ክርስቶሎጂ

ክርስቶሎጂ የኢየሱስ ክርስቶስን ማንነት፣ ተፈጥሮ እና ሥራ የሚመለከት የክርስቲያን ሥነ-መለኮት ቅርንጫፍ ነው። የዚህ ጥናት ዋና ጥያቄው ሁልጊዜም "ኢየሱስ ማን ነው?" የሚለው ነው። ከጥንቷ የቤተ ክርስቲያን አስተምህሮ ጀምሮ እስከ ዘመናዊ ሥነ-መለኮት ድረስ፣ የክርስቶስ ማንነትና ሚና የክርስትና ትምህርት እምብርት ሆኖ ቆይቷል። መጽሐፍ ቅዱሳዊ ክርስቶሎጂ ኢየሱስ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በብሉይና በአዲስ ኪዳን እንደተገለጠው፣ ከውጭ የሚመጡ ፍልስፍናዊ ወይም ትምህርታዊ ግምቶችን ሳያካትት መረዳት ማለት ነው።

የክርስቶስ ሰብዓዊነትና መለኮትነት

የአዲስ ኪዳን ጸሐፊዎች ክርስቶሎጂያቸውን (ስለ ክርስቶቶስ ማንነትና ሥራ ያላቸውን ትምህርት) ያቀረቡት ከምንም ነገር ተነስተው አይደለም። ይልቁንም፣ ይህን ትምህርት ያዳበሩት በአይሁድ የአንድ አምላክ እምነት መሠረት እና በብሉይ ኪዳን ትንቢቶች ላይ ተመስርተው ነው። ይህ ሁሉ ከኢየሱስ ሕይወት፣ ሞትና ትንሣኤ ጋር ተዳምሮ ነው። መጽሐፍ ቅዱሳዊ ክርስቶሎጂ ስለ ታሪካዊው ኢየሱስ ብቻ የሚያወራ አይደለም። እንዲሁም ረቂቅ የሆነ ሥነ-መለኮታዊ ሃሳብ ብቻም አይደለም። በመጽሐፍ ቅዱስ መገለጥ ላይ የተመሠረተ፣ የእግዚአብሔር የማዳን ዕቅድ ፍጻሜ የሆነውን የኢየሱስን አጠቃላይና የተዋሃደ ምስል ያቀርባል። ኢየሱስ በብሉይ ኪዳን የተነገረለት መሲሕ፣ በአዲስ ኪዳን ደግሞ የእግዚአብሔርን የማዳን ዓላማ የተወጣ፣ የሞትን ኃይል የሰበረ እና የዘላለም ሕይወትን ለሚያምኑ ሁሉ የሰጠ፣ ፍጹም አምላክና ፍጹም ሰው መሆኑን ያብራራል።

መጽሐፍ ቅዱሳዊ ክርስቶሎጂ የኢየሱስ ክርስቶስን ሰብዓዊነትና መለኮትነት ሁለቱንም ያውቃል። ይህ ሁለትነት ተቃርኖ ሳይሆን፣ በመጽሐፍ ቅዱስ ቀስ በቀስ የተገለጠ ጥልቅ ምስጢር ነው። መጽሐፍ ቅዱስ ከመጀመሪያው (ዘፍጥረት 3:15 ላይ ስለሚመጣው የሴቲቱ ዘር ትንቢት) ጀምሮ እስከ መጨረሻው (በራዕይ ውስጥ ከፍ ከፍ ባለው ክርስቶስ) ድረስ፣ የሰውን ልጅ ታሪክ ለማዳንና ወደ ፈጣሪው ለመመለስ የመጣውን መለኮታዊ አዳኝ ወጥ የሆነ ታሪክ ያቀርባል። በኢሳይያስ 53 መከራ ስለሚቀበለው አገልጋይ የተሰጠው ዝርዝር መግለጫ ደግሞ የክርስቶስን ሰብዓዊነት፤ ሥቃዩንና የኃጢአት ክፍያ አስቀድሞ ይተነብያል።

ይህ ጽሑፍ በመጽሐፍ ቅዱስ እንደተገለጠው የክርስቶሎጂን ሥርዓታዊ ትምህርት ለማቅረብ ያለመ ነው። የክርስቶስን ማንነትና ሥራ ከብሉይ ኪዳን መሠረቶች ጀምሮ፣ በወንጌል ዘገባዎች ውስጥ እያለፈ፣ የጳውሎስንና አጠቃላይ መልዕክቶችን በመመርመር፣ እና በራዕይ ውስጥ ባለው የክርስቶስ ፍጻሜ ራዕይ ይጠናቀቃል። በዚህ መንገድ፣ በሥጋ መገለጥ፣ ስርየት፣ ቅድመ-ሕልውና፣ ከፍ ከፍ ማለትና የመጨረሻ ዘመን ትምህርት የመሳሰሉ ቁልፍ ሥነ-መለኮታዊ ጭብጦችን እናጎላለን። ዓላማው መጽሐፍ ቅዱሳዊ መረጃዎችን ማቅረብ ብቻ ሳይሆን፣ አካዳሚያዊ ግንዛቤንና ግላዊ እምነትን የሚያበለጽግ ሥነ-መለኮታዊ ነጸብራቅ ውስጥ መግባት ነው። ሥነ-መለኮታዊ ግራ መጋባትና የእውነት መቀጨጭ እየጨመረ ባለበት በዚህ ዘመን፣ ወደ ሙሉ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ክርስቶሎጂ መመለስ አስፈላጊ ነው። ቤተክርስቲያን ክርስቶስ ማን እንደሆነ — ፍጹም ሰው፣ ፍጹም አምላክ፣ እና በእግዚአብሔርና በሰው መካከል ብቸኛው አስታራቂ (1 ጢሞ. 2:5) በሚለው የማይለወጥ እውነት ላይ መመሥረት አለባት።

ክርስቶስ በብሉይ ኪዳን

መሲሐዊ ትንቢቶች እና ምሳሌዎች

ብሉይ ኪዳን መሲሑን በተመለከተ በቀጥታ ትንቢቶችና ምሳሌያዊ “ዓይነቶች” የበለጸገ መሠረት ይጥላል። ይህ ክፍል፣ የመሲሑን መምጣትና ማንነት የሚጠብቁትን እነዚህን ጥልቅ ግንኙነቶች ለመመርመር የሚያስችል ዕድል ይሰጠናል። የአዲስ ኪዳንን ፍጻሜና ሥነ-መለኮታዊ ትርጉም ለማየት በግራ በኩል ያለውን ትንቢት ወይም ምሳሌ ይጫኑ።

ዝርዝሮችን ለማየት ከግራ በኩል አንድ ንጥል ይምረጡ።

የሚጠበቀው አዲስ ኪዳን

የአዲስ ኪዳን መምጣት በብሉይ ኪዳን ውስጥ በግልጽ ከተነገሩት ታላላቅ ትንቢቶች አንዱ ነው። ነቢዩ ኤርምያስ፣ እግዚአብሔር ከሕዝቡ ጋር አዲስ ኪዳን እንደሚያደርግ ተናግሯል፤ በዚህ ኪዳንም ሕጉን በልባቸው ላይ እንደሚጽፍና ኃጢአታቸውን ሙሉ በሙሉ ይቅር እንደሚል ተስፋ ሰጥቷል (ኤርምያስ 31:31–34)። ይህ ታላቅ ትንቢት ፍጻሜውን ያገኘው በኢየሱስ ክርስቶስ ነው። በዕብራውያን መልእክት ምዕራፍ 8-10 ላይ በዝርዝር እንደተገለጸው፣ ኢየሱስ ራሱ በመስቀል ላይ ባደረገው መስዋዕታዊ ሞት የአዲስ ኪዳን አስታራቂ ሆኖ ቀርቧል። እርሱ ያመጣው ኪዳን ከቀድሞው የላቀና ፍጹም ነው፤ ምክንያቱም በደም የታተመ እና ኃጢአትን ለዘላለም የሚያስወግድ ነው። ይህ የእግዚአብሔር የመዳን ዕቅድ ከብሉይ ኪዳን ተስፋዎች አንስቶ እስከ አዲስ ኪዳን ፍጻሜ ድረስ ያለውን ቀጣይነትና ትስስር የሚያሳይ ነው። ክርስቶስ የብሉይ ኪዳን ትንቢቶች ሁሉ ፍጻሜ ሲሆን፣ በእርሱ አማካኝነት የእግዚአብሔር ፍቅርና ጸጋ ለሰው ልጆች ሁሉ በሙሉ ብርሃን ተገልጧል።።

