የክርስትና ሥነ ምግባር

†

የክርስትና ሥነ ምግባር መሠረቱ ጊዜያዊ በሆኑ የሰው ልጆች ፍልስፍና፣ በተለዋዋጭ የባህል አዝማሚያዎች ወይም በአብዛኛው ማኅበረሰብ ስምምነት ላይ የተመሠረተ አይደለም። ይልቁንም፣ ፍጹምና ዘላለማዊ በሆነው በእግዚአብሔር ባሕርይ ላይ የተመሠረተ በመሆኑ ከሌሎች ዓለማዊ የሥነ ምግባር ሥርዓቶች ሙሉ በሙሉ ይለያል። ይህ ሥነ ምግባር የአማኞች ማንነት፣ የዕለት ተዕለት ውሳኔና አሠራር ከዘላለም እውነት ጋር የተቆራኘ መሆኑን ያመለክታል። የክርስትና ሥነ ምግባር የሚመነጨው ከመለኮታዊ የቅዱሳት መጻሕፍት መገለጥ ነው። ለክርስቲያኖች "መልካም" ወይም "ክፉ" ተብሎ የሚለካው በሰውኛ መለኪያ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ቅዱስ ማንነት ሚዛንነት ነው። መጽሐፍ ቅዱስ እግዚአብሔር ፍጹም ቅዱስ፣ ጻድቅ፣ ፍትሐዊና አፍቃሪ እንደሆነ ያስተምራል። ስለዚህ የክርስትና ሥነ ምግባር ጥሪ አምላክን መምሰል ነው፦ ቅዱስ ስለሆነ፣ እኛም በኑሮአችን ሁሉ ቅዱስ እንድንሆን ተጠርተናል። ፍትሐዊ ስለሆነ፣ እኛም አድልዎ ሳናደርግ ፍትሕን እንድንሠራ ተጠርተናል። አፍቃሪ ስለሆነ፣ ራስን እስከመስጠት የደረሰውን አጋፔ ፍቅሩን ለሌሎች እንድንገልጥ ተጠርተናል። (1 ጴጥሮስ 1:15-16)

እግዚአብሔር ከሕዝቡ ጋር የገባው የኪዳን ግንኙነት የክርስትና ሥነ ምግባር ተግባራዊ መገለጫ ነው። በብሉይ ኪዳን የሲና ተራራ ሕግጋት ሲሰጡ፣ እግዚአብሔር መጀመሪያ ሕዝቡን ከባርነት ነጻ አውጥቶ እንጂ አስቀድሞ ሕግን አልጫነባቸውም። ይህ ግንኙነት በደረቅ የሥነ ምግባር ሕጎችና ትእዛዛት ላይ ብቻ የተመሠረተ ሳይሆን፣ ከሕይወት ምንጭ ከሆነው ከእርሱ ጋር በፍቅር በመኖር ላይ የተመሠረተ ነው። ሕዝቡ ሃይማኖታዊ ሥርዓቶችን ብቻ እያዘወተሩ እውነተኛውን ፍትሕ በረሱበት ዘመን፣ ነቢዩ ሚክያስ የእግዚአብሔርን ሕዝብ “ሰው ሆይ፥ መልካሙን ነግሮሃል፤ እግዚአብሔርም ከአንተ ዘንድ የሚሻው ምንድር ነው? ፍርድን ታደርግ ዘንድ፥ ምሕረትንም ትወድድ ዘንድ፥ ከአምላክህም ጋር በትሕትና ትሄድ ዘንድ አይደለምን?” (ሚክያስ 6:8) ሲል ወደ ቀልባቸው እንዲመለሱ ይጠይቃል። ይህ ኃይለኛ ጥቅስ የክርስቲያን ሥነ ምግባር የውጫዊ ሃይማኖታዊ ተግባር ማሳያ ብቻ ሳይሆን፣ በዕለት ተዕለት ኑሮ ፍትሕን ማቆምን፣ ለተገፉት ምሕረትን ማድረግን እና ከፈጣሪ ጋር በትሕትና መራመድን በልብ ማሳደርን ይጠይቃል።

በአዲስ ኪዳን የኢየሱስ ክርስቶስ ማንነትና ትምህርት የዚህ ሥነ ምግባር ሕይወት ፍጹም መገለጫ ነው። ኢየሱስ የብሉይ ኪዳንን ሕግ አልሻረም፤ ነገር ግን ሕጉን ወደ ልብ ውስጣዊ ዓላማዎችና ሥረ-መሠረቶች በማምጣት፣ የሥነ ምግባርን መለኪያ ወደ ላቀ መንፈሳዊ ደረጃ ከፍ አደረገው። ታዋቂ በሆነው የተራራው ስብከቱ ላይ፣ በቀላሉ ሰዎችን በአካል ከመግደል እንድንቆጠብ ከመማር ይልቅ፣ የነፍስ ግድያ ሥሩ የሆነውን ወንድማችንን በልባችን እንድንጠላና በቁጣ እንድንሳደብ እንደማይገባ ያስተምራል (ማቴዎስ 5:21-22)። እንዲሁም ዝሙትን ከድርጊት አልፎ ወደ ምኞት አስተሳሰብ ያመጣዋል። ይህ የሥነ ምግባር መመሪያ ስለ ውጫዊ ድርጊትና የሰዎች ዕይታ ብቻ ሳይሆን፣ ስለ ንስሐ ልቦች፣ ስለ እግዚአብሔር መንግሥት አዲስ ሕይወት እና ጠላትን እስከመውደድ ስለሚደርስ መስዋዕታዊ ፍቅር እንደሆነ በግልጽ ያሳያል። የኢየሱስ ሕይወት እና በመስቀል ላይ የከፈለው መስዋዕትነት የዚህ ሥነ ምግባር የመጨረሻውና ፍጹሙ መገለጫ ነው።

