የጸጋ (የካሪዝማቲክ) ስጦታዎች

መንፈሳዊ ስጦታዎች እና የቤተክርስቲያን ቢሮዎች

የካሪዝማታ፣ ሹመቶች፣ ነቢያት፣ ሐዋርያትና የመንፈስ ቅዱስ ስጦታዎች ሥነ-መለኮታዊ ጥናት፤ በክላሲካል ጴንጤቆስጤያዊ እና በወንጌላዊ (Evangelical) ትውፊቶች መካከል ያለው ንጽጽር

በክርስቲያን ነገረ-መለኮት ውስጥ፣ ከመንፈስ ቅዱስ ስጦታዎች (ጸጋዎች) ባሕርይ እና በአሁኑ ዘመን ካላቸው አሠራር ጋር በተያያዘ ከሚነሱ ጥያቄዎች በላይ፣ ቀጣይነት ያለው ውዝግብን፣ የጦፈ አለመስማማትን፣ እና ወሳኝ የሆኑ እረኛዊ እና ቤተክርስቲያናዊ ውሳኔዎችን ያመጣ ርዕስ የለም። በልሳን መናገርን ፣ እንዲሁም ከዚህ ጋር ተያያዥነት ያላቸውን የቤተክርስቲያን መሪነት ሥልጣን፣ መንፈሳዊ ስጦታዎች፣ እና የትንቢት አገልግሎትን በተመለከተ የሚደረጉ ክርክሮች፣ በዘመናዊው ክርስትና ውስጥ ከሚገኙት እጅግ ጉልህ ከሆኑ የነገረ-መለኮት ስብራቶች አንዱን ይወክላሉ፤ እነዚህም የምሁራን እና የነገረ-መለኮት ሊቃውንትን ብቻ ሳይሆን፣ አጠቃላይ የቤተ-እምነት ቤተሰቦችን፣ የሚሲዮናውያን እንቅስቃሴዎችን፣ እና የአጥቢያ ቤተክርስቲያናትን የሚከፋፍሉ ናቸው። ይህ ክርክር፣ ከፕሮቴስታንት ተሐድሶ ወዲህ በዓለም አቀፍ ክርስትና ውስጥ እጅግ ትልቅ ተጽዕኖ ካመጣው ክስተት ፣ ይኸውም በ1901 በካንሳስ ቶፒካ (ቻርልስ ፎክስ ፓርሃም) እና በ1906 በሎስ አንጀለስ አዙዛ ጎዳና (ዊሊያም ጄ. ሲይሞር) በተከሰተው የጴንጤቆስጤ መነቃቃት ወዲህ በከፍተኛ ሁኔታ ተባብሷል፤ ይህም ክላሲካል ጴንጤቆስጤያዊነትን እንደ ተለየ ሥነ-መለኮታዊና ማኅበራዊ እንቅስቃሴ የወለደ ታሪካዊ መነሻ ነው።

እነዚህ ጥያቄዎች ተራ ወይም ግምታዊ ብቻ አይደሉም። በቀጥታ የሚነኩት የቤተክርስቲያን እና የመንፈስ ቅዱስ አስተምህሮን ልብ ሲሆን፣ ይህም የክርስቲያን አምልኮን፣ የአገልግሎት መዋቅርን፣ መንፈሳዊ ሕይወት ግንባታን፣ እና የመለኮታዊ መገለጥን ግንዛቤ በቀጥታ የሚቀርጽ ነው። የሐዋርያትና የነቢያት አገልግሎቶች አሁንም በዚህ ዘመን ንቁ ከሆኑ፣ ቤተክርስቲያን እነዚህን ለመለየት፣ ተግባራዊ ለማድረግ፣ እና ተጠያቂነትን ለማስፈን መዋቅሮችን ማዘጋጀት አለባት። በሌላ በኩል ደግሞ፣ ዋናው የመጽሐፍ ቅዱስ አቋም የሚያስተምረው የመጽሐፍ ቅዱስን በቂነት እና የመጨረሻ ባለሥልጣንነት በመሆኑ፣ ማንኛውም ዘመናዊ መገለጥ ወይም ትንቢት ከቅዱሳን መጻሕፍት ጋር እኩል ሊሆን እንደማይችልና ሁልጊዜም በቃሉ መመዘን (1ኛ ዮሐንስ 4፡1) እንዳለበት ያሰምርበታል።