ክርስቶስ በወንጌላት

አራቱ ወንጌላት — ማቴዎስ፣ ማርቆስ፣ ሉቃስ እና ዮሐንስ — የኢየሱስ ክርስቶስን ሕይወት፣ አገልግሎት፣ ሞትና ትንሣኤ እጅግ አጠቃላይና ቀጥተኛ ዘገባዎችን ይሰጣሉ። እያንዳንዱ የወንጌል ጸሐፊ የክርስቶስን ልዩ ሥነ-መለኮታዊ ገጽታ ቢያቀርብም፣ ሁሉም እርሱ መሲሕ፣ የእግዚአብሔር ልጅ፣ እና የዓለም አዳኝ መሆኑን በአንድ ድምፅ ያረጋግጣሉ። ይህ ክፍል እነዚህን ወሳኝ ትረካዎች በጥልቀት ይዳስሳል።

በሥጋ መገለጥ: እግዚአብሔር ሥጋ ሆነ

ዮሐንስ 1:1–14 – ዘላለማዊው ቃል

ዮሐንስ ወንጌሉን የሚጀምረው የክርስቶስን ቅድመ-ሕልውናና መለኮትነት በግልጽ በሚያሳይ ሥነ-መለኮታዊ መግለጫ ነው፦ "በመጀመሪያው ቃል ነበረ፥ ቃልም በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ፥ ቃልም እግዚአብሔር ነበረ።... ቃልም ሥጋ ሆነ፤ ጸጋንና እውነትንም ተመልቶ በእኛ አደረ፥ አንድ ልጅም ከአባቱ ዘንድ እንዳለው ክብር የሆነው ክብሩን አየን።" (ዮሐንስ 1:1, 14)። ይህ ክፍል ኢየሱስ ነቢይ ወይም ታላቅ አስተማሪ ብቻ ሳይሆን፣ እርሱ ዘላለማዊው ሎጎስ ፤ እግዚአብሔር ራሱ ሥጋ የለበሰ መሆኑን ያረጋግጣል። ይህ ደግሞ እግዚአብሔር በኢየሱስ ማንነት ሰብዓዊ ተፈጥሮን እንደለበሰ የሚገልጽ እውነት ሲሆን የክርስትና ክርስቶሎጂ እምብርት የሆነው በሥጋ የመገለጥ ትምህርት ነው።

ማቴዎስ እና ሉቃስ – ድንግልናዊ ልደት

የወንጌል ጸሐፊዎች የሆኑት ማቴዎስና ሉቃስ የኢየሱስን ተአምራዊ ጽንስና ልደት በልዩ ሁኔታ ይገልጹታል። በማቴዎስ 1:23፣ የኢየሱስ ድንግልናዊ ልደት ከብሉይ ኪዳን ትንቢት ጋር በቀጥታ የተገናኘ ነው። ከኢሳይያስ 7:14 በመጥቀስ ኢየሱስን "ዕማኑኤል"ትርጉሙም "እግዚአብሔር ከእኛ ጋር"በማለት ይገልጸዋል። ይህ ኢየሱስ ሰው ብቻ ሳይሆን፣ የራሱ የሆነ መለኮታዊ ማንነት ያለው ነው። በሉቃስ ምዕራፍ 1 እና 2 ይህንን ታሪክ በማርያም ላይ በሆነው የብስራት መልእክትና በመላእክት መግለጫ አብራርቶ ያቀርበዋል። መልአኩ ገብርኤል ለማርያም ሲናገር፡- “መንፈስ ቅዱስ በአንቺ ላይ ይመጣል፥ የልዑልም ኃይል ይጸልልሻል፤ ስለዚህ ደግሞ ካንቺ የሚወለደው ቅዱስ የእግዚአብሔር ልጅ ይባላል” (ሉቃስ 1:35) ይላል። ይህ ድንግልናዊ ልደት የክርስቶስን ማንነት ለመረዳት ወሳኝ ነው። ኢየሱስ መለኮትነቱን ("ከሰው አባት" አለመሆኑን) እና ሙሉ ሰብዓዊነቱን (ከሴት መወለዱን) በአንድነት የሚያረጋግጥ ነው።

የኢየሱስ ጥምቀትና ፈተና

የኢየሱስ ጥምቀት (ለምሳሌ በማርቆስ 1:9–11 እንደተመዘገበው) እጅግ ወሳኝ የሆነ የሥላሴ መገለጫ ቅጽበት ነው። በዚህ ወቅት፣ አብ ከሰማይ ሆኖ ይናገራል፣ መንፈስ ቅዱስ እንደ ርግብ ይወርዳል፣ እና ወልድ ደግሞ በውኃ ውስጥ ይገለጣል። ከሰማይ የመጣው ግልጽና ኃይለኛ ድምፅ እንዲህ ይላል፡- "የምወድህ ልጄ አንተ ነህ፥በአንተ ደስ ይለኛል።" ይህ መለኮታዊ ማረጋገጫ የኢየሱስን ልዩ የእግዚአብሔር ልጅነት ብቻ ሳይሆን፣ የመዝሙር 2 (ስለ መሲሑ ንጉሣዊ ማንነት) እና የኢሳይያስ 42 (ስለ መሲሑ አገልጋይነት ሚና) ትንቢቶች ፍጻሜ ያመላክታል። የኢየሱስ ጥምቀት የእርሱን መለኮታዊ ልጅነት፣ ንጉሣዊ ሥልጣን፣ እና አገልጋይነት ሚና በአንድነት የሚያሳይ፣ የሥላሴን ማንነትም በግልጽ የገለጠ፣ ታላቅ ሥነ-መለኮታዊ ተአምር ነው።

ከጥምቀቱ በኋላ፣ ኢየሱስ በሰይጣን ሊፈተን ወደ ምድረ በዳ ተወሰደ (ማቴዎስ 4:1–11)። ይህ ፈተና ትልቅ ትርጉም አለው። አዳምና እስራኤል በወደቁበት ፈተና፣ ክርስቶስ ግን በጽናት በመቋቋም አሳካው። ይህ ድል እርሱ ሁለተኛው አዳም (ሮሜ 5:12–19) እና እውነተኛው እስራኤል (ሆሴዕ 11:1/ማቴ. 2:15) መሆኑን ያሳያል። አዳም ባለመታዘዝ ኃጢአትንና ሞትን ሲያስገባ፣ ኢየሱስ በመታዘዙ ምክንያት የሰውን ልጅ ወደ እግዚአብሔር የመመለስን መንገድ ከፈተ። በተመሳሳይም እስራኤል በተደጋጋሚ እግዚአብሔርን ባለመታዘዝ ሲወድቅ፣ ኢየሱስ ግን የእግዚአብሔርን ሕግ ፍጹም በሆነ መንገድ በመጠበቅ የእውነተኛውና ታዛዡ የእስራኤል ተምሳሌት ሆነ።

ትምህርቶችና ተአምራት

የኢየሱስ ተአምራት የርኅራኄ ወይም የኃይል ማሳያዎች ብቻ አልነበሩም። እነርሱ የማንነቱና የሥልጣኑ ምልክቶች ሆነው አገልግለዋል። ለምሳሌ፡-

ሽባውን መፈወስ (ማርቆስ 2:1–12) ኃጢአትን ይቅር የማለት ሥልጣን እንዳለው ያሳያል—ይህም መለኮታዊ መብት ነው።
ማዕበሉን ማረጋጋት (ማርቆስ 4:35–41) በእግዚአብሔር ሥልጣን እንደተገለጠው፣ በፍጥረት ላይ ያለውን ኃይሉን ያሳያል።
አልዓዛርን ከሞት ማስነሳት (ዮሐንስ 11) ኢየሱስ “ትንሣኤና ሕይወት” መሆኑን ይገልጣል፣ ይህም የራሱን ትንሣኤ አስቀድሞ ያሳያል።

የኢየሱስ ክርስቶስ ትምህርቶች፣ በተለይም እንደ ተራራው ስብከት (ማቴዎስ 5–7) ያሉት፣ በልዩ ሥልጣን የተሞሉ ናቸው። ኢየሱስ ትምህርቱን ሲያቀርብ፣ በተደጋጋሚ "ተብሎ እንደተነገረ ሰምታችኋል... እኔ ግን እላችኋለሁ" በሚሉ መግለጫዎች ይጠቀም ነበር። ይህ የአነጋገር ዘይቤ እርሱ ራሱን ከሙሴ፣ ከሕግና ከነቢያት በላይ እንደሚያደርግ በግልጽ ያሳያል። የኢየሱስ ትምህርት የሕጉን ፍጻሜና ጥልቅ ትርጉም የሚገልጥ ሲሆን፣ የእግዚአብሔርን ፈቃድ በአዲስና በላቀ መንገድ ያስረዳል።