ሰዎች በመጀመሪያ ሲፈጠሩ በእግዚአብሔር መልክና አምሳል ቢፈጠሩም (ዘፍጥረት 1:27)፣ የአዳም ኃጢአት የሰው ልጅን የልብ ማንነት፣ አስተሳሰብና ፈቃድ አጣሞታል። በዚህ የውድቀት ምክንያት የቱንም ያህል ብንጥር የእግዚአብሔርን ፍጹም የሥነ ምግባር ሕጎች በራሳችን ሥጋዊ ኃይል መፈጸም አንችልም። ስለዚህ ቅዱሳት መጻሕፍት መልካም ምግባርን በተቆጠሩ ሕግጋት ከማዘዝ አልፈው፣ መሠረታዊ የሆነውን የወንጌል የልብ ለውጥ መፍትሔ አድርገው ያቀርባሉ። ሐዋርያው ጳውሎስ “የእግዚአብሔር ፈቃድ እርሱም በጎና ደስ የሚያሰኝ ፍጹምም የሆነው ነገር ምን እንደ ሆነ ፈትናችሁ ታውቁ ዘንድ በአእምሮአችሁ መታደስ ተለወጡ እንጂ ይህን ዓለም አትምሰሉ።” (ሮሜ 12:2) በማለት ይህንን እውነት በጥልቀት ያስተምራል። ይህም ማለት እውነተኛ ክርስቲያናዊ ሥነ ምግባር የሚወለደው ዳግም በመወለድ ከሚገኝ አዲስ ሕይወት ሲሆን፣ ይህም ቀስ በቀስ በመንፈስ ቅዱስ አሠራር በሚቀረጸው በጎ ባህሪ (የመንፈስ ፍሬ፡ ፍቅር፣ ደስታ፣ ሰላም፣ ትዕግሥት...) የሚገለጥ ነው (ገላትያ 5:22-25)።፣ የክርስትና ሥነ ምግባር ሊደረጉና ሊተዉ የሚገባቸው የተወሰኑ ደረቅ ሕጎች ዝርዝር ሳይሆን፣ የሕይወት ጎዳና ነው። ይህ የብርሃን ጎዳና በማይለወጠው በእግዚአብሔር ባሕርይ ላይ የተመሠረተ፣ በክርስቶስ ኢየሱስ ምድራዊ ሕይወት ፍጹም ምሳሌነት የተገለጠና፣ አቅም በሚሰጠውና በውስጣችን በሚኖረው መንፈስ ቅዱስ ዘወትር የሚመራ ነው።

የብሉይ ኪዳን ሥነ ምግባር

የቃል ኪዳን ሕግ የሥነ ምግባር ተፈጥሮ

በብሉይ ኪዳን ሥነ ምግባር መሃል የሲና ቃል ኪዳን፣ በተለይ አሥርቱ ትእዛዛት (ዘፀአት 20:1–17) ይገኛሉ። እነዚህ ትእዛዛት የእግዚአብሔርን ተፈጥሮ እና ከእርሱ ጋር (ትእዛዛት 1-4) እና ከሌሎች ጋር (ትእዛዛት 5-10) ለጻድቅ ግንኙነቶች ያለውን ንድፍ ያንጸባርቃሉ። እነዚህ ሕጎች የተሰጡት መዳንን ለማግኘት ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ፍትሕ በዓለም ላይ የሚያንጸባርቅ ቅዱስ ሕዝብ ለመቅረጽ ነው።

አሥርቱ ትእዛዛት የክርስትና ሥነ ምግባር መሠረት የሚሆኑበት ዋናው ምክንያት የእግዚአብሔርን ቸርነት እና በጎነት የሚያንጸባርቁ በመሆናቸው ነው። እነዚህ ትእዛዛት የተሰጡት እግዚአብሔር ሕዝቡን ከግብጽ ባርነት ካዳናቸው በኋላ ነው። እግዚአብሔር ትእዛዛቱን ከመስጠቱ በፊት “ከግብፅ ምድር ከባርነት ቤት ያወጣሁህ እኔ እግዚአብሔር አምላክህ ነኝ” (ዘፀአት 20:2) በማለት ማንነቱን ገልጿል። ሕጉ የተሰጠው መዳንን ለማግኘት ሳይሆን፣ ነጻ የወጣ ሕዝብ የሕይወት መመሪያ ሆኖ ነው። ቃል ኪዳኑ ከእግዚአብሔር ጋር ያለው ግንኙነት እንዴት እንደሚኖር የሚያሳይ የጸጋ ምላሽ ነው።

