወደ መንፈሳዊ ፍሬ ማፍራት ብቻ ከመቀነስ ይልቅ፣ ሁለቱን — ሥጋዊውንም መንፈሳዊውንም — በአንድነት ለማየት ጥረት አድርጓል።

በተሐድሶ ዘመን ጆን ካልቪንና ማርቲን ሉተር የፍጥረት ተልእኮን ወደ ተፈጥሯዊ ትርጉሙ መልሰውታል፤ ካልቪን ማንኛውም ሰብዓዊ ሥራ — ግብርና፣ ንግድ፣ ጥበብ — ራሱ እግዚአብሔርን የማምለኪያ ስፍራ መሆኑን በማስተማር፣ የተልእኮውን ባህላዊ ስፋት አድሶታል።

በዘመናዊው ዓለም አቀፍ ክርስትና፣ በተለይም በአፍሪካና በኢትዮጵያ አውድ፣ የዘፍጥረት 1፡28 ትርጓሜ ሁለት ጽንፎችን ይጋፈጣል። በአንድ በኩል፣ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ታሪካዊ የምንኩስና ባህል ድህነትን ብዙ ጊዜ የቅድስና መለኪያ አድርጎ ያያል። በሌላ በኩል፣ በዘመናዊው ወንጌላዊ/ጴንጤቆስጤ እንቅስቃሴ ውስጥ ሥር የሰደደው የብልጽግና ወንጌል፣ የበረከትን ትርጉም ከማህበረሰባዊ መጋቢነት ነጥሎ ለግለሰብ ቁሳዊ ክምችት ብቻ ያውለዋል። ኢትዮጵያዊው ሥነ መለኮት ግን፣ ታሪካዊ መሠረቱ ማህበረሰባዊ ስለ ሆነ፣ መጽሐፍ ቅዱሳዊው ሙላት ከግለሰባዊ ስግብግብነትም ሆነ ከስህተት የድህነት ውበት ማድነቅ ራሱን ነጻ ያደርጋል — ምክንያቱም እውነተኛው ሙላት ለራስ ሳይሆን ለጎረቤት ጭምር የሚፈስ ነውና።

ትምህርተ እግዚአብሔር እና የሰው ልጅ አስተምህሮ

የፍጥረት መለኮታዊ ሙላት ትምህርት፣ በተመሳሳይ ጊዜ የእግዚአብሔርን ማንነት እና የሰውን ልጅ ተፈጥሮ ይነካል። ከትምህርተ እግዚአብሔር አንጻር፣ የፍጥረት ተልእኮ እግዚአብሔርን በመሠረቱ አፍቃሪ፣ ለጋስ እና ራሱን ሰጪ አድርጎ ይገልጠዋል። እግዚአብሔር የሚፈጥረው ከጉድለት ወይም ከብቸኝነት ተነስቶ ሳይሆን፣ ከራሱ መትረፍረፍ ተነስቶ ነው። በአብ፣ በወልድ እና በመንፈስ ቅዱስ መካከል ያለው የዘላለም ፍቅርና ኅብረት፣ ለፍጥረታዊ ሙላት ሁሉ የህልውና መሠረት ነው። ፍጥረት፣ በጥልቅ ትርጉሙ፣ የፍቅር ስጦታ ነው — ማንም ያልጠየቀው ነገር ግን ሁሉንም የሚያካትት ስጦታ።

ከሰው ልጅ አስተምህሮ አንጻር፣ የፍጥረት ተልእኮ ሰውን በአራት አቅጣጫ ግንኙነት ያለው ፍጡር ያደርገዋል፡ ወደ ላይ ከእግዚአብሔር ጋር እንደ መልክ ተሸካሚ፣ ወደ ውጭ ከፍጥረት ጋር እንደ መጋቢ፣ ወደ ጎን ከሰው ማህበረሰብ ጋር እንደ አብሮ አገልጋይ፣ እና ወደ ውስጥ ከራሱ ጋር በአንድነት። እነዚህ አራት ግንኙነቶች ጤናማ በሆኑ ጊዜ፣ ሰው በእውነተኛ ሙላት ውስጥ ይኖራል።

ኃጢአት በዚህ አውድ ውስጥ ሲታይ፣ እጥረትና ጉድለት የገባው በመለኮታዊ ዓላማ ሳይሆን፣ በውድቀት ምክንያት እነዚህ ግንኙነቶች በመሰበራቸው ነው። ፍጡር የፈጣሪውን አቅርቦትና ልግስና ማመን ሲያቆም፣ ከመቀበል፣ ከማካፈልና ከማልማት ይልቅ ይነጥቃል፣ ያከማቻል፣ ብዝበዛንም ያካሂዳል። የዘመናችን ኢኮኖሚያዊ ኢፍትሐዊነት፣ ድህነት፣ የአካባቢ መራቆት — ሁሉም የዚህ መሠረታዊ ኃጢአት መገለጫዎች ናቸው። ስለዚህም የሙላት ትምህርተ ሰብእ፣ ከኃጢአትና ከክርስቶስ ቤዛነት ትምህርት ሊነጠል አይችልም። የሰው ልጅ ወደ እውነተኛ ሙላት የሚመለሰው በማከማቸት ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ጸጋ ታምኖ ራሱን ሲሰጥ ብቻ ነው — ልክ ጌታው እንዳደረገው።

የዘፍጥረት 1፡28 እና የፍጥረት ትረካ (ዘፍ. 1፡1-2፡3) የሚያሳየው፣ እግዚአብሔር የፈጠረውን ዓለም በባዶነት እንዲቀር ያላሰበ፣ ነገር ግን በሕይወት፣ በበረከትና በክብሩ የተሞላ እንዲሆን የወሰነ አምላክ መሆኑን ነው። "ብዙ፣ ተባዙ፣ ምድርንም ሙሉአት" የሚለው ትእዛዝ ለሰው ልጅ የተሰጠው ንጉሣዊና ካህናዊ ጥሪ እንጂ የተፈጥሮ መበዝበዣ ፍቃድ አይደለም። በረከት ከተልእኮ ይቀድማል — ይህም እግዚአብሔር ሁልጊዜ ታዛዥነትን ከመጠየቁ በፊት ጸጋን አስቀድሞ ይሰጣል ማለት ነው።

ይህ የሙላት ትምህርት በውድቀት ምክንያት ቢስተጓጎልም፣ በእስራኤል ታሪክ ውስጥ አልፎ፣ በክርስቶስ ኢየሱስ ቤዛዊ ሥራ ሙሉ ፍጻሜውን አግኝቷል። ቤተክርስቲያን ዛሬ የምትገኘው በዚህ መካከል ላይ ሆና ነው። በተለይም በአፍሪካና በኢትዮጵያ አውድ፣ ቤተክርስቲያን የድህነትን ውበት ማድነቅም ሆነ የብልጽግና ወንጌልን ስግብግብነት ውድቅ በማድረግ፣ እውነተኛውን መጽሐፍ ቅዱሳዊ የፍጥረት መጋቢነት፣ ማህበራዊ ፍትህ እና ሁለንተናዊ ሙላት ልታውጅ ይገባል።

ምዕራፍ ሦስት

ማሰሮው መቼም አልጎደለም

— 1ኛ ነገሥት 17፡8–16፤ 2ኛ ነገሥት 4፡1–7 —

የነቢያት የምልክት ተግባራት

ከኤልያስና ከኤልሳዕ ጋር የተያያዙት የማባዛት ትረካዎች፣ የግል ተአምራዊ አቅርቦት ታሪኮች ብቻ አይደሉም። እነዚህ ታሪኮች እንደ ትንቢታዊ የምልክት ተግባራት ያገለግላሉ — የእስራኤል የኪዳን ታማኝነት እጅግ ዝቅተኛ ደረጃ ላይ በደረሰበትና ጣዖት አምልኮ የመንግሥት ተቋም በሆነበት ወቅት፣ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊ ባህርይ የሚያሳዩ ሕያው ማሳያዎች ናቸው።

ኤልያስና ኤልሳዕ ያገለገሉት፣ ፖለቲካዊ ብልሹነትና ኢኮኖሚያዊ ጭቆና በነገሠበት በሰሜኑ መንግሥት፣ በተለይም በኦምሪ ሥርወ መንግሥት ሃይማኖታዊ ውድቀት ውስጥ ነው። ስለዚህ እነዚህ የማባዛት ታሪኮች የእግዚአብሔርን አዳኝነት ከማሳየት ባለፈ፣ በወቅቱ በነበረው የከነዓናውያን የብልጽግና ጣዖት (በኣል) ላይ የተሰነዘሩ ኃይለኛ ትችቶች ናቸው — በኣል ሊሰጥ የማይችለውን፣ ያህዌ በጠላት ግዛት ውስጥ እንኳ ይሰጣል።

1ኛ ነገሥት 17፡8-16፡ የሰራፕታዋ መበለት

"እርስዋም፦ ሕያው አምላክህን እግዚአብሔርን እምላለሁ፥ በማድጋ ካለው ከእፍኝ ዱቄትና በማሰሮ ካለው ከጥቂት ዘይት በቀር እንጀራ የለኝም፤ እነሆም፥ ገብቼ ለእኔና ለልጄ እንድጋግረው፥ በልተነውም እንድንሞት ጥቂት እንጨት እሰበስባለሁ አለች።"