የማንነትና የይገባኛል ጥያቄዎች

የሰው ልጅ

ኢየሱስ በተደጋጋሚ የተጠቀመበት ተወዳጅ ስያሜ "የሰው ልጅ" የሚለው ሲሆን፣ ይህ ስያሜ በዳንኤል 7:13–14 ላይ ከተገለጸው ሰማያዊ አካል ሥልጣንና ግዛት የተቀበለውን ምስል ያሳያል። ይህ መጠሪያ የኢየሱስን ሰብዓዊነት ብቻ ሳይሆን፣ መለኮታዊ ሥልጣኑንና የበላይነቱን ጭምር ያሳያል። በማርቆስ 14:61–62 ላይ ኢየሱስ ለሊቀ ካህናቱ ሲመልስ፡- "የሰው ልጅም በኃይል ቀኝ ሲቀመጥ በሰማይም ደመና ሲመጣ ታያላችሁ" ማለቱ የዚህን ስያሜ ሙሉ ትርጉም ይገልጻል። ይህ ቃል የኮስሚክ ሥልጣንና የመለኮታዊ ዳኝነት የይገባኛል ጥያቄ ሲሆን፣ የብሉይ ኪዳን የመሲሕ ትንቢቶችን ፍጻሜ ነው። ኢየሱስ እንዲህ አይነቱን ሥልጣን በእርሱ ላይ መጥቀሱ፣ ሊቀ ካህናቱ እርሱን በስድብ እንዲከሱበት ቀጥተኛ ምክንያት ሆኗል።

የእግዚአብሔር ልጅ

በአራቱም ወንጌላት ውስጥ "የእግዚአብሔር ልጅ" የሚለው ማዕረግ የማዕከላዊነት ስፍራ አለው። ይህ መጠሪያ የኢየሱስን መለኮታዊ ማንነትና ሥልጣን በተለያዩ ክስተቶችና ሁኔታዎች ውስጥ ሲገለጥ እናያለን። በጥምቀቱ ወቅት፣ ከሰማይ የመጣ ድምፅ "የምወደው ልጄ.." በማለት የኢየሱስን ልጅነት አረጋገጠ። በመለወጡ ጊዜም (Transfiguration) ተመሳሳይ መለኮታዊ ማረጋገጫ ተሰጥቶታል። ኢየሱስ አጋንንትን ሲያስወጣ፣ አጋንንቱ እርሱን "የእግዚአብሔር ልጅ" ብለው ይጮኹ ነበር። በፍርድ ወቅትም ቢሆን፣ ሊቀ ካህናቱ ኢየሱስን "አንተ የእግዚአብሔር ልጅ ክርስቶስ ነህ ወይ?" ብሎ የጠየቀው፣ ይህ ማዕረግ ያለውን ክብደትና ትርጉም በመረዳት ነው። የማዕረጉ ትልቁ መገለጫ ደግሞ በመስቀል ላይ ይታያል። ኢየሱስ ሲሞት፣ የሮማው መቶ አለቃ ታላቅ ምስክርነት ሰጥቷል፡- "በእውነት ይህ ሰው የእግዚአብሔር ልጅ ነበር!" (ማርቆስ 15:39)። በተለይም የዮሐንስ ወንጌል የኢየሱስን መለኮታዊ ማንነት እና የወንጌሉን ዋና ዓላማ በግልጽ ለማወጅ ይህንን ማዕረግ በስፋት ይጠቀማል። ዮሐንስ 20:31 ላይ "ኢየሱስ የእግዚአብሔር ልጅ ክርስቶስ እንደሆነ ታምኑ.. ተጽፏል" በማለት፣ ይህ እውነት ለዘላለም ሕይወት እጅግ አስፈላጊ መሆኑን ይነግረናል።

በዮሐንስ ውስጥ “እኔ ነኝ” የሚሉ መግለጫዎች

የክርስቶስ ሞትና ትንሣኤ

ስርየት እና መስዋዕትነት

የወንጌል ጸሐፊዎች፣ የኢየሱስን ሞት እንደ አሳዛኝ ፍጻሜ አድርገው አያቀርቡትም። ይልቁንም፣ ይህንን ሞት እንደ መለኮታዊ ዓላማ ፍጻሜ አድርገው ይገልጹታል። ኢየሱስ ራሱ ሞቱን እንደ ቤዛ (ማርቆስ 10:45)፣ እንደ ፋሲካ በግ (ዮሐንስ 1:29፤ 1 ቆሮ. 5:7)፣ እና የአዲስ ኪዳን መስዋዕት (ሉቃስ 22:20) እንደሆነ ተረድቶ ነበር። ይህ የሚያሳየው የኢየሱስ ሞት የኃጢአትን ክፍያ የፈጸመ፣ አዲስ ግንኙነት ከእግዚአብሔር ጋር የከፈተ፣ እና የድነትን መንገድ የገለጠ ማዕከላዊ ተአምር መሆኑን ነው። ወንጌላት ስቅለቱን እንዲህ ሲሉ ያሳያሉ፡-

የመሲሐዊ ተልዕኮ ፍጻሜ
ፈቃደኛ የመታዘዝ ተግባር
የይቅርታና እርቅ መንገድ

ትንሣኤ ከሞት በኋላ የሚመጣ ተአምር ነው። የኢየሱስን የይገባኛል ጥያቄዎች የሚያረጋግጥ፣ ማንነቱን የሚያጸና፣ እንዲሁም አዲስ ፍጥረት የሚጀምር ወሳኝ ክስተት ነው። ሁሉም ወንጌላት ባዶውን መቃብርና ኢየሱስ ከትንሣኤው በኋላ ለደቀ መዛሙርቱ የሰጣቸውን መገለጦች በአንድነት ይመዘግባሉ። የኢየሱስ ትንሣኤ የመዝሙር 16:10 (“ነፍሴን በሲኦል አትተዋትም፥ ቅዱስህንም መበስበስን ያይ ዘንድ አትሰጥም”) የሚለውን የብሉይ ኪዳን ትንቢት ይፈጽማል። እርሱ ላንቀላፉት በኵራት እንደሆነ ይታያል (1 ቆሮንቶስ 15:20)። ኢየሱስ ከሞት በመነሳቱ፣ በእርሱ የሚያምኑ ሁሉ የትንሣኤ ተስፋ እንዳላቸው ያረጋግጣል። ትንሣኤው ክርስቶስ ሞትን ድል እንዳደረገ፣ የኃጢአት ሥልጣን እንደተሰበረ፣ እና የዘላለም ሕይወት በእርግጥም እውነት መሆኑን የሚያረጋግጥ የመጨረሻው ማኅተም ነው።

ትንሣኤ እና ማረጋገጫ

ትንሣኤ ከሞት በኋላ ሕይወትን መልሶ ማግኘት ማለት ቢሆንም፣ በኢየሱስ ክርስቶስ ትንሳኤ ውስጥ ግን የሞትንና የኃጢአትን ሥልጣን ሙሉ በሙሉ ድል አድርጎ የመነሳት ክስተት ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ "ክርስቶስም ካልተነሣ እንግዲያስ ስብከታችን ከንቱ ነው እምነታችሁም ደግሞ ከንቱ ናት" (1 ቆሮንቶስ 15:14) በማለት የትንሣኤን ማዕከላዊነት ያሳያል። የኢየሱስ ትንሣኤ ለአዲስ ፍጥረት መጀመሪያ ሲሆን፣ እርሱ የሞትን ኃይል የሰበረ የመጀመሪያው በመሆን፣ በእርሱ ለሚያምኑ ሁሉ የዘላለም ሕይወትና የትንሣኤ ተስፋን ከፍቷል። የኢየሱስ ክርስቶስ ትንሣኤ የእርሱን ማንነት፣ ትምህርቶች እና ተልዕኮን ጨምሮ ሁሉንም የይገባኛል ጥያቄዎቹን የሚያረጋግጥ የመጨረሻው ማኅተም ነው። ኢየሱስ ራሱን የእግዚአብሔር ልጅና ከመለኮት ጋር እኩል እንደሆነ በተደጋጋሚ ተናግሯል፤ ሞትን ድል አድርጎ በመነሳቱ፣ እነዚህን መለኮታዊ የይገባኛል ጥያቄዎቹን በግልጽ አረጋግጧል።

አንድ ሰው በሞት ላይ ሥልጣን ካለው እርሱ በእርግጥም እግዚአብሔር ነው። ኢየሱስ ስለ እግዚአብሔር መንግሥት፣ ስለ ኃጢአት ይቅርታ፣ ስለ ዘላለም ሕይወት እና ስለራሱ የመዳን ሥራ አስተምሯል። ከሞት በመነሳቱ፣ የሰጣቸው ትምህርቶች ሁሉ እውነት መሆናቸውን አሳይቷል። ክርስቶስ ስለሰው ልጅ ኃጢአት በመስቀል ላይ ሞቷልና ትንሣኤው የእርሱ ሞት በኃጢአት ላይ ሙሉ በሙሉ ድል እንዳደረገ እና ለእኛ ስርየትን እንዳመጣ ያረጋግጣል። የእርሱ መስዋዕትነት ውጤታማ መሆኑን የሚያሳየው ትንሣኤ ነው። የኢየሱስ ክርስቶስ ትንሣኤ የክርስትና እምነት ዓምድ ነው። ያለ ትንሣኤ፣ የክርስትና ስብከት ከንቱ ነው። ትንሣኤው ኢየሱስ በእርግጥም ማን እንደሆነ፣ እርሱ የሞትን ኃይል ድል ያደረገ፣ እና ለእኛ የዘላለም ሕይወትን የከፈተ መለኮታዊ አዳኝ ነው።