ክፍል አንድ (1-4): ከእግዚአብሔር ጋር ያለ ግንኙነት

እነዚህ የመጀመሪያዎቹ አራት ትእዛዛት የእግዚአብሔርን ማንነት እና ለእርሱ ያለንን አምልኮ የሚመለከቱ ናቸው። እግዚአብሔር አንድ አምላክ እንደሆነ፣ ሌሎች አማልክት ሊኖሩን እንደማይገባ፣ ጣዖትን እንዳናመልክ እና ክብሩን በማይገባ መንገድ እንዳንጠራ ይከለክላሉ። በተጨማሪም፣ ሰንበትን እንድናከብር ያስታውሳሉ። ይህ ሁሉ የእግዚአብሔርን ቅድስናና ታላቅነት ይገልጻሉ።

ክፍል ሁለት (5-10): ከሰዎች ጋር ያለ ግንኙነት

እነዚህ ስድስቱ ትእዛዛት ደግሞ በሰዎች መካከል ሊኖር የሚገባውን ሥነ ምግባራዊ ሕይወት የሚመሩ ናቸው። ወላጆችን ማክበር፣ እንዳንገድል፣ እንዳናመነዝር፣ እንዳንሰርቅ፣ በሐሰት እንዳንመሰክርና የሌላውን እንዳንመኝ ያስተምራሉ። እነዚህ ትእዛዛት የሰዎችን ሕይወት፣ ቤተሰብ እና ንብረት የሚጠብቁ የፍትሕ መሠረቶች ናቸው።

አሥርቱ ትእዛዛት የተሰጡበት የመጨረሻ ዓላማ እስራኤላውያን የእግዚአብሔርን ማንነት የሚያንጸባርቅ ቅዱስ ሕዝብ እንዲሆኑ ነው። እግዚአብሔር ሕጉን በመስጠት፣ ከዙሪያቸው ካሉ አረማዊ ሕዝቦች የተለየ የሕይወት መንገድ እንዲከተሉ ጋብዟቸዋል። ይህ የሕይወት መንገድ የእነርሱን ማንነት እንዲቀርጽና በዓለም ላይ የእግዚአብሔርን ፍትሕና ቅድስና የሚመሰክር ሕያው ብርሃን እንዲሆኑ የታሰበ ነው።

“እኔ እግዚአብሔር ቅዱስ ነኝና፥ ለእኔም ትሆኑ ዘንድ ከአሕዛብ ለይቻችኋለሁና ቅዱሳን ትሆኑልኛላችሁ።” (ዘሌዋውያን 20:26)

የነቢያት ሥነ ምግባር፡ ፍትሕ፣ ምሕረት እና ትሕትና

ነቢዩ ሚክያስ ህዝቡ የውጫዊ ሃይማኖት ሥርዓቶችን ከመፈጸም ይልቅ፣ በእግዚአብሔር ቃል ኪዳን መሠረት እንዲኖሩ አሳስቧል። ሚክያስ፣ ሰዎች በሺዎች በሚቆጠሩ መስዋዕቶች እግዚአብሔርን ማስደሰት ይቻላል ብለው በሚያስቡበት ጊዜ፣ እውነተኛ አምልኮ ከምሥዋዕቶች በላይ መሆኑን ገልጿል። የእርሱ መልእክት ማዕከል የሆነው ሚክያስ 6:8 ነው። እውነተኛ ሃይማኖት በልብ መለወጥና በዕለት ተዕለት ሕይወት ውስጥ በሚገለጽ ፍትሕ፣ ምሕረት እና ትሕትና ላይ የተመሠረተ መሆኑን ነው። የሚክያስ መልእክት የትኛውም ዘመን አማኝ፣ የፈጣሪን ማንነት የሚያንጸባርቅ ሕይወት እንዲኖር የሚያስተምር የዘላለም ጥሪ ነው።

“ሰው ሆይ፥ መልካሙን ነግሮሃል፤ እግዚአብሔርም ከአንተ ዘንድ የሚሻው ምንድር ነው? ፍርድን ታደርግ ዘንድ፥ ምሕረትንም ትወድድ ዘንድ፥ ከአምላክህም ጋር በትሕትና ትሄድ ዘንድ አይደለምን?” (ሚክያስ 6:8)