— 1ኛ ነገሥት 17፡12

የኤልያስና የሰራፕታዋ መበለት ታሪክ በሰፊው የድርቅ ትረካ ውስጥ ስትራቴጂካዊ ስፍራ ይይዛል። ንጉሥ አክዓብ ላመጣው የበኣል አምልኮ እግዚአብሔር በእስራኤል ላይ ድርቅ አውጇል፤ ድርቁ ራሱ፣ የዝናብና የልምላሜ አምላክ ተብሎ ከሚታሰበው ከበኣል ጋር የተደረገ ቀጥተኛ የሥልጣን ፍልሚያ ነው። እግዚአብሔር ነቢዩን የላከው ለታማኝ የእስራኤል ቤተሰብ ሳይሆን፣ የበኣል አምልኮ ማዕከል ወደ ሆነችው ሲዶና ውስጥ ለምትገኝ ፊንቄያዊት መበለት ነው። ይህ የዘር፣ የጂኦግራፊና የሃይማኖት ድንበሮችን የሚያቋርጠው መለኮታዊ ጸጋ፣ ቆየት ብሎ ኢየሱስ ክርስቶስ በናዝሬት ምኵራብ ላደረገው ትምህርት ("በእስራኤል ብዙ ባልቴቶች ነበሩ፤... ኤልያስም በሲዶና አገር ወዳለች ወደ ሰራፕታ ወደ አንዲት ባልቴት እንጂ ከእነርሱ ወደ አንዲቱ አልተላከም።" - ሉቃስ 4፡25-26) ጽኑ መሠረት ነው።

መበለቲቱ ተስፋ ቆርጣ የመጨረሻውን ማዕድ እያዘጋጀች ሳለ፣ የኤልያስ ምላሽ ሥር ነቀል ነበር፡ "አትፍሪ፤ ሂጂና እንዳልሽው አድርጊ፤ ነገር ግን አስቀድመሽ ለእኔ ታናሽ ቂጣ አድርገሽ አምጪልኝ፥ ከዚያም በኋላ ለአንቺና ለልጅሽ አድርጊ፤" (1ነገ. 17፡13)። "አስቀድመሽ" የሚለው ቃል የታሪኩ ሁሉ ማጠንጠኛ ነው — ኤልያስ ከትራፊዋ ሳይሆን ከመጨረሻዋ ማዕድ ጠየቃት፤ ይህ የኪዳን ታማኝነትን የሚፈትን ጥያቄ ነበር።

"እግዚአብሔር በኤልያስ እጅ እንደ ተናገረው ቃል የዱቄቱ ማድጋ አልጎደለም፥ የዘይቱም ማሰሮ አልተጓደለም።" (1ነገ. 17፡16) የሚለው ቃል፣ እጅግ ጥልቅ የነገረ መለኮታዊ አዋጅ ነው። በእግዚአብሔር የኪዳን አቅርቦት ውስጥ፣ መሟጠጥና እጥረት ታግደዋል። ይህ ለአንድ አፍታ የተፈጠረ ተአምር ሳይሆን፣ ድርቁ እስኪያልፍ ድረስ ቀጣይነት ያለው የተስፋ ቃል እውን መሆን ነው። በኣል በራሱ ግዛት ውስጥ ለተከታዮቹ ዝናብም ሆነ እህል መስጠት ሲሳነው፣ የእስራኤል አምላክ ያህዌ ግን በጠላት ግዛት ውስጥ ራሱ ሕይወትን ደግፎ ይዟል።

የ"መጀመሪያ" (በኩራት)፡ ባዶ መሆንና ጸጋ

መበለቲቱ አስቀድማ ለኤልያስ እንድትሰጥ መታዘዟ፣ በዘመናችን እንደሚሰበከው የብልጽግና ወንጌል የግብይት ወይም የኢንቨስትመንት መርህ አይደለም። ይህ ከተረፈ ሙላት ላይ የሚደረግ የልግስና ፈተና ሳይሆን፣ በቅርብ በተደቀነ ሞት ፊት የታመነ የመሆንና ራስን ሙሉ በሙሉ ለእግዚአብሔር ቃል አሳልፎ የመስጠት ጥሪ ነው። በመስጠት ተግባርና በማባዛት ተአምር መካከል ያለው ግንኙነት ሜካኒካዊ ሳይሆን ኪዳናዊ ነው።

መበለቲቱ ያላትን ሁሉ ሰጠች፤ እግዚአብሔርም አትረፍርፎ መለሰላት። ይህ የመጨረሻው ፊተኛ የሚሆንበትና፣ ባዶ መሆን ለመለኮታዊ ሙላት ዕቃ ወደመሆን የሚለወጥበት የመንግሥቱ አመክንዮ ነው። "መጀመሪያውን" ለእግዚአብሔር መስጠት፣ የፍጥረት ሁሉ ባለቤት እርሱ መሆኑን ማመንና፣ ሰብዓዊ አቅምን ወደ ጎን በመተው በመለኮታዊ ቃል ላይ ብቻ የመደገፍ ፍጹም የእምነት አቋም ነው።

2ኛ ነገሥት 4፡1-7፡ ኤልሳዕ፣ የመበለቲቱ ዘይትና የዕዳ ነጻነት

"ኤልሳዕም፦ ምን ላድርግልሽ? በቤትሽስ ምን አለሽ? ንገሪኝ አላት። እርስዋም፦ ከዘይት ማሰሮ በቀር ለባሪያህ በቤትዋ ምንም የላትም አለች።"

— 2ኛ ነገሥት 4፡2

ይህ ታሪክ በጥንታዊው ዓለም ከነበረው የዕዳ ባርነት ማህበራዊ ቀውስ ጋር በቀጥታ ይጋጫል። በዕዳ ምክንያት ልጆቿን በባርነት ልታጣ የተቃረበችው የነቢይ ሚስት ወደ ኤልሳዕ ስትመጣ፣ የኤልሳዕ ጥያቄ "በቤትሽስ ምን አለሽ?" የሚል ነበር። ይህ ጥያቄ፣ እግዚአብሔር ተአምራቱን የሚሠራው ከሰው ልጅ ነባር እውነታና ካለው አነስተኛ አቅም ተነስቶ መሆኑን ያመለክታል። የኦሪት ሕግ (ዘሌዋውያን 25) ወንድምን በዘላቂ ባርነት መግዛትን ይከለክላል፤ ኤልሳዕ እዚህ ላይ የዚህ ሕግ ሕያው ተከላካይ ሆኖ ይቆማል።

"ሂጂ፥ ከጎረቤቶችሽ ሁሉ ባዶ ዕቃ ለምኚ፤ ጥቂትም አታድርጊ፤" (2ነገ. 4፡3) መባሏ፣ የማባዛቱ ተአምር በማህበረሰባዊ ትብብርና በሰው ልጅ ዝግጅት ላይ የተመሠረተ መሆኑን ያሳያል። ዘይቱ መፍሰስ ያቆመው መለኮታዊው አቅርቦት ስላለቀ ወይም የጸጋው ምንጭ ስለደረቀ ሳይሆን፣ ሊቀበለው የሚችል ባዶ ዕቃ በጠፋ ጊዜ ነው (2ነገ. 4፡6)። የእግዚአብሔር ጸጋ ማለቂያ የሌለው ቢሆንም፣ አሠራሩ ግን ከተቀባዩ እምነት፣ ዝግጅትና ማህበራዊ ትስስር ጋር እኩል የሚጓዝ መሆኑን ይህ ታሪክ በግልጽ ያሳያል።

ምዕራፍ አራት

አሮጌ ማሰሮዎች፣ አዲስ ክብር

— ዮሐንስ 2፡1-11፤ ዮሐንስ 6፡1-15፤ ማርቆስ 8፡1-10 —

የኢየሱስ ተአምራዊ ምልክቶች እና የፍጻሜ ዘመን

በወንጌላት ውስጥ የተጻፉት የማብዛት ታሪኮች የብሉይ ኪዳን የተአምራዊ አቅርቦት ትውፊት ቀጣይነት ብቻ አይደሉም። ይልቁንም፣ በሁለተኛው ቤተ መቅደስ ዘመን ሲጠበቅ የነበረው የፍጻሜ ዘመን መገለጫዎች ናቸው — የእግዚአብሔር መንግሥት በሚለውጥ ኃይል ወደዚህ ዓለም ሰብሮ የገባበት፣ ኢየሱስ ራሱ ከሙሴና ከኤልያስ የሚበልጥ፣ የኪዳኑ ታሪክ መለኮታዊ አቅርቦቶች ሁሉ ፍጹም መግለጫቸውን ያገኙበት ምስክርነት ናቸው። እነዚህ ክንውኖች የተፈጥሮ ሕግን ከመጣስ ባለፈ፣ አዲሱ ፍጥረት በአሮጌው ዓለም ውስጥ እውን መሆን መጀመሩን የሚያበስሩ ናቸው።