የክርስቶስ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ምስሎች

የተለያዩ የአዲስ ኪዳን ጸሐፊዎች የኢየሱስን ማንነት ልዩ ገጽታዎች የሚያጎሉት ለተለያዩ ታዳሚዎቻቸው በሚመጥን መልኩ ነው። እያንዳንዱ ወንጌላዊ ወይም ሐዋርያ፣ የተወሰነ ዓላማና መልእክት ይዞ ስለነበር፣ የክርስቶስን ማንነት ከልዩ አቅጣጫ አጉልቶ ያቀርባል። የክርስቶስሎጂ ትኩረታቸው በእይታ እንዴት እንደሚነጻጸር ለማየት አንድ ጸሐፊ ይምረጡ።

ክርስቶስ በጳውሎስ መልዕክቶች

ሐዋርያው ጳውሎስ ከክርስቲያን ጸሐፊዎች መካከል ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ትምህርቶችን ካቀረቡት ቀዳሚው ነው። የጳውሎስ ክርስቶሎጂ እጅግ የበለጸገና ከፍ ያለ ሲሆን፣ በብሉይ ኪዳን መሠረቶች ላይ በጥልቅ የተመሠረተ ነው። ይህ ክርስቶሎጂ በኢየሱስ ትንሣኤ እውነታ እና በመንፈስ ቅዱስ መገኘት ሥር ነቀል በሆነ መንገድ የተቀረጸ ነው። ለጳውሎስ፣ ክርስቶስ የመዳን ታሪክ ማዕከል ብቻ ሳይሆን፣ የቤተ ክርስቲያን ጌታ እና የዓለም አዳኝ ጭምር ነው።

የክርስቶስ ቅድመ-ሕልውና እና በሥጋ መገለጥ

ጳውሎስ ኢየሱስ በሰብዓዊ ልደቱ መኖር እንዳልጀመረ፣ ይልቁንም ሰብዓዊ ተፈጥሮን ከመልበሱ በፊት በእግዚአብሔር መልክ ለዘላለም እንደነበረ ይነግረናል።

ፊልጵስዩስ 2:5–11 – የክርስቶስ መዝሙር

“እርሱ በእግዚአብሔር መልክ ሲኖር ሳለ ከእግዚአብሔር ጋር መተካከልን መቀማት እንደሚገባ ነገር አልቈጠረውም፣ ነገር ግን የባሪያን መልክ ይዞ በሰውም ምሳሌ ሆኖ ራሱን ባዶ አደረገ፥...”

ጳውሎስ ያረጋግጣል፡-

ቅድመ-ሕልውና: ክርስቶስ ሥጋ ከመልበሱ በፊት ነበር።
ፈቃደኛ ትህትና: እርሱ መለኮትነቱን በማጣት ሳይሆን፣ ሰብዓዊነትን በመልበስ ራሱን “ባዶ አደረገ”።
ታዛዥ ሞት: እስከ መስቀል ሞት ድረስ።
ከፍ ከፍ ማለት: እግዚአብሔርም እጅግ ከፍ ከፍ አደረገው፣ ከስሞች ሁሉ በላይ የሆነውን ስም ሰጠው—“ጌታ”።

ይህ ክፍል ኢሳይያስ 45:23ን በግልጽ የሚያንፀባርቅ ነው። በብሉይ ኪዳን "እያንዳንዱ ጉልበት ለያህዌ ይሰግዳል" ተብሎ የተነገረው ትንቢት፣ አሁን በአዲስ ኪዳን ለኢየሱስ ተተግብሯል። ይህ ደግሞ ኢየሱስ መለኮታዊ መሆኑን በግልጽ ያሳያል። ለእግዚአብሔር ብቻ የሚሰጠው አምልኮና ስግደት ለኢየሱስ መሰጠቱ፣ እርሱ ከእግዚአብሔር ጋር በእኩል መለኮታዊ ክብር ላይ መሆኑን ያረጋግጣል።

ክርስቶስ እንደ ሁለተኛው አዳም

ጳውሎስ በአዳምና በክርስቶስ መካከል ጥልቅ የሆነ ምሳሌን ይነግረናል።

ሮሜ 5:12–21 – ሁለቱ አዳሞች

“እንግዲህ በአንድ በደል ምክንያት ፍርድ ለኵነኔ ወደ ሰው ሁሉ እንደ መጣ፥ እንዲሁም በአንድ ጽድቅ ምክንያት ስጦታው ሕይወትን ለማጽደቅ ወደ ሰው ሁሉ መጣ።”

ክርስቶስ የአዳምን እርግማን ይሽራል፤ ይህም ማለት በኃጢአት ምክንያት በሰው ልጅ ላይ የመጣውን ሞትና መለያየትን ያስወግዳል። እርሱ የአዲስ ሰብዓዊነት ራስ ይሆናል። አዳም ለሰው ዘር ሁሉ ተወካይና አባት እንደነበረ ሁሉ፣ ክርስቶስም ለአዲሱ መንፈሳዊ ዘር፤ በእርሱ ለሚያምኑ ሁሉ አዲስ የሕይወትና የጽድቅ ራስ ይሆናል። የአዳም ውድቀት የሞትንና የኃጢአትን ሥልጣን እንዳመጣ ሁሉ፣ የክርስቶስ መታዘዝ እና የድል ሥራው የዘላለም ሕይወትንና ከእግዚአብሔር ጋር መታረቅን ያመጣል።

1 ቆሮንቶስ 15:21–22, 45–49

“ ፊተኛው ሰው አዳም ሕያው ነፍስ ሆነ ተብሎ ተጽፎአል፤ ኋለኛው አዳም ሕይወትን የሚሰጥ መንፈስ ሆነ።”

ክርስቶስ፣ እንደ ትንሣኤ ጌታ፣ የሁሉ ነገር ፤ የአዲስ ፍጥረት መጀመሪያ ነው። እርሱ ከሞት በመነሳቱ፣ በእርሱ ለሚያምኑ ሁሉ በትንሣኤና በክብር የሚደርሱበትን የመጨረሻ ዕጣ ፈንታ በግልጽ ያሳያል። የክርስቶስ ትንሣኤ፣ ከኃጢአትና ከሞት ባርነት ነጻ የሆነ፣ በዘላለም ሕይወትና በእግዚአብሔር ክብር ውስጥ የሚኖር አዲስ የሰው ዘር እንደተፈጠረ ዋስትና ይሰጠናል።

የክርስቶስ ሚና በመዳንና በጽድቅ

ለሐዋርያው ጳውሎስ ሥነ-መለኮት፣ የክርስቶስ ምትክ ስርየት እጅግ ማዕከላዊ ነው። ኢየሱስ ክርስቶስ በኃጢአተኞች ምትክ (በእነርሱ ቦታ) በመሞት፣ የኃጢአታቸውን ቅጣት ተሸክሟል። የሰው ልጅ በኃጢአቱ ምክንያት ከእግዚአብሔር ተለይቶ ነበር፣ ቅጣቱም ሞት ነበር። ኢየሱስ ግን ያለ ኃጢአት ሆኖ ሳለ፣ የእኛን ኃጢአት ተሸክሞ በመስቀል ላይ በመሞት፣ በእኛ ፋንታ ፍትሐዊውን የእግዚአብሔርን ቁጣ ተቀበለ። በዚህም መስዋዕትነት፣ በእርሱ የሚያምኑ ሁሉ ከኃጢአት ሥልጣንና ቅጣት ነፃ ወጥተው ከእግዚአብሔር ጋር ታረቁ። ጳውሎስ ይህን ሃሳብ በሮሜ 3:23-26 እና በ2 ቆሮንቶስ 5:21 ባሉ ክፍሎች ውስጥ በግልጽ ያስተምራል። ይህ ስርየት የእግዚአብሔር ፍትሕና ፍቅር ፍጹም በሆነ መንገድ የተገለጡበት የድነት እቅድ ማዕከል ነው።

ሮሜ 3:21–26 – በጸጋ መጽደቅ

“እግዚአብሔር በእምነት የሚገኝ በደሙም የሆነ ማስተስሪያ አድርጎ አቆመው”

እዚህ ያሉት ቁልፍ ሥነ-መለኮታዊ ክፍሎች የሚከተሉት ናቸው፡-

ማስተስሪያ ክርስቶስ መለኮታዊ ፍትህን ያረካል።
ቤዛነት: በዋጋ የተከፈለ ነፃነት።
ጽድቅ: እግዚአብሔር ኃጢአተኞችን በእምነት ጻድቅ እንደሆኑ ያውጃል።