የጥበብ ሥነ ምግባር፡ ከልብ የሚመነጭ ትክክለኛ ኑሮ

እንደ ምሳሌ፣ ኢዮብ እና መክብብ ያሉ መጻሕፍት የእለት ተእለት የሥነ ምግባር ሕይወትን የሚያስተምሩ የጥበብ መጻሕፍት ናቸው። የምሳሌ መጽሐፍ፣ በሕይወት ውሳኔዎች ላይ የሚመሩንን መርሆዎች ያስቀምጣል፤ በባህሪ፣ በሐቀኝነት እና ራስን በመግዛት ላይ ትኩረት ያደርጋል። ይህ ሁሉ ግን “የጥበብ መጀመሪያ እግዚአብሔር መፍራት ነው” በሚለው መሠረታዊ መርህ ላይ የተመሠረተ ነው። የኢዮብ እና የመክብብ መጻሕፍት ደግሞ የጥበብ ሕይወትን ውስብስብነት ያሳያሉ። ኢዮብ፣ ጻድቅ ሰው ሊሰቃይ እንደሚችል በማሳየት፣ የሥነ ምግባር ሕይወት በውጤት ሳይሆን፣ በእምነት ላይ መመሥረት እንዳለበት ያስተምራል። መክብብ ደግሞ፣ እግዚአብሔርን ከመፍራት ውጪ ያለው የሰው ጥረት ሁሉ ከንቱ እንደሆነ ይገልጻል። እነዚህ መጻሕፍት አንድ ላይ ሆነው፣ የክርስትና ሥነ ምግባር በሁሉም የሕይወት ዘርፎች ውስጥ የሚሠራ የተሟላ እና ጥልቅ የሕይወት መንገድ መሆኑን ያስረዳሉ።

“የጥበብ መጀመሪያ እግዚአብሔርን መፍራት ነው፤ ሰነፎች ግን ጥበብንና ተግሣጽን ይንቃሉ።” (ምሳሌ 1:7)

የኢየሱስ የሥነ ምግባር ትምህርት

ታሪካዊና ማኅበራዊ ዳራ

በመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን የነበረው የአይሁድ ማኅበረሰብ በከባድ የሮማውያን ቀንበር ሥር ሲሆን፣ የሃይማኖት መሪዎች፣ በተለይም ፈሪሳውያን ሥነ ምግባርን በጥብቅ የውጫዊ ሕግጋትና ሥርዓቶች አፈጻጸም ላይ ብቻ አንጠልጥለውት ነበር። ሰንበትን መጠበቅ፣ እጅ መታጠብና አሥራት ማውጣት እንደ ትልቅ የጽድቅ መለኪያ ሲቆጠሩ፣ የልብ ቅድስናና ፍትሕ ግን ተዘንግተው ነበር። ኢየሱስ ወደዚህ ዓለም ሲመጣ የተራራውን ስብከት (ማቴዎስ 5-7) በማስተማር አዲስ መንፈሳዊ አብዮት ፈጠረ። ይህ ስብከት እንደ አዲስ "የሲና ተራራ" ሕግ አሰጣጥ ሲሆን፣ ኢየሱስ የሕግን ውጫዊ ገለፈት ገፎ፣ እግዚአብሔር በመጀመሪያ የፈለገውን የልብ ንጽሕናና ፍጹም ፍቅር ለዓለም አወጀ።

ብፅዕና፡ የመንግሥቱ ባህሪ

በማቴዎስ 5:1-12 ላይ የሚገኙት ብፅዕናዎች፣ የዓለምን ግምቶች ሙሉ በሙሉ በመገልበጥ፣ የእግዚአብሔርን መንግሥት ባህሪ የሚገልጡ ናቸው። ኢየሱስ ደስታን የሚመሠርተው በውጫዊ ሀብት ወይም ኃይል ላይ ሳይሆን፣ በመንፈስ ድሆችን፣ የዋሆችን፣ መሐሪዎችን እና ሰላም ፈጣሪዎችን በመባረክ ነው። እነዚህ ብፅዕናዎች የክርስቶስ ደቀ መዝሙርነትን የሚገልጽ የውስጥ ባህሪን ያመለክታሉ። ይህ እውነተኛ ኃይል በጸጋ፣ በትሕትናና በመስዋዕታዊ ፍቅር ላይ እንደሚመሰረት ያስረዳል።

እውነተኛ ጽድቅ፡ ከሕግ በላይ

ኢየሱስ በጽድቅ ላይ ያስተማረው ትምህርት (ማቴዎስ 5:17–48)፣ የሃይማኖታዊ ሕግጋትን ከውጫዊ አከባበር ወደ ውስጣዊ የልብ ዓላማ በማምጣት፣ የጽድቅን መለኪያ ሙሉ በሙሉ ለውጦታል። ቁጣ እንደ ግድያ፣ ምኞት እንደ ዝሙት በማስተማር፣ እውነተኛ ኃጢአት የሚመነጨው ከልብ እንደሆነ አሳይቷል። ይህ የሚያሳየው እውነተኛ ጽድቅ ድርጊትን ከመከልከል ያለፈ ነው፤ ይህም በውስጣዊ ልብ ንጹህ ሆኖ መኖርን ይጠይቃል። እውነተኛ የክርስትና ሥነ ምግባር በልብ ለውጥ ላይ የተመሰረተ ነው።