ይህ ጽሑፍ እነዚህን ጥያቄዎች በጥልቅ የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜና በነገረ-መለኮታዊ ክርክር አቀራረብ ይመረምራል፤ በተለይም በሁለት ዋና ዋና ዘመናዊ የፕሮቴስታንት ወገኖች መካከል ያለውን ልዩነት በጥልቀት ያብራራል።
ክላሲካል ጴንጤቆስጤያዊነት በ1901–1906 ከተካሄደው መነቃቃት የወጣ፣ የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀትን ከዳግም ልደት የተለየ ሁለተኛ ተሞክሮ አድርጎ የሚያስተምርና በልሳን መናገርን "የመጀመሪያ አካላዊ ማስረጃ" አድርጎ የሚይዝ ንቅናቄ፤ እና
ወንጌላዊነት (Evangelicalism) — በሰፊው የተሐድሶ እና የወንጌላዊ ትውፊት ውስጥ የሚገኝ፣ ከጥብቅ "መቋረጥ" አንስቶ እስከ ጥንቁቅ "ክፍትነት" ድረስ ያለውን ሰፊ ሥነ-መለኮታዊ ልዩነት የያዘ ማኅበረሰብ ነው። ከብሉይ ኪዳን መሠረታዊ የመንፈስ ቅዱስ ምስክርነት፣ ወደ አዲስ ኪዳን ተስፋ፣ ወደ ቤተክርስቲያን አገልግሎቶች ምንነት፣ እና በመጨረሻም ወደ እነዚህ ሁለት ትውፊቶች ዝርዝር ንጽጽር በማምራት፣ የተሟላውን የመጽሐፍ ቅዱስ ምስክርነት ለማክበር የሚጥርና በስሜታዊ ልምምድ ወይም ደረቅ በሆነ የትምህርት ጥብቅነት ውስጥ የማይወድቅ ገንቢ ነገረ-መለኮት ያቀርባል።

ብሉይ ኪዳን
የመንፈስ ቅዱስ አስተምህሮ መሠረቶች

መንፈስ (ሩዋሕ) በፍጥረት እና በጽንፈ-ዓለም ጥበቃ

የዕብራይስጡ ቃል ሩዋሕ "መንፈስ"፣ "ነፋስ"፣ ወይም "እስትንፋስ" ተብሎ የሚተረጎመው፣ ብሉይ ኪዳን መለኮታዊ አሠራርን በፍጥረትም ሆነ በታሪክ ውስጥ ለሚያቀርብበት መንገድ መሠረታዊ ነው። ይህ ቃል በመጀመሪያ የሚገኘው በዘፍጥረት ውስጥ ነው፦ "የእግዚአብሔርም መንፈስ በውኃ ላይ ሰፍፎ ነበር" (ዘፍጥረት 1፡2)። የዚህ ሐረግ ትክክለኛ የሰዋሰው እና የነገረ-መለኮት ትርጉም አከራካሪ ነው። አንዳንዶች "ኃይለኛ ነፋስ" ብለው በመተርጎም ጥንታዊውንና ቅርጽ የሌለውን ከባቢ አየር እንደሚገልጽ አድርገው ይወስዱታል፤ ሌሎች ደግሞ ግላዊ የሆነው የእግዚአብሔር መንፈስ ቅርጽ በሌለው ባዶነት ላይ በመፍጠር እንደሰፈፈ አድርገው ይረዱታል። አጠቃላዩ የመጽሐፍ ቅዱስ ምስክርነት ግን ግላዊ-መንፈሳዊውን ትርጓሜ አጥብቆ ይደግፋል፦ መዝሙር 104፡30 የፍጡራንን ሕይወት ለመለኮታዊው ሩዋሕ ይሰጣል፤ "መንፈስህን ትልካለህ ይፈጠራሉም"፣ እንዲሁም ኢዮብ 33፡4 መንፈስን የሰው ልጅ ሕይወት ስጦታ አድርጎ ያቀርበዋል፦ "የእግዚአብሔር መንፈስ ፈጠረኝ፥ ሁሉንም የሚችል የአምላክ እስትንፋስ ሕይወት ሰጠኝ።"