ጳውሎስ መስቀልን ክርስቶስ የሕግን እርግማን በራሱ ላይ የተሸከመበት ቦታ አድርጎ ይመለከታል። ይህም የዘዳግም 21:23 (“በእንጨት ላይ የተሰቀለ የተረገመ ነውና”) የሚለውን የብሉይ ኪዳን ትንቢት ፍጻሜ ያመላክታል። ክርስቶስ ለእኛ ሲል በገላትያ 3:13 ላይ እንደተገለጸው እርግማን ሆነ፤ በዚህም እኛ ከሕግ እርግማን ነፃ ወጥተን የእግዚአብሔርን በረከት እንድንቀበል አስችሎናል።

ክርስቶስ የቤተክርስቲያን ራስ

የጳውሎስ የቤተ ክርስቲያን ትምህርት (ecclesiology) ሙሉ በሙሉ በክርስቶሎጂው ላይ የተመሰረተ ነው። ጳውሎስ ቤተ ክርስቲያንን የሚያየው ኢየሱስ የግለሰቦች አዳኝ ብቻ ሳይሆን፣ የዳነ ማኅበረሰብ ራስ እንደሆነ በመረዳት ነው። ክርስቶስ የቤተ ክርስቲያን አካል ራስ ሲሆን፣ አማኞች ደግሞ የእርሱ አካል ክፍሎች ናቸው (ኤፌሶን 1:22-23፣ ቆላስይስ 1:18)። ቤተ ክርስቲያን የክርስቶስ ሕያው አካል ሆና የእርሱን ማንነት፣ ዓላማና ተልዕኮ በዓለም ላይ የምትገልጥ ናት።

ቆላስይስ 1:15–20 – የዓለም አቀፉ ክርስቶስ

“እርሱም የማይታይ አምላክ ምሳሌ ነው። የሚታዩትና የማይታዩትም፥ ዙፋናት ቢሆኑ ወይም ጌትነት ወይም አለቅነት ወይም ሥልጣናት፥ በሰማይና በምድር ያሉት ሁሉ በእርሱ ተፈጥረዋልና ከፍጥረት ሁሉ በፊት በኵር ነው። ሁሉ በእርሱና ለእርሱ ተፈጥሮአል።”

ጳውሎስ እነዚህን ያረጋግጣል፡-

ክርስቶስ የዓለም ፈጣሪና ጠባቂ ነው።
እርሱ በኵር ነው—ያልተፈጠረ፣ ግን ቀዳሚ።
እርሱ የቤተክርስቲያን ራስ ነው—የአዲስ ፍጥረት መጀመሪያ።

ኤፌሶን 1:22–23

“ሁሉንም ከእግሩ በታች አስገዛለት ከሁሉ በላይም ራስ እንዲሆን ለቤተ ክርስቲያን ሰጠው።”

ጳውሎስ የክርስቶስን ከፍ ከፍ ማለት፣ ጌትነቱን፣ እና ከቤተ ክርስቲያን ጋር ያለውን የቅርብ ግንኙነት በተደጋጋሚ ያሳያል። ክርስቶስ ከመስቀል ሞትና ከትንሣኤ በኋላ ወደ ሰማይ ማረጉ በአብ ቀኝ እንደተቀመጠ፣ ይህም የእርሱን ሁሉን የሚገዛ ጌትነትና ሥልጣን እንዳለው የሚያሳይ ነው (ፊልጵስዩስ 2:9-11፣ ኤፌሶን 1:20)። ክርስቶስ የቤተ ክርስቲያን ራስ ሲሆን፣ ቤተ ክርስቲያን ደግሞ የእርሱ አካል ናት፤ በመካከላቸው ያለው ግንኙነት እጅግ የጠበቀና የማይነጣጠል መሆኑን ጳውሎስ ያስተምራል።

ክርስቶስ በመጨረሻ ዘመን ትምህርት

ጳውሎስ ደግሞ ክርስቶስ መንግሥቱን ለመፈጸም በክብር የሚመለስ እንደሆነ ያስተምራል።

1 ተሰሎንቄ 4:13–18

“ጌታ ራሱ ከሰማይ ይወርዳል... በክርስቶስ የሞቱትም አስቀድመው ይነሣሉ።”

ይህ ከአዲስ ኪዳን የመጨረሻ ዘመን ትምህርቶች (eschatology) አንዱ ነው። በዚህ ትምህርት መሠረት፣ ክርስቶስ በመጨረሻው ዘመን ሙታንን የሚያስነሣ፣ ቅዱሳንን የሚሰበስብ፣ እና ለዘላለም የሚገዛ ንጉሥ ነው።

1 ቆሮንቶስ 15:24–28

“መንግሥቱን ለእግዚአብሔር ለአባቱ አሳልፎ በሰጠ ጊዜ አለቅነትንም ሁሉና ሥልጣንን ሁሉ ኃይልንም በሻረ ጊዜ፥ ፍጻሜ ይሆናል።”

ክርስቶስ እንደ እግዚአብሔር መገለጥ

2 ቆሮንቶስ 4:4–6

“በክርስቶስ ፊት የእግዚአብሔርን የክብሩን እውቀት ብርሃን እንዲሰጥ በልባችን ውስጥ በራ”

ጳውሎስ ክርስቶስን ማየት እግዚአብሔርን ማየት እንደሆነ ያረጋግጣል። እርሱ የእግዚአብሔር ምሳሌ (ምስል) ሲሆን፣ የመለኮታዊ ክብር መገለጥ ነው (ቆላስይስ 1:15፣ ዕብራውያን 1:3)። ይህ የሚያሳየው ኢየሱስ አብን በትክክል የሚወክል፣ የአብ ማንነትና ባህሪያት በእርሱ ውስጥ ሙሉ በሙሉ የሚገለጡበት፣ ፍጹም አምላክ መሆኑን ነው።

ሮሜ 10:9

“‘ኢየሱስ ጌታ ነው’...፣ እና እግዚአብሔር ከሙታን እንዳስነሣው በልብህ ብታምን፣ ትድናለህ።”

"ኢየሱስ ጌታ ነው" የሚለው ቀላል እምነት፣ በጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ዘመን፣ ሥር ነቀል ክርስቶሎጂያዊ ማረጋገጫ ነበር። ይህ አገላለጽ ኢየሱስን በያህዌ ቦታ ያስቀምጣል፤ ይህም በብሉይ ኪዳን (በእዮኤል 2:32) "የእግዚአብሔርን ስም የሚጠራ ሁሉ ይድናል" በሚለው ውስጥ የተገለጸው ነው። አማኞች ኢየሱስን "ጌታ" ብለው ሲያምኑ፣ ለእርሱ መለኮታዊ ክብርንና ሥልጣንን ይሰጡ ነበር። ይህ ደግሞ በጊዜው ከነበሩት ባህላዊና ሃይማኖታዊ አመለካከቶች አንጻር እጅግ ደፋርና ወሳኝ የእምነት መግለጫ ነበር።

ክርስቶስ በአጠቃላይ መልዕክቶች

የአዲስ ኪዳን አጠቃላይ መልዕክቶች—ይኸውም ዕብራውያን፣ ያዕቆብ፣ 1ኛና 2ኛ ጴጥሮስ፣ 1ኛ-3ኛ ዮሐንስ፣ እና ይሁዳ ለክርስቶሎጂ ልዩና ወሳኝ መልክቶች ናችው። እነዚህ ጽሑፎች ለተለያዩና ሰፋፊ የክርስትና ታዳሚዎች የተጻፉ ሲሆኑ፣ የኢየሱስን ማንነት በተለያዩ ገጽታዎች ያገልጻሉ። እርሱን እንደ ሊቀ ካህናት፣ መከራ ተቀባይ አገልጋይ፣ የእግዚአብሔር ልጅ፣ እና የመጨረሻ ዘመን ዳኛ አድርገው ያቀርባሉ። እነዚህ መልዕክቶች በወንጌላትና በጳውሎስ መልዕክቶች ውስጥ የሚገኙትን ዋና ዋና የክርስቶሎጂ ጭብጦች የሚያጠናክሩና የሚያሰፉ ከመሆናቸውም በላይ፣ አዲስና ጥልቀት ያላቸው ሥነ-መለኮታዊ ግንዛቤዎችን ይጨምራሉ። የዕብራውያን መልእክት የኢየሱስን የሊቀ ካህንነት ሚና በዝርዝር ሲያብራራ፣ የጴጥሮስ መልዕክቶች የመከራን ሥነ-መለኮት ከክርስቶስ ስቃይ ጋር ያያይዘዋል። የዮሐንስ መልዕክቶች ደግሞ የኢየሱስን መለኮታዊ ልጅነትና ፍቅር በብርቱ ያስተምራሉ። አጠቃላይ መልዕክቶች የክርስቶስን አጠቃላይ ማንነትና ሥራ በተሟላ መንገድ ለመረዳት ወሳኝ ናቸው።