ወርቃማው ሕግ

ኢየሱስ የመጽሐፍ ቅዱስን ሥነ ምግባር በሙሉ በወርቃማው ሕግ ያጠቃልላል። እውነተኛ ሥነ ምግባር በሌሎች ላይ ከሚደርስ ክፉ ነገር መታቀብ ብቻ ሳይሆን፣ በንቃት ለእነርሱ መልካምን ማድረግ እንደሆነ ያስረዳል። የወርቃማው ሕግ፣ እግዚአብሔርን የሚያስደስት የሕይወት ጎዳና መሠረት ነው።

“እንግዲህ ሰዎች ሊያደርጉላችሁ የምትወዱትን ሁሉ እናንተ ደግሞ እንዲሁ አድርጉላቸው፤ ሕግም ነቢያትም ይህ ነውና።” (ማቴዎስ 7:12)

†

የሐዋርያት የሥነ ምግባር ራዕይ

ከግሪኮ-ሮማውያን ዓለም ጋር የተደረገ የሥነ ምግባር ግጭት

ሐዋርያት ወንጌልን የሰበኩት በግሪኮ-ሮማውያን ባህል በተሞላ ዓለም ውስጥ ነበር። ያ ዓለም ኃይልን፣ ማኅበራዊ መደብን፣ የበላይነትን እና የበቀል እርምጃን እንደ ታላቅ ክብር የሚቆጥር፣ ትሕትናንና ይቅርታን ደግሞ እንደ ውርደት የሚያይ ነበር። በተጨማሪም፣ ጣዖት አምልኮ ከከፍተኛ የሥነ ምግባር ብልሹነት ጋር የተቆራኘ ነበር። ሐዋርያው ጳውሎስና ጴጥሮስ የጻፏቸው መልእክቶች በዚህ ጨለማ ውስጥ ለነበሩት አዳዲስ አማኞች ፣በቆሮንቶስ፣ በኤፌሶን፣ በሮም፣ የክርስቶስን ብርሃን የሚያሳዩ ነበሩ። ሐዋርያት የክርስቲያን ሥነ ምግባርን የገነቡት የሮማውያንን ፍልስፍና በማሻሻል ሳይሆን፣ በመስቀሉ ላይ በተገለጠው የእግዚአብሔር ጥበብ፣ ራስን በመካድና በወንድማማችነት ፍቅር ላይ በማጽናት ነው።

ጳውሎስ፡ በወንጌል ላይ የተመሠረተ ሥነ ምግባር

ሐዋርያው ጳውሎስ አማኞች በአዲስ ሕይወት እንዴት መመላለስ እንዳለባቸው የሚያሳስብ ጠንካራ የሥነ ምግባር ማዕቀፍ ያስቀምጣል። በሮሜ 12 ራሳችንን እንደ ሕያው መሥዋዕት በማቅረብ አእምሮአችንን እንድናድስ ይመክራል። በገላትያ 5፣ ይህ የአእምሮ ለውጥ በመንፈስ ፍሬዎች (እንደ ፍቅር፣ ደስታ እና ሰላም) እንደሚገለጥ ያሳያል። በኤፌሶን 4-5፣ የቀድሞውን ማንነት አውልቆ አዲሱን ማንነት በመልበስ፣ ለምሳሌ እርስ በርሳችን ይቅር በመባባልና ቸሮች በመሆን እንዴት እንደምንኖር ያብራራል።

ጴጥሮስ እና ያዕቆብ፡ በመከራ እና በተግባር ሥነ ምግባር

የጴጥሮስ እና የያዕቆብ መልእክቶች የክርስትናን ሥነ ምግባር በልምምድ ላይ የተመሠረተ እንደሆነ ይገልጻሉ። ጴጥሮስ፣ አማኞች በመከራ ውስጥ እንኳን ቅድስናንና ክቡር ምግባርን በማሳየት፣ ለዓለም ምስክር እንዲሆኑ ያስተምራል። ያዕቆብ ደግሞ፣ “ከሥራ የተለየ እምነት የሞተ ነው” (ያዕቆብ 2:17) በማለት እምነት በተግባር መረጋገጥ እንዳለበት ያሳስባል። እውነተኛ እምነት ሕያው ኃይል ነው።

አጠቃላይ መልእክታት እና ሥነ ምግባር

ዕብራውያን፡ ብስለት እና የሥነ ምግባር ጽናት

የዕብራውያን መልእክት አማኞችን የሕይወትን ሩጫ በጽናት እንዲሮጡ ያሳስባል። “እኛ ደግሞ ሸክምን ሁሉ ቶሎም የሚከበንን ኃጢአት አስወግደን” (ዕብራውያን 12:1)፣ ከዓለማዊ ሸክሞች እና ከኃጢአቶች ራሳችንን እንድናርቅ ያበረታታል። ይህ የሩጫ ውድድር ሰላምንና ቅድስናን በመከተል የሚካሄድ የዲሲፕሊንና የጽናት ጉዞ ነው።