የብሉይ ኪዳን የፍጥረት መንፈሳዊ አስተምህሮ፣ መንፈስ ቅዱስ በተፈጠረው ሥርዓት ውስጥ የሕይወት ፣ ባዮሎጂካዊ፣ ማኅበራዊ እና መንፈሳዊ ፣ መለኮታዊ ወኪል መሆኑን መሠረታዊ መርሕ ያረጋግጣል። ይህ የፍጥረት መንፈሳዊ አስተምህሮ፣ አዲስ ኪዳን መንፈስ ቅዱስን የአዲስ ፍጥረት ወኪል አድርጎ (2 ቆሮንቶስ 5፡17፤ ዮሐንስ 3፡5–8) በማቅረብ የህልውና መሠረት እንደሆነ ይመሠክራል።

መንፈስ ቅዱስ በእስራኤል ታሪክ፡ የካሪዝማቲክ ስጦታ

በብሉይ ኪዳን ታሪክ ውስጥ፣ የመንፈስ ቅዱስ አሠራር ባሕርይ በአብዛኛው አልፎ አልፎ የሚከሰት፣ የተመረጠ፣ እና ለተለየ ዓላማ የሚሰጥ እንጂ፤ ዓለም አቀፋዊ፣ ቀጣይነት ያለው፣ ወይም ለድነት መደበኛ የሆነ አልነበረም። መንፈስ ቅዱስ በተወሰኑ ግለሰቦች ላይ ለተወሰነ ተግባር ፣ ለመሪነት፣ ለወታደራዊ ማዳን፣ ለትንቢት አዋጅ፣ ለሥነ-ጥበብ ፈጠራ፣ ለጥበብ ይመጣ ነበር፤ በብዙ አጋጣሚዎችም ይህ ስጦታ ጊዜያዊና ተግባራዊ እንጂ ቋሚና የባሕርይ ክፍል አልነበረም። ይህ ንድፍ የአሮጌው ኪዳን የመንፈስ ቅዱስ አሠራር ወሳኝ መዋቅራዊ ገጽታ ሲሆን፣ አዲሱ ኪዳን ተስፋ ከሚሰጠው የመንፈስ ቅዱስ ዓለም አቀፋዊነት ጋር ሆን ተብሎ የሚነጻጸር ነው።

በመሳፍንት ዘመን የነበረው የመንፈስ ቅዱስ አሠራር ለዚህ ጥሩ ማሳያ ነው። መንፈስ ቅዱስ ለተወሰኑ ወታደራዊና አገራዊ የማዳን ተግባራት በዖትኒኤል (መሳፍንት 3፡10)፣ በጌዴዎን (መሳፍንት 6፡34)፣ በዮፍታሔ (መሳፍንት 11፡29)፣ እና በሳምሶን (መሳፍንት 14፡6፣ 19፤ 15፡14) ላይ "መጣ"፣ "በኃይል ወረደ" ብሎ ይነግረናል። የእነዚህ ስጦታዎች ጊዜያዊና ለተወሰነ ተግባር የተሰጡ መሆን፣ የመንፈስ ቅዱስ መለየት ከሳምሶን የሞራል መውደቅ ጋር በተገናኘበት የሳምሶን ታሪክ (መሳፍንት 16፡20) ይበልጥ ተብራርቷል። የመዝሙር 51፡11 አሳዛኝ ልመና "ቅዱስ መንፈስህንም ከእኔ ላይ አትውሰድብኝ" ፣ የሚያንጸባርቀው ይህንኑ የነገረ-መለኮት እውነታ ነው።