ዕብራውያን: ክርስቶስ የላቀው ሊቀ ካህናት

የዕብራውያን መልእክት በአዲስ ኪዳን ውስጥ ከሚገኙት በጣም ዝርዝር ክርስቶሎጂዎች አንዱን ያቀርባል። ይህ መጽሐፍ ኢየሱስን ሙሉ በሙሉ መለኮታዊ እና ሙሉ በሙሉ ሰብዓዊ አድርጎ ያሳያል። ኢየሱስ ከቀደሙት አስታራቂዎችና ሥርዓቶች ሁሉ የላቀ መሆኑን በተደጋጋሚ ያሰምራል። መልእክቱ የኢየሱስን ማንነት ከብሉይ ኪዳን መሥዋዕታዊ ሥርዓቶች፣ ከካህናት፣ ከሙሴ፣ እና ከመላእክት ጋር በማነጻጸር የእርሱን ልዕልና ያብራራል። ኢየሱስ እንደ ሊቀ ካህን፣ እንደ አዲስና የላቀ የቃል ኪዳን አስታራቂ፣ እና እንደ እምነት ፈጻሚና ራስ ሆኖ ቀርቧል። ኢየሱስ ከኃጢአት የነጻ፣ ፍጹም መሥዋዕት የሆነና ለዘላለም የሚያገለግል ሊቀ ካህን በመሆኑ፣ ለሰው ልጆች ሁሉ ፍጹም የሆነ የድነትን መንገድ እንደከፈተ ነው።

የክርስቶስ ሙሉ መለኮትነትና ሰብዓዊነት

“እርሱም የክብሩ መንጸባረቅና የባሕርዩ ምሳሌ ሆኖ፥ ሁሉን በስልጣኑ ቃል እየደገፈ፥ ኃጢአታችንን በራሱ ካነጻ በኋላ በሰማያት በግርማው ቀኝ ተቀመጠ ” (ዕብራውያን 1:3)።

“በሕይወታቸውም ሁሉ ስለ ሞት ፍርሃት በባርነት ይታሰሩ የነበሩትን ሁሉ ነጻ እንዲያወጣ፥ በሥጋና በደም እንዲሁ ተካፈለ።” (ዕብራውያን 2:14)።

ዕብራውያን ክርስቶስን እንዲህ ሲል ያረጋግጣል፡-

የእግዚአብሔር ትክክለኛ ምሳሌ።
ዘላለማዊና የማይለወጥ (ዕብራውያን 13:8)።
በድካማችንን ሊራራልን የሚችል ፍጹም ሰው (ዕብራውያን 4:15)።

ኢየሱስ እንደ ታላቁ ሊቀ ካህናት

ዕብራውያን ክርስቶስ የተሻለ ኪዳንን የሚያስታርቅ የመጨረሻው ሊቀ ካህን መሆኑን ያሳያል (ዕብራውያን 8:6)። ከሌዋውያን ካህናት በተለየ፡-

ኃጢአት የሌለበት ነው (7:26)።
ክህነቱ ዘላለማዊ ነው (7:17፣ መዝሙር 110:4ን በመጥቀስ)።
ራሱን የመጨረሻው ፍጹም መስዋዕት አድርጎ አቀረበ (9:12፣ 10:10–14)።

1 ጴጥሮስ: ክርስቶስ መከራ ተቀባይ አገልጋይና፤ ከፍ ከፍ ያለ ጌታ

የጴጥሮስ የመጀመሪያ መልእክት የክርስቶስን መከራና ክብር ሁለቱንም ያሳያል። ይህ መልእክት ክርስቲያኖች በመከራ ውስጥ ሲያልፉ ማጽናኛና ተስፋ ለመስጠት የተጻፈ ነው። በተጨማሪም፣ የኢየሱስን ስቃይ ምሳሌያዊና የመዳን ዓላማ ያለው አድርጎ ያቀርባል። ክርስቶስ በመከራ ውስጥ ያለፈው፣ ከዚያም በክብር የተነሣውና ከፍ ከፍ ያለ ጌታ የሆነው፣ እንዲሁ በአማኞች ሕይወት ውስጥ ያለው መከራ የዘላለም ክብርን እንደሚያስገኝ ያረጋግጣል።

“ክርስቶስ ደግሞ ወደ እግዚአብሔር እንዲያቀርበን እርሱ ጻድቅ ሆኖ ስለ ዓመፀኞች አንድ ጊዜ በኃጢአት ምክንያት ሞቶአልና፤ በሥጋ ሞተ በመንፈስ ግን ሕያው ሆነ” (1 ጴጥሮስ 3:18)።

ቁልፍ ጭብጦች የሚከተሉት ናቸው፡-

ምትክ ስርየት (ኢሳይያስ 53)።
ክርስቶስ ለመከራ ተቀባይ አማኞች ምሳሌ (2:21–25)።
የክርስቶስ ከፍ ከፍ ማለት፣ በእግዚአብሔር ቀኝ መቀመጥ (3:22)።

1 ዮሐንስ: የክርስቶስ ሙሉ ሰብዓዊነትና ሙሉ መለኮትነት

የዮሐንስ መልዕክቶች፣ በተለይም 1ኛ ዮሐንስ፣ ዶኬቲዝምን (የክርስቶስን ሰብዓዊነት ሙሉ በሙሉ የካዱ የጥንት መናፍቃን አስተሳሰብ) በብርቱ በመቃወም፣ የኢየሱስን በሥጋ መገለጥ አጥብቀው ያስተምራሉ። ዮሐንስ "ኢየሱስ ክርስቶስም በሥጋ እንደ መጣ የማይታመን መንፈስ ሁሉ ከእግዚአብሔር አይደለም፤ ይህም የክርስቶስ ተቃዋሚው መንፈስ ነው" (1 ዮሐንስ 4:2-3) በማለት፣ ኢየሱስ በእርግጥም ሥጋና ደም የለበሰ ሰው መሆኑን አጥብቆ ያስተምራል። ይህ ትምህርት የእምነት መሰረት ሲሆን፣ ኢየሱስ በሞቱና በትንሣኤው ያከናወነውን የኃጢአት ክፍያና የድነት ሥራ እውን የሚያደርገው የእርሱ ፍጹም ሰብዓዊነት ነው።

“ኢየሱስ ክርስቶስ በሥጋ እንደ መጣ የሚታመን መንፈስ ሁሉ ከእግዚአብሔር ነው” (1 ዮሐንስ 4:2)።

በ1 ዮሐንስ ውስጥ ያሉ ጭብጦች፡-

ክርስቶስ እግዚአብሔርም ዘላለማዊም ነው (1:1–2)።
የክርስቶስ ደም ከኃጢአት ሁሉ ያነጻል (1:7)።
ኢየሱስ ከአብ ዘንድ ጠበቃችን ነው (2:1)፣ እናም ለዓለም የኃጢአት ማስተስሪያ ነው (2:2)።

ይሁዳ: ክርስቶስ እንደ ዳኛና ጌታ

አጭር ቢሆንም፣ የይሁዳ መልዕክት የክርስቶስን ሥልጣንና የመጨረሻ ዘመን ሚናን ይናገራል፡-

“በሁሉ ላይ እንዲፈርድ...” (ይሁዳ 14–15)።

ክርስቶስ በራዕይ መጽሐፍ

የራዕይ መጽሐፍ፣ በሐዋርያው ዮሐንስ የተጻፈው፣ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ከሚገኙት ከፍ ካሉትና እጅግ ግርማ ሞገስ ካላቸው የኢየሱስ ክርስቶስ ምስሎች አንዱን ያቀርባል። ይህ መጽሐፍ የፍርድ ዘመን ራዕይ ብቻ ሳይሆን፣ በክፉና በደጉ መካከል ባለው ዓለም አቀፍ ትግል ውስጥ የክርስቶስን ክብር፣ ሥልጣንና ድል ይገልጣል። ራዕይ ኢየሱስን እንደ አልፋና ኦሜጋ (የመጀመሪያውና የመጨረሻው)፣ የእግዚአብሔር በግ (የተሠዋው አዳኝ)፣ ትንሣኤ ያገኘ ጌታ፣ ዳኛ፣ እና ዘላለማዊ ንጉሥ አድርጎ ያቀርባል። የክርስቶስን ፍጹም የበላይነትና የመጨረሻውን የድል ታሪክ ያሳያል።

ክርስቶስ- አልፋና ኦሜጋ

ከመጀመሪያው ጀምሮ፣ የራዕይ መጽሐፍ ኢየሱስን ለእግዚአብሔር ብቻ በሚሆኑ መለኮታዊ ማዕረጎች ይገልጻል። ይህ የሚያሳየው ኢየሱስ ፍጹም አምላክ መሆኑን ነው።

“ያለውና የነበረው የሚመጣውም ሁሉንም የሚገዛ ጌታ አምላክ። አልፋና ዖሜጋ እኔ ነኝ ይላል።” (ራዕይ 1:8)