አራተኛው ወንጌላዊ ስለዚህ የፍጻሜ ዘመን ገጽታ በተለየ ሁኔታ ግልጽ አድርጎ ጽፏል፡ በቃና የተደረገው ተአምር "የምልክቶች መጀመሪያ" (ዮሐንስ 2፡11) ነው። በዮሐንስ ወንጌል ውስጥ "ምልክት" የሚለው ቃል ተራ ተአምርን ሳይሆን፣ መለኮታዊ እውነትን የሚያመላክት ጥልቅ መስኮት ይወክላል። በተመሳሳይ፣ የአምስት ሺህ ሰዎች መመገብ ወደ ጥልቅ ትምህርት፣ ማለትም ወደ "የሕይወት እንጀራ" (ዮሐንስ 6፡25-59) የሚያሸጋግር ሲሆን፣ በዚህም ኢየሱስ የቀደሙት አቅርቦቶች ሁሉ ጥላ የነበሩለት፣ እርሱ ራሱ እውነተኛው፣ ሕያውና የመጨረሻው የሕይወት አቅርቦት መሆኑን ይገልጻል።

ዮሐንስ 2፡1-11፡ ውኃ ወደ ወይን ጠጅ በቃና ዘገሊላ

"በሦስተኛውም ቀን በገሊላ ቃና ሰርግ ነበረ፥ የኢየሱስም እናት በዚያ ነበረች፤ ኢየሱስም ደግሞ ደቀ መዛሙርቱም ወደ ሰርጉ ታደሙ።"

— ዮሐንስ 2፡1-2

የዮሐንስ ወንጌል በአራቱ ወንጌላት ውስጥ እጅግ የላቀ የነገረ መለኮት ጥልቀት ያለው መጽሐፍ ነው። በቃና የተከናወነው የመጀመሪያው ምልክት፣ የጌታን ክብር መገለጥ ብቻ ሳይሆን፣ የአዲስ ኪዳንን መሠረታዊ የለውጥ ኃይል የሚወክል ነው። ተአምሩ የተከናወነው "በሦስተኛው ቀን" (ቁ. 1) ነው፤ ይህ የጊዜ ጠቋሚ ከዮሐንስ ወንጌል የሕማማትና ትንሣኤ አቅጣጫ አንጻር ሲታይ፣ እንዲሁም እግዚአብሔር በሲና ተራራ "በሦስተኛው ቀን" (ዘጸ. 19፡11) ለሕዝቡ ከተገለጠበት ታሪክ ጋር ሲነጻጸር ጥልቅ የፍጻሜ ዘመንና የመገለጥ ትርጉም ያዘለ ነው። ስፍራው የሰርግ ድግስ ነው፣ ይህም በአይሁድ ትውፊት ጥልቅ ነገረ መለኮታዊ እሴት ያለው ክንውን ነው፡ መሲሐዊው ዘመን ብዙ ጊዜ እንደ ታላቅ የሰርግ ድግስ ይገለጽ ነበር፣ የተትረፈረፈ የወይን ጠጅ አቅርቦትም የፍጻሜ ዘመን በረከት ዋነኛ ምልክት ነበር።

ቀውሱ ማህበራዊና የበዓል ነው፡ "የወይን ጠጅም ባለቀ ጊዜ የኢየሱስ እናት፦ የወይን ጠጅ እኮ የላቸውም አለችው።" (ዮሐ. 2፡3)። በጥንታዊው የሜዲትራኒያን የክብርና የውርደት ባህል ውስጥ፣ በሰርግ ላይ የወይን ጠጅ ማለቅ የቤተሰቡን ክብር ለዘላለም የሚያጎድፍ ከባድ ማህበራዊ ውድቀት ነበር። የኢየሱስ ምላሽ፣ "አንቺ ሴት፥ ከአንቺ ጋር ምን አለኝ? ጊዜዬ ገና አልደረሰም" (ቁ. 4) የሚለው በተርጓሚዎች ዘንድ ክርክርን ፈጥሯል፤ ይህ ቃል ተግሣጽ ሳይሆን በርቀት የተሞላ ማክበሪያ ነው (በዮሐ. 19፡26 በመስቀል ላይ ሆኖ ከተናገረው ተመሳሳይ ቃል ጋር ይመሳሰላል)። "ጊዜ" በዮሐንስ ወንጌል ውስጥ ዘወትር የሚያመለክተው ኢየሱስ በመስቀልና በትንሣኤ የሚከብርበትን ሰዓት ነው። በመሆኑም ይህ ምላሽ ተአምሩን ከበለጠው የቤዛዊ ትረካ ጋር ያቆራኘዋል፡ ኢየሱስ ሊያደርግ ያለው የማብዛት ተግባር የመጨረሻው ቤዛዊ ለውጥ "ሰዓት" ቅድመ እይታ ነው።

"በዚያም እንደ አይሁድ የማንጻት ልማድ ስድስት የድንጋይ ጋኖች ተቀምጠው ነበር፥ እያንዳንዳቸውም ሁለት ወይም ሦስት እንስራ ይይዙ ነበር።" (ዮሐ. 2፡6)። ስድስት ቁጥር አለመሟላትን ይጠቁማል (ሰባት የፍጹምነት ቁጥር ነውና)። ጋኖቹ የአይሁድን የንጽሕና ሕግጋት የሚያገለግሉ ሲሆኑ፣ ባዶ መሆናቸው የሕገ ኦሪት አጠባበቅንና የውጫዊ ሃይማኖት መሟጠጥ ይወክላል። እያንዳንዱ ጋን ብዙ ውኃ ይይዛል፤ ይህም ለአንድ የመንደር ሰርግ ከሚያስፈልገው እጅግ የላቀ የፍጻሜ ዘመን ሙላት ነው። ለማንጻት የሚሆነው የሕግ ውኃ፣ የጸጋና የበዓል ወደ ሆነው የወይን ጠጅነት መለወጡ፣ ኢየሱስ አሮጌውን ሥርዓት በአዲስ ሕይወት የመተካቱ ማረጋገጫ ነው።

በመጨረሻም አሳዳሪው "አንተስ መልካሙን የወይን ጠጅ እስከ አሁን አቆይተሃል" (ዮሐ. 2፡10) ሲል ተናገረ። ለመጨረሻው የተጠበቀው ምርጥ የወይን ጠጅ፣ የቃና ተአምር ቅምሻው የሆነለት የመሲሐዊው ድግስ አቅርቦት ነው። ዮሐንስ ታሪኩን በግልጽ ነገረ መለኮታዊ ገምጋሚ ቃል ያጠናቅቀዋል፡ "ኢየሱስ ይህን የምልክቶች መጀመሪያ በገሊላ ቃና አደረገ፤ ክብሩንም ገለጠ፥ ደቀ መዛሙርቱም በእርሱ አመኑ።" (ዮሐ. 2፡11)። ተአምሩ እጥረት ወደ ተትረፈረፈ ሙላት፣ አሮጌውም ሥርዓት ወደ አዲስ ፍጥረት የሚለወጥበት የመለኮታዊ ማንነት መገለጫ ነው።

የመመገብ ተአምራት

በአራቱም ወንጌላት ውስጥ የተመዘገበው የአምስት ሺህ ሰዎች መመገብ፣ በክርስቲያናዊ ሥነ መለኮት ውስጥ ጥልቅ የሆነ ታሪካዊ፣ ክርስቶሳዊና ቀኖናዊ ስፍራ አለው። ይህ ታላቅ ክስተት የተራቡ ሰዎችን አካላዊ ፍላጎት በጊዜያዊነት ከማሟላት ባለፈ፣ የብሉይ ኪዳንን ትንቢቶች ፍጻሜ የሚያበስር፣ የኢየሱስን መለኮታዊ ማንነትና ሥልጣን የሚያረጋግጥ፣ እንዲሁም የቤተክርስቲያንን የቅዱስ ቁርባን ሕይወት አስቀድሞ የሚያሳይ ጥልቅ ትምህርት ነው።

ወንጌላውያኑ የተጠቀሙባቸው የቃላት አቀማመጥ — "ይዞ... ባረከ፥ እንጀራውንም ቆርሶ... ሰጠ" (ማቴ. 14፡19) — ከመጨረሻው እራት የቅዱስ ቁርባን ሥርዓት ጋር ፍጹም ትይዩነት አላቸው። ይህ የቃላት አጠቃቀም በአጋጣሚ የተፈጠረ ሳይሆን፣ የክርስቶስን የቤዛነት ሥራ ከማዕዱ ጋር የሚያስተሳስር ሆን ተብሎ የተነደፈ ሥነ መለኮታዊ ድልድይ ነው። ከዚህም በላይ፣ የዚህ ተአምር ዳራ አዲሱን ዘፀአት ያመለክታል፡ በብሉይ ኪዳን እስራኤላውያን በምድረ በዳ መና ሲመገቡ ሙሴ ወደ እግዚአብሔር የሚጸልይ አማላጅ ብቻ ነበር። አዲሱና ታላቁ ሙሴ የሆነው ኢየሱስ ግን፣ ራሱ ለዓለም ሕይወት የሚሰጥ ከሰማይ የወረደ የሕይወት እንጀራ መሆኑን በሥልጣን ያውጃል፤ "የሕይወት እንጀራ እኔ ነኝ፤ ወደ እኔ የሚመጣ ከቶ አይራብም በእኔ የሚያምንም ሁልጊዜ ከቶ አይጠማም።" (ዮሐ. 6፡35)።