መንፈስ ቅዱስ በሥነ-ጥበብና በቴክኒክ ፈጠራ ውስጥ የነበረው ሚና ትልቅ ቢሆንም፣ ብዙ ጊዜ ችላ የተባለ ይመስላል። የእጅ ባለሙያዎቹ ባስልኤል እና ኤልያብ ማደሪያ ድንኳኑን ለመንደፍና ለመሥራት በመንፈስ እንደተሞሉ በግልጽ ተነግሯል፦ "በጥበብና በማስተዋል በእውቀትም በሥራም ሁሉ የእግዚአብሔርን መንፈስ ሞላሁበት" (ዘጸአት 31፡3)። ይህ የመንፈስ ቅዱስ አሠራር ስፋት ፣ የትንቢት ንግግርንና የወታደራዊ ጀግንነትን ብቻ ሳይሆን የሥነ-ጥበብ ብቃትንና የቴክኒክ ዕውቀትንም ማካተቱ የመንፈስ ቅዱስን አሠራር በጠባብ ሃይማኖታዊ ወይም ስሜታዊ ክስተቶች ብቻ የሚገድብን ማንኛውም አመለካከት የሚቃረን ነው።

መንፈስ ቅዱስ እና የነቢይነት አገልግሎት

በብሉይ ኪዳን ውስጥ እጅግ የዳበረው የመንፈስ ቅዱስ አሠራር የሚታየው በነቢይነት አገልግሎት ውስጥ ነው። ቀኖናዊ ነቢያት፣ የሚያውጁት ቃል በመንፈስ ቅዱስ የተሰጠ እንደሆነ፣ ማለትም በመንፈስ ቅዱስ አማካኝነት የመጣና እንዲናገሩ ያስገደዳቸው መለኮታዊ ቃል መሆኑን ሁልጊዜ ይረዱ ነበር (ኤርምያስ 20፡9፤ አሞጽ 3፡8)። የሚክያስ ራስን መግለጽ ለዚህ ጥሩ ምሳሌ ነው፦ "እኔ ግን በደሉን ለያዕቆብ፥ ኃጢአቱንም ለእስራኤል እነግር ዘንድ በእግዚአብሔር መንፈስ ኃይልንና ፍርድን ብርታትንም ተሞልቻለሁ" (ሚክያስ 3፡8)። ሕዝቅኤል ለነቢይነቱ ያለው ግንዛቤ ሙሉ በሙሉ በመንፈስ ቅዱስ የተቃኘ ነው፦ "መንፈስም ገባብኝ" (ሕዝቅኤል 2፡2)፣ "መንፈስም አነሣኝ" (ሕዝቅኤል 3፡12)፣ እና "የእግዚአብሔርም መንፈስ ወደቀብኝ" (ሕዝቅኤል 11፡5)።

መንፈስ ቅዱስ በትንቢት ውስጥ ያለው ሚና፣ እውነተኛ የትንቢት ንግግር የሰው ልጅ ሃይማኖታዊ አባባል ብቻ ሳይሆን፣ ከመለኮታዊ ፈቃድ የመነጨና በሰው ልጅ መሣሪያነት የሚገለጽ በመለኮት የተሰጠ መግባባት መሆኑን ቀኖናዊ መርሕ ያረጋግጣል። ይህ መርሕ በአዲስ ኪዳን በ2ኛ ጴጥሮስ 1፡20–21 እንዲህ ይላል፦ "በመጽሐፍ ያለውን ትንቢት ሁሉ ማንም ለገዛ ራሱ ሊተረጉም አልተፈቀደም፤ ትንቢት ከቶ በሰው ፈቃድ አልመጣምና፥ ዳሩ ግን በእግዚአብሔር ተልከው ቅዱሳን ሰዎች በመንፈስ ቅዱስ ተነድተው ተናገሩ።" የሰውየው አካል ተሳታፊና ንቁ ነው፣ ነገር ግን መሪውና አንቀሳቃሹ ኃይል መለኮታዊ ነው።