በኋላ፣ እነዚህ ማዕረጎች ለክርስቶስ በግልጽ ተተግብረዋል፡-

“ፊተኛውና መጨረሻው ሕያውም እኔ ነኝ፥ ሞቼም ነበርሁ እነሆም፥ ከዘላለም እስከ ዘላለም ድረስ ሕያው ነኝ፥ የሞትና የሲኦልም መክፈቻ አለኝ።” (ራዕይ 1:17–18)

እነዚህ መግለጫዎች፡-

የክርስቶስ ዘላለማዊነትና በጊዜ ላይ ያለው ጌትነት።
ከሙታን መነሣቱ።
ከእግዚአብሔር አብ ጋር ያለው የጋራ ማንነት (ኢሳይያስ 44:6)።

ክርስቶስ - ከፍ ከፍ ያለ የሰው ልጅ

በራዕይ 1:12–16፣ ዮሐንስ ከፍ ከፍ ያለውን ክርስቶስን በራዕይ ያያል፡-

በወርቅ ቀበቶ በተጠለፈ ልብስ የተሸለመ።
ፀጉሩ እንደ በግ ጠጕር ነጭ፣ ዘላለማዊ ጥበብን የሚያመለክት (ዳንኤል 7:9)።
ዓይኖቹ እንደ እሳት ነበልባል፣ ሁሉን አዋቂነትን የሚያመለክት።
ድምፁ እንደ ብዙ ውኃዎች፣ መለኮታዊ ኃይልን የሚያንፀባርቅ።
ፊቱ እንደ ፀሐይ የሚያበራ፣ መለወጥን የሚያንፀባርቅ።

በራዕይ ውስጥ የሚቀርበው የክርስቶስ ምስል ከብሉይ ኪዳን፣ ከዳንኤል መጽሐፍ የተወሰደውን "የሰው ልጅ" የሚለውን ጽንሰ-ሐሳብ ያንጸባርቃል። በዳንኤል 7:13-14 ላይ፣ ዳንኤል "የሰው ልጅ የሚመስል" ከሰማይ ደመና ጋር ሲመጣ ያያል፤ ይህ የሰው ልጅ "ሥልጣንና ክብር መንግሥትም ተሰጠው፥ ሕዝቦችና አሕዛብ በልዩ ልዩ ቋንቋም የሚናገሩ ሁሉ ያመልኩት ዘንድ፤ ሥልጣኑም የማያልፍ የዘላለም ሥልጣን ነው፥ መንግሥቱም የማትጠፋ ናት።" የራዕይ መጽሐፍ ይህንን ትንቢታዊ ምስል ወስዶ ለኢየሱስ ክርስቶስ ይተገብረዋል። ኢየሱስ ዘላለማዊ ግዛት ያለው እና አምልኮን የሚቀበል መለኮታዊ ሥልጣን ያለው መሆኑን ነው። ኢየሱስ በዳንኤል የተነገረለት የመጨረሻውና ዘላለማዊው ገዥ "የሰው ልጅ" ሲሆን ፣ የእርሱን መለኮታዊ ሥልጣን፣ ዓለም አቀፋዊ ግዛት እና የመጨረሻውን ዳኝነት በራእይ ውስጥም ይደግመዋል።

ክርስቶስ - የታረደው በግ

በራዕይ ውስጥ ካሉት በጣም ኃይለኛ ጭብጦች አንዱ የክርስቶስ እንደ ታረደ በግ ሆኖ መገለጥ ነው።

“በዙፋኑና በአራቱ እንስሶች መካከልም በሽማግሌዎችም መካከል እንደ ታረደ በግ ቆሞ አየሁ” (ራዕይ 5:6)

ይህ ምስል ሁለት ተቃራኒ እውነቶችን ያጣምራል፡-

መከራና መስዋዕትነት (የታረደ)።
ድልና ከፍ ከፍ ማለት (በዙፋኑ መሃል ቆሞ)።

በጉ የሚከተለው ነው፡-

መጽሐፉን ለመክፈት የሚገባው (5:9)።
በፍጥረት ሁሉ የሚመለክ (5:12–13)።
ከእያንዳንዱ ነገድና ቋንቋ ሰዎችን የሚያድን።

ክርስቶስ - ተዋጊ-ንጉሥና ዳኛ

በራዕይ 19፣ ክርስቶስ በክብር ሲመለስ መለኮታዊ ተዋጊ ሆኖ ይታያል፡-

“በጽድቅ ይፈርዳል፣ ይዋጋልም... ስሙም የእግዚአብሔር ቃል ነው... በልብሱና በጭኑም ይህ ስም ተጽፎበታል፡- የነገሥታት ንጉሥና የጌቶች ጌታ።” (ራዕይ 19:11–16)

ይህ ራዕይ፡-

የክርስቶስ ዳግም ምጽአትን።
የክፉው መሸነፍ (አውሬው፣ ሐሰተኛው ነቢይ፣ ሰይጣን)።
በሕዝቦች ሁሉ ላይ ያለውን ሥልጣን።

ክርስቶስ በአዲስ ሰማይና በአዲስ ምድር

በራዕይ መጨረሻ ላይ፣ ኢየሱስ የአዲስ ፍጥረት ማዕከል ነው፡-

“የእግዚአብሔርና የበጉም ዙፋን በእርስዋ ውስጥ ይሆናል፥ባሪያዎቹም ያመልኩታል፥ ፊቱንም ያያሉ፥..ጌታ አምላክም በእነርሱ ላይ ያበራላቸዋልና የመብራት ብርሃንና የፀሐይ ብርሃን አያስፈልጋቸውም፤ ለዘላለምም እስከ ዘላለም ይነግሣሉ። ” (ራዕይ 22:3–4)።

ኢየሱስ የሚከተለው ነው፡-

የዘላለም ከተማ ብርሃን የማያስፈልጋት -የእግዚአብሔር ክብር ስለሚያበራላት (21:23)።
ከሕዝቡ ጋር የእግዚአብሔር ዘላለማዊ መገኘት።
በቅርቡ እንደሚመለስ ቃል ገብቷል - አልፋና ኦሜጋ (22:12–13)።

የክርስቶስ ማንነት: ፍጹም አምላክ እና ፍጹም ሰው

የክርስትና ዋነኛ መርህ ሃይፖስታቲክ ህብረት (Hypostatic Union) ነው። ይህ ማለት ኢየሱስ ክርስቶስ አንድ አካል ሆኖ ሁለት የተለዩና ሙሉ የሆኑ ተፈጥሮዎች አሉት ፤ ሙሉ በሙሉ መለኮታዊና ሙሉ በሙሉ ሰብዓዊ። ይህ እምነት የክርስቶስን ማንነት በትክክል የሚገልጽ ሲሆን፣ የእርሱን መለኮትነትና ሰብዓዊነት አይለያይም ወይም አያቀላቅልም።

ይህንን ትምህርት በተሻለ ለመረዳት፣ ቤተ ክርስቲያን ውድቅ ካደረገቻቸው አንዳንድ የጥንት መናፍቃን ጋር ማነፃፀር ጠቃሚ ነው፦

ዶኬቲዝም የኢየሱስን ሰብዓዊነት ሲክድ፣ አሪያኒዝም ደግሞ መለኮትነቱን ይክዳል። ነስቶሪያኒዝም ሁለቱን ተፈጥሮዎች በከፍተኛ ሁኔታ የሚለያይ ሲሆን፣ ሞኖፊዚቲዝም ደግሞ በተዋሐዱበት ወቅት አንድ ዓይነት ተፈጥሮ ብቻ ነው ያላቸው ብሎ ያስተምር ነበር።

የሃይፖስታቲክ ትምህርት እነዚህን ስህተቶች በመቃወም፣ ኢየሱስ ክርስቶስ በተመሳሳይ ጊዜ ፍጹም አምላክና ፍጹም ሰው መሆኑን ያረጋግጣል። ይህ ለክርስትና እምነት እጅግ አስፈላጊ ነው፤ ምክንያቱም የመስቀሉን ሥራ፦ የሰው ልጅ ሞቶ በእግዚአብሔር ፊት ሊቆም አይችልም፣ እግዚአብሔር ደግሞ ሊሞት አይችልም፤ እናም የኢየሱስ በሁለቱ ተፈጥሮዎች መካከል ያለውን ፍጹም መታዘዝ እንድንረዳ ያስችለናል። ስህተቱን ለመረዳት በመናፍቃን ላይ ያንዣብቡ።