የዮሐንስ ወንጌል ዘገባ ለዚህ ተአምር ልዩ የሆነ አቅጣጫ ይሰጠዋል። ኢየሱስ "አንድ ስንኳ እንዳይጠፋ የተረፈውን ቁርስራሽ አከማቹ" (ዮሐ. 6፡12) ሲል የሰጠው ትእዛዝ፣ ከቁሳዊ ብክነት ጥንቃቄ ባለፈ ጥልቅ የሆነ መንፈሳዊ ትርጉም አለው። "እንዳይጠፋ" የሚለው ቃል፣ ዮሐንስ ለዘላለማዊ የነፍስ ጥፋት በተደጋጋሚ የሚጠቀምበት ኃይለኛ ቃል ነው (ዮሐ. 3፡16)። ስለዚህ ቁርስራሾቹን የመሰብሰብ ትእዛዝ መለኮታዊውን የእረኝነት ጥበቃ ያመለክታል — በመልካሙ እረኛ እጅ ውስጥ ያለች አንዲትም ነፍስ እንድትጠፋ አይፈቀድላትም (ዮሐ. 10፡28)።

በሁለቱ የመመገብ ተአምራት የተረፈው ማዕድ መጠን የጸጋውን ማትረፍረፍ የሚያሳይ ትንቢታዊ ማሳያ ነው። በአምስት ሺህ መመገብ የተረፉት አሥራ ሁለቱ መሶብ ቁርስራሾች (ዮሐ. 6፡13) አዲሲቷን እስራኤልን (አሥራ ሁለቱን ነገዶች) ሲወክሉ፣ በአራት ሺህ መመገብ የተረፉት ሰባቱ መሶቦች (ማር. 8፡8) ደግሞ ለአሕዛብ ዓለምና ለመለኮታዊው ጸጋ ፍጹምነት ምስክር ናቸው። የክርስቶስ የድነት ስጦታ ለእስራኤል ብቻ የተወሰነ ሳይሆን የሰውን ልጅ በሙሉ የሚያቅፍ መሆኑ በዚህ ይረጋገጣል።

ይህ ጥልቅ ትንታኔ ለዛሬዋ ቤተክርስቲያንና ለአማኞች ጠንካራ ተግባራዊ መመሪያን ይሰጣል። ክርስቲያኖች በቅዱስ ቁርባን ከክርስቶስ ጋር ሲተባበሩ፣ የዚህ መሲሐዊ ማዕድ ተካፋይ ከመሆን አልፈው፣ የክርስቶስን አብነት በመከተል ራሳቸውን ለዓለም የሚሰብሩና የሚሰጡ ሊሆኑ ይገባል። በዘመናችን ባለው የፍትህ መጓደል፣ የድህነትና የመንፈሳዊ ረሃብ ምድረ በዳ ውስጥ፣ ቤተክርስቲያን የክርስቶስ እጅ በመሆን መንፈሳዊና አካላዊ ረሃብን የማስታገስ ኃላፊነት አለባት።

ምዕራፍ አምስት

የተትረፈረፈ ሕይወት

— ዮሐንስ 10፡1-18 —

መልካሙ እረኛ

ዮሐንስ 10፡1-18 በዳስ በዓልና በሐኑካ ወቅት በኢየሩሳሌም ከተካሄደው ሰፊው የኢየሱስ ራስን የመግለጥ ትምህርት ውስጥ የሚመደብ ነው። ትምህርቱ የኢየሱስን ማንነትና ተልእኮ ከእስራኤል ሃይማኖታዊ መሪዎች እንዲሁም ከበጎቹ ጋር ባለው ግንኙነት ለማብራራት ሁለት የተራዘሙ ዘይቤዎችን ይጠቀማል፡ የበጎች በረትና መልካሙ እረኛ። ይህ ትምህርት በቁጥር 10 ላይ ነገረ መለኮታዊ ጫፉ ላይ ይደርሳል፡

"ሌባው ሊሰርቅና ሊያርድ ሊያጠፋም እንጂ ስለ ሌላ አይመጣም፤ እኔ ሕይወት እንዲሆንላቸው እንዲበዛላቸውም መጣሁ።"

— ዮሐንስ 10፡10

ይህ ቁጥር እጅግ በጣም ብዙ የስብከትና የነገረ መለኮት ነጸብራቆችን አስገኝቷል፤ ሁሉም ግን በትርጓሜ ሥርዓት የታነጹ አልነበሩም። በመሆኑም የቃላቱን፣ የሥነ ጽሑፋዊና የነገረ መለኮታዊ ገጽታዎቹን በጥልቀት መመርመር አስፈላጊ ነው።

የ"ብዙ" (ፔሪሶን) ትርጉም

የክርስቶስ አዋጅ፣ በአራተኛው ወንጌል ውስጥ የነገረ ክርስቶስና የነገረ ድነት ማዕከላዊ ማማ ነው። «ፔሪሶን» የሚለው የግሪክ ቃል «ተትረፈረፈ፣ ከልክ ያለፈ፣ ከተለመደው ልኬት በላይ የፈሰሰ» ማለት ነው። በማቴዎስ 5፡47 ላይ ከተራው የሰው ልጅ ልማድ በላይ ስለሚጠበቀው የመንግሥተ ሰማያት ጽድቅ ብልጫ ለመግለጽ ጥቅም ላይ ውሏል፤ በኤፌሶን 3፡20 ላይ ደግሞ እግዚአብሔር "ከምንለምነው ወይም ከምናስበው ሁሉ ይልቅ እጅግ አብልጦ ሊያደርግ ለሚችለው፥" ኃይል ተጠቅሷል። በዮሐንስ 10፡10 ላይ ያለው «ፔሪሶን» ክርስቶስ ለበጎቹ የሚያቀርበው እንክብካቤና አቅርቦት፣ በሰዋዊ ስሌት ወይም በተፈጥሯዊ ፍላጎት ገደብ የማይወሰን፣ ይልቁንም መለኮታዊውን የጸጋ ሙላት የሚያንጸባርቅ መሆኑን ያረጋግጣል።

በ«ሕይወት» (ዞየ) እና በ«ብዙ መሆን» (ፔሪሶን) መካከል ያለው ግንኙነት ቀላል የመደመር ግንኙነት አይደለም። ኢየሱስ መጀመሪያ ተራ ሕይወት ሰጥቶ ቀጥሎ ሌላ ተጨማሪ ነገር ጨመረበት ማለት አይደለም፤ ይልቁንም ግንኙነቱ የባህርይ ነው። ክርስቶስ የሚሰጠው ሕይወት በተፈጥሮው እራሱ የሚትረፈረፍ፣ የሚፈስና የማይደርቅ ነው።

በአራተኛው ወንጌል ውስጥ፣ «ዞየ» የተባለው መለኮታዊ ሕይወት ከተራ ምድራዊ ሕልውና «ባዮስ» መለየት የትርጓሜ መሠረት ነው። "በእርሱ ሕይወት ነበረች፥ ሕይወትም የሰው ብርሃን ነበረች።" (ዮሐ. 1፡4) ተብሎ እንደተጻፈ፣ ይህ ሕይወት በዘላለማዊው ወልድ ውስጥ ያለ፣ ያልተፈጠረና መለኮታዊ የሆነ የሕይወት ጥራት ነው። ይህ ሕይወት ለአማኞች የሚተላለፈው ከክርስቶስ ጋር በሚኖር ኅብረት አማካኝነት ነው። "እውነተኛ አምላክ ብቻ የሆንህ አንተንና የላክኸውን ኢየሱስ ክርስቶስን ያውቁ ዘንድ ይህች የዘላለም ሕይወት ናት።" (ዮሐ. 17፡3)።

ስለዚህ ይህ ተስፋ በምድራዊ የብልጽግና ትምህርት እንደሚሰበከው የቁሳዊ ሀብት ክምችት፣ የስኬት ወይም የረጅም ዕድሜ መለኪያ አይደለም። መለኮታዊው ሕይወት በምድር ላይ ላለው ተሞክሮ ሰላምንና ደስታን የመስጠት የራሱ አንድምታ ቢኖረውም፣ መሠረታዊው ፍቺው ግን በእርሱ ኅብረት ውስጥ መካፈል ነው — "ደስታዬ በእናንተ እንዲሆን ደስታችሁም እንዲፈጸም ይህን ነግሬአችኋለሁ።" (ዮሐ. 15፡11)።

ይህ የ«ፔሪሶስ ዞየ» (የተትረፈረፈ ሕይወት) ትምህርት ለዛሬዋ ቤተክርስቲያንና ለአማኞች ግዙፍ ተግባራዊ መመሪያን ያበረክታል። አማኞች ሕይወታቸውን በምድራዊ ስኬትና በቁሳዊ መለኪያዎች ብቻ እንዳይመዝኑ ይገስጻል። ቤተክርስቲያን የዚህ የተትረፈረፈ ሕይወት መገለጫ ማህበረሰብ በመሆን፣ በክርስቶስ ያገኘችውን ፍቅር፣ ይቅርታና ጸጋ ለተሰበረው ዓለም በትርፍ ልታፈስለት ይገባታል። ክርስቶስ የመጣው አማኞች በምድር ላይ በጭንቅ እንዲኖሩ ሳይሆን፣ ከመለኮታዊው የደስታ ምንጭ እየጠጡ ለሌሎች የሚተርፍ የሕይወት ውኃ ምንጭ (ዮሐ. 7፡38) እንዲሆኑ ነው።