ዓለም አቀፋዊው የመንፈስ መፍሰስ ፤ የፍጻሜ ዘመን ተስፋ

በአዲስ ኪዳን እጅግ ከፍተኛ የሆነ መንፈሳዊ ጠቀሜታ ያለው የብሉይ ኪዳን ክፍል፣ ኢዩኤል 2፡28–32 ላይ የሚገኘው "በሥጋ ለባሽ ሁሉ ላይ" መንፈስ እንደሚፈስ የተሰጠው የፍጻሜ ዘመን ትንቢታዊ ተስፋ ነው፦ "ከዚህም በኋላ እንዲህ ይሆናል፤ መንፈሴን በሥጋ ለባሽ ሁሉ ላይ አፈሳለሁ፤ ወንዶችና ሴቶች ልጆቻችሁም ትንቢት ይናገራሉ፥ ሽማግሌዎቻችሁም ሕልምን ያልማሉ፥ ጐበዞቻችሁም ራእይን ያያሉ፤ ደግሞም በዚያ ወራት በወንዶችና በሴቶች ባሪያዎች ላይ መንፈሴን አፈሳለሁ" (ኢዩኤል 2፡28–29)።

የዚህ ተስፋ በርካታ ገጽታዎች ነገረ-መለኮታዊ ክብደት አላቸው። አንደኛ፣ ተስፋ የተሰጠው የመንፈስ መፍሰስ በስፋቱ ዓለም አቀፋዊ ነው ፣ "በሥጋ ለባሽ ሁሉ"፣ ይህም የእድሜ (ሽማግሌዎችና ወጣቶች)፣ የጾታ (ወንዶችና ሴቶች ልጆች፣ ወንዶችና ሴቶች ባሪያዎች)፣ እና በተዘዋዋሪ የብሔር ድንበሮችን በግልጽ የሚያልፍ ነው። ሁለተኛ፣ የመንፈስ ቅዱስ መፍሰስ ዋነኛ ውጤት የትንቢት ንግግር ነው። ሦስተኛ፣ አውዱ የፍጻሜ ዘመን ነው "ታላቁና የሚያስፈራው የእግዚአብሔር ቀን" (ኢዩኤል 2፡31)።

በዘኍልቍ 11፡29 ላይ የሚገኘው የሙሴ ምኞት ፣ "የእግዚአብሔር ሕዝብ ሁሉ ነቢያት ቢሆኑ፥ እግዚአብሔርም በእነርሱ ላይ መንፈሱን ቢያወርድ" ፣ የኢዩኤልን የፍጻሜ ዘመን ተስፋ የሚያመለክት ቅድመ-ናፍቆት ነው። ወደ ዕብራይስጥ የተጻፈው መልእክት ይህንን የድነት-ታሪክ ሽግግር እንዲህ ያስቀምጠዋል፦ "ከጥንት ጀምሮ እግዚአብሔር በብዙ ዓይነትና በብዙ ጎዳና ለአባቶቻችን በነቢያት ተናግሮ... በዚህ ዘመን መጨረሻ ለእኛ በልጁ ተናገረን" (ዕብራውያን 1፡1–2)።

መንፈስ ቅዱስ በአዲሱ ኪዳን
የፍጻሜ ዘመን መፍሰስ

የመንፈስ ቅዱስ ሚና በኢየሱስ ትስጉት እና አገልግሎት

የአዲስ ኪዳን የመንፈስ ቅዱስ ታሪክ የሚጀምረው በጴንጤቆስጤ ሳይሆን፣ በሥጋዌ ነው። መንፈስ ቅዱስ በኢየሱስ መፀነስ ላይ የነበረው ሚና (ማቴዎስ 1፡18፣ 20፤ ሉቃስ 1፡35)፣ ከመጀመሪያው አንስቶ እርሱን (ኢየሱስን) በልዩ ሁኔታ መንፈስ ቅዱስ ያረፈበት የእግዚአብሔር ልጅ፣ የፍጻሜ ዘመን መንፈስ ፍጹም ማደሪያውን ያገኘበት መሆኑን ያረጋግጣል። በዮርዳኖስ ጥምቀቱ ወቅት መንፈስ ቅዱስ በእርሱ ላይ መውረዱ (ማቴዎስ 3፡16–17፤ ማርቆስ 1፡10–11፤ ሉቃስ 3፡21–22፤ ዮሐንስ 1፡32–33)፣ ለመሲሐዊ አገልግሎቱ የተደረገለት ቅባት ነው፤ ይህ የኢሳይያስ 61፡1–2 ፍጻሜ ሲሆን፣ ኢየሱስ ራሱ በመክፈቻው የናዝሬት ስብከቱ ላይ ለራሱ የተገበረው ጽሑፍ ነው (ሉቃስ 4፡18–21)።