ሃይፖስታቲክ ህብረት

መለኮታዊ ተፈጥሮ

የእግዚአብሔር ባህሪያት

↔

ሰብዓዊ ተፈጥሮ

የሰው ባህሪያት

አንድ ማንነት: ኢየሱስ ክርስቶስ

ሁለት ተፈጥሮዎች፣ ያልተከፋፈሉ

የጥንት ክርስቶሎጂያዊ መናፍቃን

የክርስቶስ ሥራ: የቤዛነት የጊዜ መስመር

የኢየሱስ ሕይወት ወሳኝ በሆኑ ክስተቶች የተሞላ ነው፤ እያንዳንዳቸውም ለመዳን ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ትርጉም አላቸው። ከተአምራዊ ልደቱ አንስቶ እስከ አስደናቂው ትንሣኤው ድረስ፣ የኢየሱስ ሕይወት እያንዳንዱ ምዕራፍ የእግዚአብሔርን የመዳን ዕቅድና የክርስቶስን ማንነት የሚያጎላ ነው። እነዚህ ክስተቶች የኃጢአት ይቅርታን፣ ከእግዚአብሔር ጋር መታረቅን፣ እና የዘላለም ሕይወትን የሚያስገኙ ሲሆን፣ የክርስትና እምነት መሠረቶች ናቸው። በእያንዳንዱ የጊዜ መስመር ነጥብ ላይ ጠቅ በማድረግ ትርጉሙንና በክርስቲያን እምነት ላይ ያለውን ተጽዕኖ ይመርምሩ።

የክርስቶስ ማዕረጎች

በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ለኢየሱስ የተሰጡት ማዕረጎች ማንነቱንና ተልዕኮውን የሚገልጡ ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ትርጉም አላቸው። ከማዕረጉ በስተጀርባ ያለውን ትርጉም ለማወቅ እያንዳንዱን ካርድ ይጫኑ።

ዋና ዋና ሥነ-መለኮታዊ ጭብጦች

መጽሐፍ ቅዱሳዊውን ምስክርነት በሙሉ ስንመረምር ፤ ከብሉይ ኪዳን ጥላዎች አንስቶ እስከ ራዕይ ሙሉ ብርሃን ድረስ በርካታ ሥነ-መለኮታዊ ጭብጦች በተከታታይ ይወጣሉ። እነዚህ ጭብጦች ስለ ኢየሱስ የመጽሐፍ ቅዱስን ትምህርት አንድ የሚያደርጉ ብቻ ሳይሆኑ፣ የክርስቲያን እምነትና ትምህርት ዋና አካልም ናቸው። መጽሐፍ ቅዱሳዊ ክርስቶሎጂ አካዳሚያዊ ብቻ ሳይሆን ሕልውናዊ፣ የእምነት እና ለውጥ አምጪ አካል ነው።

የክርስቶስ ሙሉ ሰብዓዊነትና ሙሉ መለኮትነት

በመጽሐፍ ቅዱሳዊ ክርስቶሎጂ ውስጥ ከዋና ዋናዎቹ እውነቶች አንዱ ኢየሱስ ሙሉ በሙሉ እግዚአብሔርና ሙሉ በሙሉ ሰው መሆኑ ነው።

መለኮትነት: ኢየሱስ “እግዚአብሔር” ተብሎ ተጠርቷል (ዮሐንስ 1:1፤ ቲቶ 2:13)፣ አምልኮን ይቀበላል (ማቴዎስ 14:33፤ ራዕይ 5:13–14)፣ እና መለኮታዊ ስሞችንና ባህሪያትን ይይዛል (ቆላስይስ 2:9)።
ሰብዓዊነት: ኢየሱስ ልደትን (ሉቃስ 2:7)፣ ረሃብን (ማቴዎስ 4:2)፣ ድካምን (ዮሐንስ 4:6)፣ ፈተናን (ዕብራውያን 4:15)፣ እና ሞትን (ማርቆስ 15:37) ቀምሷል።

የክርስቶስ ሚና በፍጥረትና በመጽናት

መጽሐፍ ቅዱሳዊ ክርስቶሎጂ ኢየሱስን የመዳን ማዕከል ብቻ ሳይሆን፣ የፍጥረት ራሱ ማዕከልም ያደርገዋል።

“እርሱም የማይታይ አምላክ ምሳሌ ነው። የሚታዩትና የማይታዩትም፥ ዙፋናት ቢሆኑ ወይም ጌትነት ወይም አለቅነት ወይም ሥልጣናት፥ በሰማይና በምድር ያሉት ሁሉ በእርሱ ተፈጥረዋልና ከፍጥረት ሁሉ በፊት በኵር ነው። ሁሉ በእርሱና ለእርሱ ተፈጥሮአል።” (ቆላስይስ 1:16–17)

ኢየሱስ የፍጥረት ወኪል ነው (ዮሐንስ 1:3)።
የዓለም ጠባቂ ነው፣ ሥርዓትንና ሕልውናን የሚጠብቅ።
የፍጥረት ዓላማ ነው፣ ሁሉ በእርሱ የጸና።

የክርስቶስ የኃጢአት ማስተስሪያ ሞት

መስቀል ለመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ ማዕከላዊ ነው። የብሉይ ኪዳን ትንቢቶች፣ ሥርዓቶች እና ታሪኮች ሁሉ በመጨረሻ ወደ ኢየሱስ ክርስቶስ መስቀል ሞት የሚመሩ ናቸው። በብሉይ ኪዳን የነበሩት የመስዋዕት ሥርዓቶች ሁሉ የመሲሑን የመጨረሻ መስዋዕትነት የሚያሳዩ ሲሆኑ፣ የፋሲካ በግ ደግሞ የክርስቶስን ደም ያመለክታል። የአብርሃም የይስሐቅ መስዋዕትነት ታሪክ እግዚአብሔር የራሱን ልጅ የመስጠት የፍቅር ጥላ ነበር። ከመስቀሉ በኋላ ያሉት የአዲስ ኪዳን ክፍሎች ሁሉ ከመስቀሉ የሚመነጩ ናቸው። የሐዋርያት ስብከት፣ የቤተ ክርስቲያን መመሥረት፣ የኃጢአት ስርየት፣ የዘላለም ሕይወት ተስፋ፣ እና የሰው ልጆች ከእግዚአብሔር ጋር መታረቅ ሁሉም በመስቀሉ ላይ በተፈጸመው የክርስቶስ ሞትና ትንሣኤ የተመሠረቱ ናቸው። መስቀል የመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ እምብርት፣ የእግዚአብሔር የመዳን ዕቅድ ፍጻሜ እና የክርስትና እምነት መሰረት ነው።

ምትክ: ክርስቶስ በእኛ ምትክ ሞተ (ኢሳይያስ 53:5፤ ሮሜ 5:8)።
ማስተስሪያ: እርሱ የእግዚአብሔርን ቁጣ ተሸከመ (ሮሜ 3:25)።
ቤዛነት: ደሙ ለታሰሩት ነፃነትን ገዛ (ኤፌሶን 1:7)።
እርቅ: በመስቀል አማካኝነት ጠላቶች ወዳጆች ሆኑ (ቆላስይስ 1:20)።

ትንሣኤ እና የክርስቶስ ከፍ ከፍ ማለት

ትንሣኤ የሞት መገለባበጥ (ማለትም ከሞት ወደ ሕይወት መመለስ) ብቻ አይደለም፤ ይልቁንም፣ እጅግ ጥልቅ የሆኑ ሥነ-መለኮታዊ ትርጉሞች አሉት

ኢየሱስ የእግዚአብሔር ልጅ መሆኑን ያረጋግጣል (ሮሜ 1:4)።
የእግዚአብሔርን ኃይል ያሳያል (ኤፌሶን 1:19–20)።
አዲስ ፍጥረት ይጀምራል (1 ቆሮንቶስ 15:20–22)።
የራሳችንን የወደፊት ትንሣኤ ያረጋግጣል (ፊልጵስዩስ 3:21)።

የክርስቶስ ቀጣይ አገልግሎት

የክርስቶስ ሥራ በትንሣኤው ወይም በዕርገቱ አላበቃም። በአዲስ ኪዳን መሠረት፣ ኢየሱስ አሁን የሚከተለው ነው፡-

ለአማኞች አማላጅ (ሮሜ 8:34፤ ዕብራውያን 7:25)።
ጻድቅ ሊቀ ካህን ሆኖ ጠበቃ (1 ዮሐንስ 2:1)።
ቤተክርስቲያኑን የሚቀድስ (ኤፌሶን 5:25–27)።
በመንፈስ ቅዱስ አማካኝነት ከሕዝቡ ጋር የሚገኝ (ማቴዎስ 28:20፤ ዮሐንስ 14:16–17)።

የክርስቶስ መመለስና የመጨረሻ ፍርድ

ኢየሱስ እንደገና ይመጣል—በድካም ሳይሆን፣ በኃይልና በክብር።

ዳግም ምጽአት: እርሱ በግልጽ (የሐዋ. 1:11)፣ በድንገት (1 ተሰ. 5:2)፣ እና በክብር (ማቴዎስ 24:30) ይመለሳል።
ፍርድ: እርሱ ሁሉንም ሰዎች ይፈርዳል (2 ቆሮንቶስ 5:10፤ ራዕይ 20:11–15)።
አዲስ ፍጥረት: አዲስ ሰማይና አዲስ ምድርን ያመጣል (ራዕይ 21:1–5)።