ዮሐንስ እና ይሁዳ፡ ፍቅር፣ እውነት እና ማስተዋል

ሐዋርያው ዮሐንስ እና ይሁዳ፣ የክርስቲያን ሥነ ምግባር በተግባር መረጋገጥ እንዳለበት በአንድነት ያስረዳሉ። ዮሐንስ “በእርሱ እኖራለሁ የሚል እርሱ እንደ ተመላለሰ ሊመላለስ ይገባዋል” (1 ዮሐንስ 2:6) ይላል። በመጀመሪያው ክፍለ ዘመን መገባደጃ አካባቢ "ሥጋ ክፉ ነው፣ መንፈስ ብቻ ነው ቅዱስ፣ ስለዚህ በሥጋ የምንሠራው ኃጢአት አያረክሰንም" የሚል የሐሰት ትምህርት ሲነሳ፣ ዮሐንስና ይሁዳ ይህንን አጥብቀው ተቃወሙት። ይሁዳ አንዳንዶች የእግዚአብሔርን ጸጋ ለስጋ ፈቃድ እየተጠቀሙበት እንዳለ በመናገር ያስጠነቅቃል። እውነተኛ የክርስቶስ ተከታይ የእርሱን ምሳሌ የሚከተል እንጂ፣ ጸጋውን እንደ ኃጢአት መሸፈኛ የማይጠቀም መሆኑን ያስተምራሉ።

የማህበረሰብ፣ የኢኮኖሚ እና የወሲብ ሥነ ምግባር

የጥንቷ ቤተክርስቲያን በጨካኙ የሮም ግዛት ውስጥ ከፍተኛ መንፈሳዊና ማኅበራዊ ተጽዕኖ ያመጣችው በቃል ስብከቷ ብቻ ሳይሆን፣ ሥር ነቀል በሆነውና አብዮታዊ በነበረው የማኅበረሰብ፣ የኢኮኖሚና የወሲብ ሥነ ምግባሯ በተግባር በመታየቱ ነበር። በወቅቱ የነበረው አረማዊ ማኅበረሰብ 'ያልተፈለጉ' ሕፃናትን በየሜዳው መጣል ፣ የሰውን ልጅ እንደ ዕቃ ቆጥሮ ባሪያዎችን መጨቆን፣ እና ወሲባዊ ብልግናን እንደ መደበኛ የዕለት ተዕለት ሕይወት ይቆጥር ነበር። ክርስቲያኖች ግን የሰውን ልጅ ክቡርነት ፣በእግዚአብሔር መልክ መፈጠርን በማስቀደም ይህንን ሁሉ አጥብቀው በመቃወም፣ በምድር ላይ ፍጹም ልዩ የሆነ የእግዚአብሔርን መንግሥት ባህልና የፍቅር ማኅበረሰብ በተግባር አቋቋሙ።

የቤተ ክርስቲያን ተግሣጽ እና አንድነት

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በማቴዎስ 18:15–17 ያስቀመጠው የቤተ ክርስቲያን ተግሣጽ ሞዴል፣ በግል በሚደረግ የፍቅር ውይይት የሚጀምር እና ሰውን ማግለልን ወይም ማዋረድን ሳይሆን፣ የተሳሳተውን ወንድም ወደ እውነት መመለስንና መታረቅን ዋና ዓላማ ያደረገ ሥርዓት ነው። የዚህ ሂደት ዋነኛ ግብ፣ ግለሰቡ ጥፋቱን ተገንዝቦ ንስሐ እንዲገባ እና የክርስቲያን ማኅበረሰብ ቅዱስ አንድነት ሳይደፈርስ እንዲጠበቅ ፍቅራዊ መንገድን መስጠት ነው። ይህ የኢየሱስ ሞዴል የእግዚአብሔርን ጥልቅ ትዕግስትና አባታዊ ፍቅር በጉልህ ያሳያል። ከዚህም በላይ “እርስ በርሳችሁ ፍቅር ቢኖራችሁ፥ ደቀ መዛሙርቴ እንደ ሆናችሁ ሰዎች ሁሉ በዚህ ያውቃሉ።” (ዮሐንስ 13:35) በማለት፣ እውነተኛው የክርስትና መለዮ ተአምራት ወይም ዕውቀት ሳይሆን፣ በማኅበረሰቡ መካከል የሚታይ ተግባራዊ አንድነትና ወንድማዊ ፍቅር መሆኑን አጽንዖት ሰጥቷል።