ሌባው እና መልካሙ እረኛ

በዮሐንስ 10፡10 ላይ የሚገኘው የክርስቶስ አዋጅ፣ የነገረ ክርስቶስን የሕይወት ብርሃን ከነገረ ዲያብሎስ የጥፋት ጨለማ ጋር የሚያጋጭ ጥልቅ ንጽጽር ነው። ጥቅሱ "ሌባው ሊሰርቅና ሊያርድ ሊያጠፋም እንጂ ስለ ሌላ አይመጣም" የሚለው የጨለማው ኃይል አጀንዳና "እኔ ሕይወት እንዲሆንላቸው መጣሁ" የሚለው የመለኮታዊ ጸጋ አዋጅ መካከል ያለውን የሁለት ዓለማት ግጭት ቁልጭ አድርጎ ያሳያል።

በታሪካዊው ዐውድ፣ ይህ ንግግር በቀጥታ የሚገናኘው በዮሐንስ 9 ላይ ከተተረከው የዕውሩ መፈወስና ከፈሪሳውያን መንፈሳዊ ዕውርነት ጋር ነው። ሆኖም፣ የዮሐንስ ሰፊ ማዕቀፍ ከዚህ ታሪካዊ ዐውድ አልፎ ወደ አጠቃላይ መንፈሳዊው ውጊያ ይመራናል። ሦስቱ ተከታታይ ግሦች — መስረቅ፣ ማረድ፣ ማጥፋት — በፍጡር ሕይወት፣ ንብረትና ዘላለማዊ ሕልውና ላይ የሚሰነዘርን አጠቃላይ ጥቃት ያመለክታሉ፤ "... እርሱ ከመጀመሪያ ነፍሰ ገዳይ ነበረ" (ዮሐ. 8፡44) ተብሎ ከተገለጠው ከዲያብሎስ ባህርይ ጋር ፍጹም ይስማማል። በመሆኑም በዮሐንስ 10፡10 ላይ ያለው ንጽጽር በተራ መምህራን መካከል የሚደረግ ንጽጽር ሳይሆን፣ በሞት (በዲያብሎስ ሥርዓት) እና በሕይወት (በክርስቶስ ሥርዓት) መካከል ያለ ግዙፍ ፍልሚያ ነው።

ሦስቱ የተትረፈረፈ ሕይወት ልኬቶች

የዮሐንስን አውድና ሰፊውን ቀኖናዊ ምስክርነት መሠረት በማድረግ፣ ሦስት የፔሪሶስ ሕይወት ልኬቶችን መለየት ይቻላል፡

አንደኛ፣ ግንኙነታዊ የተትረፈረፈ ሙላት፡ ከአምላክ ጋር በሚደረግ የጠበቀና ሕያው ግንኙነት ላይ የተመሠረተ ነው። ይህ ሕይወት በሕግ አጠባበቅ ላይ የተንጠለጠለ ሳይሆን፣ በመተዋወቅ፣ ድምጽን በመስማትና በመከተል የሚገለጽ የፍቅር ኅብረት ነው። "በጎቼ ድምፄን ይሰማሉ እኔም አውቃቸዋለሁ ይከተሉኝማል፤" (ዮሐ. 10፡27)።

ሁለተኛ፣ የአሁኑ በቂነት፡ የዮሐንስ ወንጌል የዘላለም ሕይወትን ከሞት በኋላ ብቻ የሚጠበቅ ተስፋ አድርጎ አያቀርበውም። ይልቁንም አሁን በዚህ ምድር ላይ የሚጀመር ነባራዊ ይዞታ መሆኑን ያስተምራል፤ "በልጁ የሚያምን የዘላለም ሕይወት አለው፤" (ዮሐ. 3፡36)። የኢየሱስ አገልግሎት ለተራቡት ሕይወት ሰጪ እንጀራ፣ ለተጠሙት የሕይወት ውኃ፣ ለታመሙት ፈውስ፣ ለሐዘንተኞች ማጽናኛ በመሆን የተትረፈረፈው ሕይወት የአሁኑን የሰው ልጅ ፍላጎት ጭምር በበቂ ሁኔታ ምላሽ የሚሰጥ መሆኑን በተግባር አሳይቷል።

ሦስተኛ፣ የፍጻሜ ዘመን ተስፋ፡ አሁን ባለው የጸጋ ልምምድ እና ወደፊት በሚገለጠው የክብር ሙላት መካከል ያለውን ውጥረት የሚያሳይ ነው። በዮሐንስ ወንጌል ውስጥ የተመዘገቡት ተአምራት ሁሉ ወደፊት ለሚመጣው ዘላለማዊ መንግሥት "ቅምሻ" ናቸው። ስለዚህም የ«ፔሪሶስ» ሕይወት አሁን ቢጀመርም ሙሉ ማብቂያውን የሚያገኘው በመጪው ዘመን ነው። አማኞች አሁን የሚለማመዱት ሙላት፣ በመጨረሻው ቀን ለሚሰበሰበው ታላቅ መከር የበኩራት ዋስትና ነው።

ብልጽግና ነገረ መለኮት

የብልጽግና ነገረ መለኮት፣ በተለይም በዓለም አቀፍ ደረጃ በስፋት የሚታወቀው፣ በዮሐንስ 10፡10 ላይ የሚገኘውን የክርስቶስን ቃል እንደ ማዕከላዊ የትርጓሜ ምሰሶ ይጠቀማል። ይህ እንቅስቃሴ ኢየሱስ የገባውን የ«ተትረፈረፈ ሕይወት» ቃል ኪዳን፣ ለግለሰብ የቁሳዊ ሀብት፣ የአካላዊ ጤንነትና የማህበራዊ ስኬት ቀጥተኛ ማረጋገጫ አድርጎ ያቀርበዋል። ይሁን እንጂ፣ ጥልቀት ያለው የመጽሐፍ ቅዱስ ምሁርነትና ጤናማ የትርጓሜ ሥነ ዘዴ ይህንን አስተምህሮ በጥብቅ ሲመረምረው፣ አቀራረቡ መሠረታዊ የሆኑ ግድፈቶችን የያዘ ሆኖ ይገኘዋል።

አንደኛ፣ የመልካሙ እረኛ ትምህርት በዋናነት ስለ እረኛውና በግ ግንኙነት፣ ስለ መስዋዕትነትና ጥበቃ እንጂ ስለ ፋይናንስ ወይም ቁሳዊ በረከት የሚያወሳ አይደለም። ሁለተኛ፣ «ዞየ»ን (ሕይወትን) በተሳሳተ መንገድ ይተረጉመዋል — ሕይወት ዘወትር መለኮታዊ ግንኙነታዊ ባህርይ ያለው እንጂ በዋነኛነት ኢኮኖሚያዊ ስኬት አይደለም። ሦስተኛ፣ ቀኖናዊ ምስክርነትን ይጥሳል፤ የ«ፔሪሶስን» ሕይወት ተስፋ የመዘገበው ያው ሐዋርያው ዮሐንስ፣ ኢየሱስ "በዓለም ሳላችሁ መከራ አለባችሁ፤ ነገር ግን አይዞአችሁ፤ እኔ ዓለምን አሸንፌዋለሁ።" (ዮሐ. 16፡33) በማለት የሰጠውን ማስጠንቀቂያም አብሮ መዝግቧል።

ከዚህም ባሻገር፣ የአዲስ ኪዳን ሐዋርያዊ ምስክሮች — ጳውሎስ ስለ አገልግሎት መከራው ሲዘረዝር፣ ጴጥሮስ አማኞች በእሳት ስለሚፈተነው እምነታቸው ሲያጽናና፣ የራእይ መጽሐፍ ለእስያ አብያተ ክርስቲያናት የተነገረውን ድህነትና መከራ ሲያብራራ — ሁሉም መከራንና እጥረትን የታማኝ ደቀ መዝሙርነት መደበኛ አውድ አድርገው ተለማምደውታል።

የዚህ የትርጓሜ ስህተት አሳዛኝ ውጤት፣ የክርስቲያንን መከራ ለሚያሳዩት ሰፊ የመጽሐፍ ቅዱስ መረጃዎች እጅግ እምቢተኛ የሆነና ሚዛኑን የሳተ ትምህርት መፈጠሩ ነው። ይህ ትምህርት በተለይ በማደግ ላይ ባሉ ሀገራት ውስጥ ለሚገኙ ታማኝ ነገር ግን በድህነት ለሚኖሩ ክርስቲያኖች ጉዳት አስከትሏል፤ የተሰበከላቸው የብልጽግና ቀመር ሳይሠራ ሲቀር "እምነት አንሷችኋል" ወይም "በተሰወረ ኃጢአት ውስጥ ናችሁ" በሚል የጥፋተኝነት ስሜት እንዲቀጡ ይደረጋል — ይህም ከክርስቶስ የጸጋ ወንጌል ጋር ፈጽሞ የሚጋጭ ነው።