ኢየሱስ አገልግሎቱን በመንፈስ የተሞላ አድርጎ መግለጹ፣ እና በተለይም በመንፈስ ቅዱስ ላይ የሚደረግ ስድብ ብቸኛው የማይሰረይ ኃጢአት መሆኑን መለየቱ (ማቴዎስ 12፡31–32፤ ማርቆስ 3፡28–30)፣ መንፈስ ቅዱስ በአገልግሎቱ የነበረው አሠራር ማየት ለሚችሉ ዓይኖች በግልጽ የሚታይ እንደነበር ያመለክታል። አጋንንትን ማውጣቱ የተከናወነው "በእግዚአብሔር መንፈስ" (ማቴዎስ 12፡28) ሲሆን፣ ይህ "የእግዚአብሔር መንግሥት ወደ እናንተ ቀርባለች" ለሚለው እውነት ማስረጃ ነው።

የላይኛው ክፍል ንግግር፡ ጰራቅሊጦስ

የዮሐንስ የላይኛው ክፍል ንግግር (ዮሐንስ 14–16)፣ በአዲስ ኪዳን ውስጥ ከጴንጤቆስጤ በፊት ከተሰጡት የመንፈስ ቅዱስ ትምህርቶች እጅግ የዳበረውን የነገረ-መለኮት ትምህርት ያቀርባል፤ መንፈስ ቅዱስን ጰራቅሊጦስ፣ "አጽናኝ"፣ "ረዳት"፣ "መካሪ"፣ ወይም "ጠበቃ" ተብሎ በሚተረጎመው ልዩ ስያሜ ያቀርበዋል። አራቱ የጰራቅሊጦስ አባባሎች ከትንሣኤ በኋላ ባለው ዘመን ስለ መንፈስ ቅዱስ ማንነትና አገልግሎት የተሟላ የነገረ-መለኮት ገለጻ ይሰጣሉ (ዮሐንስ 14፡15–17፣ 25–26፤ 15፡26–27፤ 16፡7–15)።

መንፈስ ቅዱስ "ሌላ ጰራቅሊጦስ" (ዮሐንስ 14፡16) ተብሎ ተገልጿል፤ "ሌላ" የሚለው ቃል ኢየሱስ ራሱ የመጀመሪያው ጰራቅሊጦስ እንደነበር ያመለክታል (1 ዮሐንስ 2፡1)፣ እናም የመንፈስ መምጣት የኢየሱስን መተካት ሳይሆን፣ የእርሱ በመንፈስ የሚቀጥል መገኘት መሆኑን ያሳያል። መንፈስ "ሁሉን ያስተምራችኋል እኔም የነገርኋችሁን ሁሉ ያሳስባችኋል" (ዮሐንስ 14፡26)፤ ይህ ተስፋ ለሐዋርያዊ አነሳሽነት እና የቀኖናዊ ቅዱሳት መጻሕፍት መፈጠር ቀጥተኛ አንድምታ አለው።

ጴንጤቆስጤ (ሐዋርያት ሥራ 2)

በሐዋርያት ሥራ 2 ላይ የሆነው የጴንጤቆስጤ መንፈስ መፍሰስ፣ በአዲስ ኪዳን ውስጥ የመንፈስ ቅዱስን አሠራር የሚገልጽ ዋነኛ ክስተት ነው፤ ይህ የኢዩኤል የፍጻሜ ዘመን ተስፋ እና ኢየሱስ ራሱ ስለ መንፈስ ቅዱስ መምጣት የሰጠው ተስፋ ፍጻሜ ነው (ሐዋርያት ሥራ 1፡4–5፣ 8)። ደቀ መዛሙርቱ "በአንድ ልብ ሆነው አብረው ሳሉ" (ሐዋርያት ሥራ 2፡1) "ድንገት እንደሚነጥቅ ዓውሎ ነፋስ ከሰማይ ድምፅ መጣ" (ቁ. 2)፣ እና "እንደ እሳትም የተከፋፈሉ ልሳኖች ታዩአቸው" (ቁ. 3)።