የኢኮኖሚ እና የወሲብ ሥነ ምግባር

በጥንታዊው የሮማውያን ማኅበረሰብ ውስጥ ሀብት ራስን ከፍ ለማድረግ፣ ድሆችን ለመቆጣጠርና የሥልጣን ተጽዕኖ ለመፍጠር ብቻ ያገለግል ነበር። መጽሐፍ ቅዱስ ግን ይህንን ራስ ወዳድነት በመስበር ሐቀኛ ሥራን፣ ለሠራተኛ ፍትሐዊ ክፍያን፣ እንዲሁም ለድሆች፣ ለመበለቶችና ለአረጋውያን ማካፈልን፣ በደስታ የሚደረግ ልግስናን እንደ ትልቅ የጽድቅ ሥራ አስተዋወቀ (2ኛ ቆሮንቶስ 9:6–8)። በግሪኮ-ሮማውያን ባህል ወንዶች ከጋብቻ ውጪ ከባሪያዎችና ከሴተኛ አዳሪዎች ጋር ወሲብ መፈጸም ተቀባይነት ያለው የተለመደ ድርጊት ነበረው። ክርስትና ግን የሰውነትን ክብር ከፍ በማድረግ፣ ወንድና ሴት እኩል መንፈስ ቅዱስ የሚያድርባቸው የእግዚአብሔር ቤተ መቅደስ መሆናቸውን አወጀ (1ኛ ቆሮንቶስ 6:13-19)። ከጋብቻ ውጭ የወሲብ ንጽሕናን መጠበቅን እና በጋብቻ ውስጥ ደግሞ ፍጹም ታማኝነትን በመደንገግ፣ በዘመኑ ታላቅ የሥነ ምግባር አብዮት ፈጠረ።

በመከራ እና በይቅርታ ውስጥ ሥነ ምግባር

ክርስቲያናዊ ሥነ ምግባር በሰላም ጊዜ ብቻ ሳይሆን በከባድ መከራ ውስጥም ይፈተናል። የሐዋርያው ጴጥሮስ መልእክት አማኞች ኢ-ፍትሐዊ በሆነ ስደትና በጭቆና ወቅት፣ እንደ ዓለም በቀልን መመለስ ትተው ራሳቸውን ፍትድ ለሚፈርድና ለታመነው ፈጣሪያቸው አደራ መስጠት እንዳለባቸው ያስተምራል (1 ጴጥሮስ 4:19)። ይህ ክርስቶስ በመስቀል ላይ ያሳየው ፍጹም አርዓያ ነው። በግንኙነት ግጭት ወቅት ደግሞ “እግዚአብሔር በክርስቶስ ይቅር እንዳላችሁ” እርስ በርሳችን ከልብ ይቅር እንድንባባል ጳውሎስ ያዛል (ኤፌሶን 4:32)። የእኛ ይቅርታ የተበደልነውን ረስቶ ከማለፍ ያለፈ ነው፤ ይልቁንም ከእግዚአብሔር በነጻ ያገኘነውን ቅድመ ሁኔታ የሌለው ጸጋ ለሌሎች የምናካፍልበትና አባታችንን የምንመስልበት መለኮታዊ መንገድ ነው። አዲሱን የክርስቶስን ማንነት በመልበስ፣ በክፋት ለሞላው ዓለም ደግነትንና ይቅር ባይነትን በተግባር መግለጽ የክርስትና ሥነ ምግባር ጫፍ ነው።

መንፈሳዊ አፈጣጠር

በጥንታዊው የግሪክና የሮም ዓለም ሰዎችን ሥነ-ምግባር ለማስተማርና ዜጎችን ለመቅረጽ "ፓይዲያ" (Paideia) የሚባል ጥብቅ የትምህርትና የባህል ሥርዓት ይጠቀሙ ነበር። ነገር ግን ይህ ውጫዊ ፍልስፍና የሰውን አእምሮ ከማሰልጠን ባለፈ፣ የሰውን የተበላሸ ልብ ከኃጢአት ባርነት ነጻ ሊያወጣና እውነተኛ የውስጥ ለውጥ ሊያመጣ አልቻለም። የክርስትና መንፈሳዊ አፈጣጠር (Spiritual Formation) ግን ከዚህ ዓለማዊ ሥርዓት ሙሉ በሙሉ የተለየ ነው። እርሱም በሰው ጥረት ሳይሆን በመንፈስ ቅዱስ ሕያው ኃይል፣ በጥልቅ ጸሎት፣ ራስን ለእግዚአብሔር ቃል በማስገዛት፣ በጾም፣ እንዲሁም በአማኞች የዕለት ተዕለት ኅብረት አማካይነት የክርስቶስ ፍጹም ባሕርይ በአማኙ ልብ ውስጥ ቀስ በቀስ የሚቀረጽበት አስደናቂ መለኮታዊ ሂደት ነው። የጥንት ክርስቲያኖች ይህንን የውስጥ ለውጥና መንፈሳዊ ብስለት፣ የሞት ፍርሃትን አሸንፈው እስከ ሰማዕትነት ድረስ በመታመን በተግባር አሳይተውታል።