ምዕራፍ ስድስት

ድህነት እና ራስን ባዶ የማድረግ ተልእኮ

— 2ኛ ቆሮንቶስ 8፡9፤ ፊልጵስዩስ 4፡11-13፤ ማቴዎስ 8፡20፤ 19፡21 —

ቀኖናዊ ውጥረት

ከመጽሐፍ ቅዱሳዊው የመለኮታዊ ሙላት ትምህርት ጋር የሚደረግ እውነተኛ ምልልስ፣ የማባዛትና የሙላት ታሪኮችን ብቻ ነጥሎ በማውጣት፣ ስለ ድህነት፣ ሐዋርያዊ ቀላል አኗኗር፣ እና ሆን ተብሎ ስለተመረጠ እጥረት የሚመሰክረውን እኩል ኃያል ቀኖናዊ እውነት ማፈን የለበትም። መጽሐፍ ቅዱስ ሁለቱንም አቅጣጫዎች በእኩል ክብደት ያቀርባል፤ አንዱን ከፍ አድርጎ ሌላውን ዝቅ የሚያደርግ ማንኛውም ትምህርት የመጽሐፍ ቅዱስን ቀኖናዊ ምስክርነት ያዛባል።

የሉቃስ ወንጌል "የድሆች ወንጌል" በመባል እንደሚታወቀው፣ እግዚአብሔር በመንግሥቱ ውስጥ የኢኮኖሚና የማህበራዊ መደቦችን የተገላቢጦሽ ሥርዓት አቋቁሟል፡ "የተራቡትን በበጎ ነገር አጥግቦአል፤ ባለ ጠጎችንም ባዶአቸውን ሰዶአቸዋል።" (ሉቃስ 1፡53)። ስለዚህ የሙላት ተአምራት የእግዚአብሔርን አቅራቢነት ሲያሳዩ፣ የፈቃደኛ ድህነት ትምህርቶች ደግሞ አማኞች ከቁሳዊ ጣዖታት ነጻ ወጥተው በመለኮታዊ አቅርቦት ላይ ብቻ እንዲደገፉ ጥሪ ያደርጋሉ።

የክርስቶስ ራስን የማዋረድ (ኬኖቲክ) ድህነት

"የጌታችንን የኢየሱስ ክርስቶስን ጸጋ ታውቃላችሁና፤ እናንተ በእርሱ ድህነት ባለ ጠጎች ትሆኑ ዘንድ፥ እርሱ ባለ ጠጋ ሲሆን ስለ እናንተ ድሀ ሆነ።"

— 2ኛ ቆሮንቶስ 8፡9

ማንኛውም ክርስቲያናዊ የድህነትና የቅድስና ትምህርት ጤናማ መሠረት ሊኖረው የሚችለው በነገረ ክርስቶስ ላይ ሲገነባ ብቻ ነው። ይህ አገላለጽ ሆን ብሎ የኢኮኖሚ ቃላትን (ባለጠጋ፣ ድሃ) ቢጠቀምም፣ ይዘቱ ግን ከቁሳዊ መለኪያ በላይ የላቀ መለኮታዊ ምስጢርን የያዘ ነው። ክርስቶስ የተወው «ብልጽግና» ከፍጥረት በፊት ከአብ ጋር የነበረውን መለኮታዊ የክብር ሙላት ("አባት ሆይ፥ ዓለም ሳይፈጠር በአንተ ዘንድ በነበረኝ ክብር አንተ በራስህ ዘንድ አክብረኝ።" - ዮሐ. 17፡5) ሲሆን፣ በፈቃዱ የተቀበለው «ድህነት» ደግሞ የትስጉት፣ የባርነት መልክ የመያዝና የመስቀል ውርደት እውነታ ነው።

በፊልጵስዩስ 2 ላይ የሚገኘው ጥንታዊ የክርስቶስ መዝሙር፣ ለዚህ ራስን የማዋረድ ጉዞ ቁልፍ ማብራሪያ ይሰጠናል፡ "የባሪያን መልክ ይዞ በሰውም ምሳሌ ሆኖ ራሱን ባዶ አደረገ፥ በምስሉም እንደ ሰው ተገኝቶ ራሱን አዋረደ፥ ለሞትም ይኸውም የመስቀል ሞት እንኳ የታዘዘ ሆነ።" (ፊል. 2፡7-8)። የወልድ ራስን ባዶ ማድረግ («ኬኖሲስ») መለኮታዊ ባህርይውን መተው ሳይሆን፣ የሰውን ልጅ ለመታደግ ሲባል መለኮታዊ መብቶቹንና ክብሩን በፈቃደኝነት መሸፈን ነው።

የኢየሱስ ክርስቶስ ምድራዊ ሕይወት ታሪካዊ ዝርዝሮች ይህንን የትስጉት ድህነት በተጨባጭ ያረጋግጣሉ። እርሱ የተወለደው በተዋሰ ማደሪያ ውስጥ ነው፤ ያደገው ወደ ኋላ በቀረችው የገሊላ አውራጃ ውስጥ ነው፤ በምድራዊ አገልግሎቱም "ለቀበሮዎች ጉድጓድ ለሰማይም ወፎች መሳፈሪያ አላቸው፥ ለሰው ልጅ ግን ራሱን የሚያስጠጋበት የለውም" (ማቴ. 8፡20) ብሏል፤ በመጨረሻም የተቀበረው በተዋሰ አዲስ መቃብር ውስጥ ነው። እዚህ ላይ የሚታየው ታላቅ እንቆቅልሽ፣ ውኃውን ወደ ወይን ጠጅ የለወጠውና በሺዎች የሚቆጠሩትን በተአምር የመገበው የዓለም ፈጣሪ፣ በምድራዊ ኑሮው በቁሳዊ ነገሮች ድሃ ሆኖ መኖሩ ነው — እውነተኛው መለኮታዊ ሙላት የሚገለጠው ቁሳዊ ሀብትን በመከመር ሳይሆን ራስን ለሌሎች አሳልፎ በመስጠት ውስጥ መሆኑን የሚያሳይ ቀኖናዊ እውነት።

ሐዋርያዊ የፈቃድ ድህነት እና ተልእኮ

ሐዋርያዊው ትውፊት ይህንን የክርስቶስን ራስን የማዋረድ አርዓያ በቀጥታ ወደ ቤተክርስቲያን የተልእኮ ሕይወት ያሰፋዋል። ኢየሱስ አሥራ ሁለቱን ደቀ መዛሙርት ለስብከት ሲልካቸው "ወርቅ ወይም ብር ወይም ናስ በመቀነታችሁ፥ ... አታግኙ" (ማቴ. 10፡9) ብሏቸዋል። ይህ በእንግዳ ተቀባይነትና በመለኮታዊ አቅርቦት ላይ ብቻ የተመሠረተ ፍጹም ጥገኝነት፣ ተጋላጭነት ራሱ የወንጌል ምስክርነት አካል የሚሆንበትን የተልእኮ መርህ ያስተምራል።

ሐዋርያዊ ሕይወት ከመከራ የራቀ እንዳልሆነ ጳውሎስ ራሱ ስለ ራሱ በሰጠው ምስክርነት ያሳያል፤ እርሱ እስራትን፣ መገረፍን፣ ራብን፣ ጥማትን፣ ብርድንና መራቆትን ያስቆጠረ የመከራዎች ዝርዝር ያቀርባል (2ቆሮ. 11፡23-27)። ይህ እጥረት የእምነት ማነስ ሳይሆን፣ የሐዋርያዊ ተጋድሎ መደበኛ ገጽታ ነው። ሆኖም ጳውሎስ በራሱ ልምድ ላይ ተመሥርቶ እንዲህ ብሎ ማወጅ ችሏል፡

"መዋረድንም አውቃለሁ መብዛትንም አውቃለሁ፤ በእያንዳንዱ ነገር በነገርም ሁሉ መጥገብንና መራብን መብዛትንና መጉደልን ተምሬአለሁ። ኃይልን በሚሰጠኝ በክርስቶስ ሁሉን እችላለሁ።"

— ፊልጵስዩስ 4፡12-13

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ይህንን የክርስቶስንና የሐዋርያትን የፈቃድ ድህነት በገዳማዊ ሕይወቷ ውስጥ እጅግ በበለጸገ መልኩ ጠብቃ አቆይታለች። በጥንቷ የግብጽ በረሃ አባቶች (አባ እንጦንስ፣ አባ መቃርስ) የተጀመረው ገዳማዊ ሕይወት፣ በአምስተኛውና በስድስተኛው ክፍለ ዘመን ወደ ኢትዮጵያ በመጡት በተስዓቱ ቅዱሳን አማካኝነት በሀገሪቱ ውስጥ ሥር እንዲሰድ ተደርጓል። በኢትዮጵያ ገዳማዊ ትውፊት ውስጥ የሚገኘው "ሕይወተ መላእክት" የተባለው ጽንሰ ሐሳብ፣ ገዳማውያኑ ቅዱሳን በፈቃደኝነት የቁሳዊ ዓለምን ሀብት በመተው፣ በጾምና በጸሎት ፍጹም በሆነ መለኮታዊ አቅርቦት ላይ በመጠጋት የኖሩበትን ኑሮ ያሳያል — ራስን ባዶ የሚያደርግ፣ ነገር ግን በመንፈስ ቅዱስ ሙላት የሚተካ ታላቅ ምስክርነት።

የጳውሎስ የሥጋ መውጊያ፡ እግዚአብሔር ሲከለክል

"ጸጋዬ ይበቃሃል፥ ኃይሌ በድካም ይፈጸማልና አለኝ። እንግዲህ የክርስቶስ ኃይል ያድርብኝ ዘንድ በብዙ ደስታ በድካሜ ልመካ እወዳለሁ።"