ግቡ፡ ክርስቶስን መምሰል

የክርስቲያን ሕይወት የመጨረሻውና የላቀው ግብ ሃይማኖታዊ ሥርዓቶችን መፈጸም ወይም ሥነ-ምግባራዊ ጥሩ ሰው መሆን ብቻ ሳይሆን፣ የኢየሱስ ክርስቶስን መልክ ማሳየትና እርሱን መምሰል ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ ይህን ታላቅ የእግዚአብሔር የዘላለም ዕቅድ ሲያብራራ፣ "አስቀድሞ ያወቃቸው የልጁን መልክ እንዲመስሉ ደግሞ ወስኖአልና" (ሮሜ 8:29) ይላል። ስለዚህ መንፈሳዊ ብስለት ማለት ከውጫዊ ኃጢአት መራቅ ብቻ ሳይሆን፣ ከዚያም አልፎ የክርስቶስን አጋፔ ፍቅር፣ ራስን ባዶ የማድረግ ትሕትና፣ እስከ መስቀል ሞት የደረሰ ይቅር ባይነት፣ ጽድቅና ቅድስና በዕለት ተዕለት ሕይወታችን በተግባር ማንጸባረቅ ማለት ነው።

ሂደቱ፡ በመንፈስ እና በቃል መታደስ

እውነተኛ የሥነ ምግባር ብስለት የሚመነጨው በግዴታ ከሚፈጸሙ ውጫዊ ሕግጋት ሳይሆን፣ ከውስጣዊ የማንነትና የአስተሳሰብ ለውጥ ነው። ሐዋርያው ይህን ሲያዝዝ፣ "በአእምሮአችሁ መታደስ ተለወጡ እንጂ ይህን ዓለም አትምሰሉ" (ሮሜ 12:2) ይላል። ይህ የአእምሮ መታደስ በአንድ ጀምበር የሚሆን ሳይሆን፣ በዋነኝነት የሚከናወነው የእግዚአብሔር ቃል በሙላት በውስጣችን ሲኖርና ለመንፈስ ቅዱስ ሥራ ራሳችንን ስናስገዛ ነው። መንፈስ ቅዱስ የተጻፈውን ቃል በልባችን ሕያው በማድረግ፣ የቆሸሸውን አስተሳሰባችንን እያጠበ የክርስቶስን ባህርይ በውስጣችን ቀስ በቀስ ይቀርጻል።

የእግዚአብሔር ክብር

የክርስቲያን የሥነ ምግባር ሕይወት ዋነኛ መነሻም ሆነ የመጨረሻ ዓላማው የራስን ስም ማስጠራት ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ክብር መግለጥ ነው። ጳውሎስ፣ "እንግዲህ የምትበሉ ወይም የምትጠጡ ብትሆኑ ወይም ማናቸውን ነገር ብታደርጉ ሁሉን ለእግዚአብሔር ክብር አድርጉት" (1 ቆሮንቶስ 10:31) በማለት የሕይወት ትንሹም ሆነ ትልቁ ክፍል ለክብር መሆን እንዳለበት ያሳስበናል። እውነትን የምንናገረው፣ በጠላቶቻችን ላይ ፍቅርን የምናሳየው፣ የበደሉንን ይቅር የምንለውና ከኃጢአት ርኵሰት የምንርቀው ማኅበረሰቡ ስለሚያየን ሳይሆን፣ በሰማይ ላለው ቅዱስ አባታችን ክብርን ስለሚያመጣ ነው። የሥነ ምግባር ብስለት ማለት እያንዳንዱ የሕይወታችን ክፍል፣ አስተሳሰባችንም ሆነ ድርጊታችን፣ የእግዚአብሔርን ቅድስናና ፍቅር ለጨለማው ዓለም የሚያንጸባርቅ ንጹሕ መስታወት እንዲሆን መፍቀድ ነው።

አምልኮ እና ተስፋ

ጳውሎስ በሮሜ 12:1 ላይ የሥነ ምግባር ሕይወትን ከዕለታዊ አምልኮ ጋር በጥልቀት በማቆራኘት፣ "ሰውነታችሁን እግዚአብሔርን ደስ የሚያሰኝና ሕያው ቅዱስም መሥዋዕት አድርጋችሁ ታቀርቡ ዘንድ... እርሱም ለአእምሮ የሚመች አገልግሎታችሁ ነው" ይላል። በብሉይ ኪዳን ካህናት የእንስሳትን ደም በተጨባጭ መሠዊያ ላይ ያፈሱ እንደነበር ሁሉ፣ የሐዲስ ኪዳን አማኞች ደግሞ የዕለት ተዕለት የሥነ ምግባር ሕይወታቸውን፣ ውሳኔያቸውንና ፈቃዳቸውን በመንፈሳዊ መሠዊያ ላይ እንደሚቀርብ ሕያው መሥዋዕት ለእግዚአብሔር ያቀርባሉ። ይህ መሥዋዕት "ሕያው" የተባለው አንድ ጊዜ ታርዶ የሚያልቅ ሳይሆን፣ በሕይወት ዘመናችን ሁሉ ራሳችንን እየካድን በንቃት የምናቀርበው ስለሆነ ነው። ይህን በቅድስና በመኖር ስናደርግ፣ እውነተኛ አምልኮ ከማቅረብም ባለፈ፣ ወደፊት አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር ሲመጣ በክብር ከክርስቶስ ጋር ለምንኖረው የዘላለም ሕይወት ልምምድና ተግባራዊ ዝግጅት እናደርጋለን።

†