— 2ኛ ቆሮንቶስ 12፡9

የጳውሎስ "የሥጋ መውጊያ" ጉዳይ ለዚህ የምንወያይበት ቀኖናዊ ውጥረት ዓይነተኛ አብነት ነው። ጳውሎስ መውጊያው እንዲርቅለት ሦስት ጊዜ ጌታን ለመነ፤ ይህም ኢየሱስ ራሱ ያዘዘው የጸሎት ጽናት አርዓያ ነው። የመለኮት ምላሽ ግን መውጊያውን ማስወገድ ሳይሆን ጸጋን መስጠት ነበር።

በቆሮንቶስ ቤተ ክርስቲያን የነበሩት ጳውሎስን የሚቃወሙ "ታላላቅ ሐዋርያት" የተሳሳተ የድል አድራጊነት ትምህርት ያራምዱ ነበር። እነርሱ ጤናን፣ ሀብትንና የንግግር ችሎታን እንደ መንፈሳዊነት መለኪያ ይቆጥሩ ነበር። ጳውሎስ ግን የሥጋ መውጊያውን እንደ መለኮታዊ ትምህርት ቤት ተጠቀመበት — በእርሱ "ድካም" ውስጥ የእግዚአብሔር "ኃይል" ፍጹም ሆነ።

ይህ ለማንኛውም የመለኮታዊ ሙላት ትምህርት ቀኖናዊ የገደብ ማሳያ ያቀርባል፡ ሁሉን ቻይ የሆነው አምላክ የተጠበቀውን አቅርቦት ከማብዛት ይልቅ እንቅፋቱን ላለማስወገድ የሚመርጥባቸው ጊዜያት አሉ፤ ምክንያቱም መከልከሉ ራሱ ጥልቅ ለሆነ የተልእኮና የመንፈሳዊ ቅርጽ ዓላማ ያገለግላልና።

ሀብታሙ ወጣት እና በፈቃድ ንብረትን የመተው ጥሪ

"ፍጹም ልትሆን ብትወድ፥ ሂድና ያለህን ሸጠህ ለድሆች ስጥ፥ በሰማይም መዝገብ ታገኛለህ፥ መጥተህም ተከተለኝ አለው።"

— ማቴዎስ 19፡21

በኢየሱስና በሀብታሙ ወጣት ገዥ መካከል የተደረገው ውይይት፣ በቁሳዊ ሀብትና በመንግሥተ ሰማያት ደቀመዝሙርነት መካከል ላለው ግንኙነት ቀኖናዊ የፈተና መለኪያ ነው። በመጀመሪያው ክፍለ ዘመን የፍልስጥኤም ማህበራዊ መዋቅር ውስጥ፣ መሬትና ሀብት የእግዚአብሔር በረከት ተደርገው ከመወሰዳቸውም ባሻገር፣ በማህበረሰቡ ውስጥ የሥልጣንና የክብር ምንጭ ነበሩ። ስለዚህም የኢየሱስ ትእዛዝ የሰውየውን ኢኮኖሚያዊ መሠረት ብቻ ሳይሆን ማንነቱን የሚያናውጥ ነበር።

ኃላፊነት የተሞላበት የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜ እንደሚያሳየው፣ የኢየሱስ ትእዛዝ ግለሰባዊና አውዳዊ (ለዚህ ሰው፣ ከሀብት ጋር ላለው የተለየ ትስስር የተሰጠ) ቢሆንም፣ በተመሳሳይ ጊዜ የላቀ ምሳሌያዊ ትርጉም አለው — ሀብት ምንጊዜም ቢሆን ተቀናቃኝ ጌታ የመሆን አቅም እንዳለው ያሳያል። ይህ በፈቃደኝነት ሀብትን የመተው ጥሪ ዓለም አቀፋዊ ሕግ ሳይሆን፣ የእግዚአብሔር መንግሥት ከምትጠይቀው ጠቅላላ የደቀመዝሙርነት ሕይወት አንዱ የተለየ መገለጫ ነው።

ምዕራፍ ሰባት

አዎንታዊ ውህደት

ውጥረቶችን ማቻቻል

የዚህ መጽሐፍ ሰባቱ ምዕራፎች ሰፊ የሆነ ቀኖናዊ ክልልን አቋርጠዋል፤ ከኤደን ገነት ፍሬያማነት እስከ ቃና ዘገሊላ የተትረፈረፈ ወይን፣ ከምድረ በዳው መጠነኛ መና እስከ ሥጋ የለበሰው ወልድ ራስን ባዶ ያደረገ ድህነት ድረስ። የዚህ የማጠቃለያ ውህደት ተግባር፣ ሁለቱንም የቀኖናዊ ምስክርነት ሞገዶች፣ አንዱን በሌላው ላይ ሳያጠፋ በእኩል የሚያከብር አጠቃላይ የነገረ መለኮት ማዕቀፍ ማቅረብ ነው። የቀረበው ማዕቀፍ "የመለኮታዊ ሥርዓት ትምህርት" (የቤት አያያዝ፣ መጋቢነት) ነው፤ ይህ ጽንሰ ሐሳብ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ጥልቅ ሥር አለው። መለኮታዊ ሙላት ምንጊዜም "ኢኮኖሚያዊ" ነው፤ ማለትም፣ ሁልጊዜ ዓላማ ያለው፣ እንደ መለኮታዊ ጥበብ የሚከፋፈል፣ እና ለመንግሥተ ሰማያት የተልእኮና የፍጻሜ ግቦች የተሰለፈ ነው።

ስድስቱ የመለኮታዊ ሥርዓት ትምህርት መርሆዎች

ሥላሴያዊ መሠረት አለው

ሥላሴያዊው አምላክ በባህርዩ ራስን የሚሰጥ የፍቅር ኅብረት ነው። ፍጥረት የዚህ የዘላለም ልግስና ወደ ውጪ መፍሰስ ውጤት ነው። የፍጡራን ሙላት ሁሉ የመለኮታዊ ሙላት ተካፋይና አንጸባራቂ ነው፤ የፍጡራን እጥረት ደግሞ በመሠረቱ ኃጢአት ፍጡሩ ከመለኮት ሕይወት ጋር ያለውን ተሳትፎ በማቋረጡ የመጣ መዘዝ ነው።

በክርስቶስ መካከለኛነት ይፈጸማል

በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የሚገኝ ማንኛውም የተአምራት አቅርቦት፣ የሕይወት እንጀራ፣ የሕይወት ውኃ፣ እውነተኛው የወይን ግንድ፣ እና ነፍሱን ስለ በጎቹ አሳልፎ የሚሰጠው መልካም እረኛ በሆነው በኢየሱስ ክርስቶስ በኩል ለተደረገው አቅርቦት ጥላና መገለጫ ነው። ከክርስቶስ ውጭ ዘላቂ የመለኮታዊ ሙላት ትርጉም የለም።

በመንፈስ ቅዱስ ይከፋፈላል

መንፈስ ቅዱስ በዓለም ውስጥ የመለኮታዊ አቅርቦት ወኪል ነው። ቅርጽ በሌላት ምድር ላይ የሰፈፈውና ፍጥረትን ያመጣው እርሱ ነው፤ ሐዋርያዊቷ ቤተ ክርስቲያን ያላትን ሁሉ በጋራ እንድትካፈል ኃይል የሰጣትም እርሱ ነው።

በቃል ኪዳን ላይ የተመሠረተ ነው

የእግዚአብሔር የአቅርቦት ሥራዎች በጋራ ግዴታና ምላሽ በተሞላ የቃል ኪዳን ግንኙነት ውስጥ የተካተቱ ናቸው። መና የመጣው በሲና ቃል ኪዳን ማዕቀፍ ውስጥ ነው፤ የቃና ዘገሊላ ወይን የተገኘው በማርያም እምነትና በአገልጋዮች ታዛዥነት ነው። የእግዚአብሔር ሙላት የሚፈስበት ዕቃ የሰው እምነት፣ ታዛዥነትና ዝግጅት ነው።

ለተልእኮ ያነጣጠረ ነው

አቅርቦት ሲበዛ የራሱ የመጨረሻ ግብ ሆኖ አያውቅም፤ ሁልጊዜ ለላቀው የእግዚአብሔር መንግሥት ተልእኮ ያገለግላል። መለኮታዊ ሙላት የግል በረከት ብቻ ሆኖ አያውቅም፤ የመንግሥቱ መገበያያ፣ የእግዚአብሔርን የማዳን ዓላማ በዓለም ውስጥ ለማስፋፋት የሚያገለግል መሣሪያ ነው።

ወደ ፍጻሜ ያተኮረ ነው

እያንዳንዱ የአሁን ጊዜ አቅርቦት፣ ወደፊት ለሚመጣው ፍጹም መንግሥት ቅምሻ ነው። ይህ የፍጻሜ አቅጣጫ ማንኛውም የሙላት ትምህርት አሁን ባለው ይዞታ ብቻ የሚመካ እንዳይሆን ይከላከላል፤ አማኙን ማህበረሰብ ሙሉውን መከር እየጠበቀ በኩራትን በመቀበል የተስፋ ናፍቆት ውስጥ ያቆየዋል።

ምዕራፍ ስምንት

ዓለም አቀፋዊ አውድ እና ትግበራ

በቤተ ክርስቲያን ታሪክ የመለኮታዊ አቅርቦት

የመለኮታዊ አቅርቦት ትምህርት በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ በሙሉ ተዳስሷል። የጥንት ቤተ ክርስቲያን አባቶች ስለ ፍጥረትና ስለ ቁሳዊ ነገሮች በጎነት አዎንታዊ አመለካከት ቢኖራቸውም፣ ስለ ሀብት አደጋና ስለ ልግስና ጥሪ ጥብቅ ትምህርት ነበራቸው። ለምሳሌ ታላቁ ባስልዮስ እና ዮሐንስ አፈወርቅ የመለኮታዊ ሙላት ትምህርትን ኢኮኖሚያዊ ሀብትን ለሌሎች ማካፈል ግዴታ መሆኑን ለማስረገጥ ተጠቅመውበታል። ሀያኛው ክፍለ ዘመን የብልጽግና ወንጌል እንቅስቃሴ መፈንዳትንና፣ በሌላ በኩል ደግሞ መለኮታዊ ሙላትን በተለይ እግዚአብሔር ለድሆች ካለው ልዩ ወገንተኝነት አንጻር የሚተረጉመውን ሥነ መለኮት ዕድገት አስተናግዷል።

የኢትዮጵያ አውድ፡ ሙላት፣ ጾም እና የእግዚአብሔር ጠባቂነት

የኢትዮጵያ ክርስትና ትውፊት ስለ መለኮታዊ አቅርቦት ትምህርት ልዩ መስኮት ይከፍታል። ከጥንታውያን አብያተ ክርስቲያናት አንዷ የሆነችው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ እጅግ ሰፊ የሆነውን የጾም አቆጣጠር ትከተላለች። ይህ አስደናቂ የጾም ባህል፣ ቁሳዊውን ፍጥረት መጥላት ሳይሆን፣ ፍጡር በእግዚአብሔር ላይ ያለውን ጥገኝነት የሚያሳይ የጠለቀ ትምህርት ነው፤ ራስን በፈቃድ ማስራብ፣ እስራኤል በምድረ በዳ ለመና በእግዚአብሔር ላይ የነበራትን ጥገኝነት በተግባር የሚያሳይ፣ ማህበረሰቡን በእምነትና በተስፋ የሚያሠለጥን አካላዊ ሥነ ሥርዓት ነው።

አውዳዊ ትግበራ፡ ስድስት ዘርፎች

የግል ደቀመዝሙርነት

ክርስቲያኖች ቁሳዊ ሀብትን በተዘረጋ እጅ ሊይዙ ተጠርተዋል፤ በስግብግብነት ሳይጨብጡ ወይም በተስፋ መቁረጥ ሳይቀብሩ። የሰንበት ዕረፍት፣ በኩራትን መስጠትና ዕለታዊ ምስጋና ወሳኝ መንፈሳዊ ልምምዶች ናቸው።

የቤተሰብ ሕይወት

የመለኮታዊ ሥርዓት ትምህርትን የሚከተሉ ቤተሰቦች ልግስናን እንደ ቤተሰብ ሥርዓት ይለማመዳሉ። የሰራፕታዋ መበለት ታሪክ በኢኮኖሚ አቅም ለሌላቸው ቤተሰቦች ታላቅ ምሳሌ ነው።

የቤተ ክርስቲያን መሪነት

ይህን ትምህርት የሚቀበሉ መሪዎች በራሳቸው ሕይወት የቀላል አኗኗር አርዓያ ይሆናሉ፤ የተቋማዊ ዕድገት ጣዖትነትን ይቃወማሉ፤ ሀብትንም ለተገለሉት እንጂ ለተመቻቹት አያውሉም።

ወንጌል ስርጭት እና ተልእኮ

ተልእኮአዊቷ ቤተ ክርስቲያን የተትረፈረፈውን ሕይወት እንደ ብልጽግና ቀመር ሳይሆን፣ ለድሆችና ለተራቡት አቅርቦት የሚያደርገውን አምላክ እንደመግለጫ ትጠቀመዋለች።

ማህበራዊ ሥነ ምግባር

የነቢያት ትውፊት ግልጽ ነው፡ የመበለቲቱን ማሰሮ የሚሞላው አምላክ፣ "የተገፉትን አድኑ፥ ለድሀ አደጉ ፍረዱ፥ ስለ መበለቲቱም ተሟገቱ።" (ኢሳ. 1፡17) ሲል በፍርድ አደባባይ ፍትህን ይጠይቃል። መለኮታዊ ሙላት የስርጭት ግዴታ አለበት።

ፍጥረትን መንከባከብ

የዘፍጥረት 1፡28 ፍጥረትን የመግዛት ትእዛዝ፣ ፍጥረትን ለመበዝበዝ ሳይሆን ኃላፊነት በተሞላበት መንገድ ለማስተዳደር የተሰጠ ነው። ኃላፊነት የጎደለውን የፍጆታ አጠቃቀም መቃወም ይገባል።

በዚህ ጥናት ውስጥ፣ እግዚአብሔር ከምንምነት ወደ መኖር በሚያመጣ፣ ባዶነትን በሚሞላ፣ ጥቂትን በሚያባዛና የጎደለውን ፍጥረት ወደ ፍጹምነት በሚያሸጋግር፣ ድንበር የለሽ በሆነ የፈጣሪነት ሙላት ተገልጿል። ይህ መለኮታዊ የጸጋ ሙላት በሰው ልጆች ስሌት ወይም በቁሳዊ ቀመር የሚገኝ ውጤት አይደለም። ይልቁንም፣ እግዚአብሔር የራሱን የዘላለም የፍቅርና የልግስና ሕይወት፣ ለተሰበረውና ለተራበው ፍጥረት የሚያፈስበት መለኮታዊ ጸጋ ነው። የዚህ መለኮታዊ ልግስና ማዕከላዊና ተደራሽ ፍጻሜ፣ ሥጋን በለበሰው ቃል በኢየሱስ ክርስቶስ — እርሱም የሕይወት እንጀራ፣ የሕይወት ውኃ፣ እውነተኛው የወይን ግንድ እና ሕይወቱን አሳልፎ በሰጠው መልካሙ እረኛ — ፍጹም አቅርቦት ተደምድሟል። በዚህ መነጽር ሲታይ፣ ድህነት፣ ሐዋርያዊ ቀላል አኗኗር፣ እንዲሁም ራስን ባዶ የማድረግ የክርስቶስ መሰል ተልእኮ ከሙላት ጽንሰ ሐሳብ ጋር የሚጋጩ አይደሉም። ይልቁንም፣ ሁለቱም የአንድ መለኮታዊ የድነት ሥርዓት እርስ በርስ የሚደጋገፉ መንፈሳዊ መገለጫዎች መሆናቸውን እንረዳለን። "ብዙ ተባዙ" የተባለው ድምጽ፣ በክርስቶስ በኩል "ሕይወት እንዲሆንላቸው እንዲበዛላቸውም መጣሁ።" ወደተባለው ወደ ፍጹም ተስፋው ደርሶ አልፎም ወደ ዘላለማዊው ድግስ ይመራናል።

ክብር ለእግዚአብሔር ብቻ ይሁን

የጥቅስ ማውጫ (የተመረጡ) — የ1954/1980 ትርጉም

መጽሐፍ	ጥቅስ	የጽሁፉ ማብራሪያ (ጭብጥ)
ዘፍጥረት	ዘፍ 1፡1–2	የፍጥረት ትምህርት እና የመጀመሪያው የሙላት ትረካ
ዘፍጥረት	ዘፍ 1፡28	የፍጥረት ትእዛዝ፡ ብዙ፣ ተባዙ፣ ምድርን ሙሉአት፣ ግዟትም
ዘጸአት	ዘጸ 16፡4–36	መና እንደ ዕለታዊ የቃል ኪዳን አቅርቦት
1ኛ ነገሥት	1ነገ 17፡8–16	የሰራፕታዋ መበለት፡ የዱቄትና የዘይት መባዛት
2ኛ ነገሥት	2ነገ 4፡1–7	ኤልሳዕ እና የመበለቲቱ ዘይት፡ ዕቃዎችና አቅም
ማቴዎስ	ማቴ 8፡20	የኢየሱስ ራስን ባዶ ያደረገበት መኖሪያ አልባነት
ማቴዎስ	ማቴ 14፡13–21	አምስቱን ሺህ ሕዝብ መመገብ
ዮሐንስ	ዮሐ 2፡1–11	ውኃውን ወደ ወይን ጠጅ መቀየር በቃና (የምልክቶች መጀመሪያ)
ዮሐንስ	ዮሐ 10፡1–18	መልካሙ እረኛ እና የተትረፈረፈ ሕይወት
2ኛ ቆሮንቶስ	2ቆሮ 8፡9	የክርስቶስ የድህነት (ኬኖቲክ) ሕይወት እንደ ልግስና መሠረት
ፊልጵስዩስ	ፊል 4፡11–13	በሁሉ ሁኔታ ውስጥ የተማረ እርካታ / ራስን መቻል
ኤፌሶን	ኤፌ 1፡10፤ 3፡2, 9	የመለኮታዊ ሥርዓት (ኦይኮኖሚያ) የማዳን ዕቅድ
ራእይ	ራእይ 21፡1–5	አዲስ ፍጥረት፡ የነገሮች ሁሉ የመጨረሻ ሙላት