በጴንጤቆስጤ የሆነው በልሳን መናገር ፣ "በሁሉም መንፈስ ቅዱስ ሞላባቸው፥ መንፈስም ይናገሩ ዘንድ እንደ ሰጣቸው በሌላ ልሳኖች ይናገሩ ጀመር" (ቁ. 4) ፣ በታሪኩ ውስጥ ወዲያውኑ ሊብራራ የሚችል ነው፦ "ከሰማይ በታች ካሉ ሕዝብ ሁሉ" የተሰበሰበው ሕዝብ (ቁ. 5)፣ "እያንዳንዳችን የተወለድንበትን የገዛ ቋንቋችንን እንዴት እንሰማለን?" አለ (ቁ. 8)። የዚህ የጴንጤቆስጤ ልሳን ባሕርይ፣ ሊታወቁ የሚችሉ የሰዎች ቋንቋዎች መሆን ነው (ጥቅም ላይ የዋለው የግሪክ ቃል ግሎሳ ቋንቋን ወይም ልሳንን የሚያመለክት ሲሆን፣ ክፍሉ እያንዳንዱ ሰሚ የራሱን ቀበሌኛ ዲያሌክቶስ እንዳወቀ ይገልጻል፣ ቁ. 8)። ይህ የቋንቋ-ተኮር ባሕርይ፣ ከቆሮንቶስ ልምምድ ጋር ሲወዳደር፣ ከዚህ በታች ባለው የልሳን ስጦታ ክፍል ውስጥ ሰፊ የትርጓሜ ትኩረት ይሰጠዋል።

የጴጥሮስ የትርጓሜ ስብከት፣ የጴንጤቆስጤን መፍሰስ በኢዩኤል የፍጻሜ ዘመን ተስፋ ላይ በግልጽ ይመሠርተዋል (ሐዋርያት ሥራ 2፡17–21)፤ ክስተቱን የመሲሐዊው ዘመን የተጀመረበት የፍጻሜ ዘመን አድርጎ ይተረጉመዋል፦ "ነገር ግን ይህ በነቢዩ በኢዩኤል የተባለው ነው" (ቁ. 16)። ይህ ተስፋ "ለእናንተና ለልጆቻችሁ... በሩቅ ላሉ ሁሉ" (ቁ. 39) እንደሆነ ጴጥሮስ ራሱ ያረጋግጣል ፤ ማለትም በጊዜም ሆነ በቦታ ወሰን የሌለው ተስፋ መሆኑን፤ ይህ ነጥብ ስጦታዎቹ ስለማቆማቸው ወይም ስለመቀጠላቸው ለሚነሳው ክርክር ከዚህ በታች ተመልሶ ይታያል።

መንፈስ ቅዱስ እና የአዲሱ ኪዳን ማኅበረሰብ

በሐዋርያት ሥራ እንደተገለጸው፣ የጥንቷ ቤተክርስቲያን ቀጣይነት ያለው መንፈሳዊ ሕይወት፣ መንፈስ ቅዱስ በማኅበረሰቡ ሕይወት ውስጥ በነበረው ቀጣይ፣ ሁሉን አቀፍ፣ እና ባለብዙ-ገጽታ መገኘት የሚታወቅ ነበር። መንፈስ ቅዱስ የሚሲዮናዊነት የውሳኔ አሰጣጥን ይመራል (ሐዋርያት ሥራ 8፡29፤ 10፡19–20፤ 13፡2፣ 4፤ 16፡6–7)፣ ኃይል ያስታጥቃል (ሐዋርያት ሥራ 4፡8፣ 31፤ 6፡5፣ 10፤ 7፡55)፣ እና አሕዛብ በኪዳኑ ማኅበረሰብ ውስጥ መካተታቸውን ያረጋግጣል (ሐዋርያት ሥራ 10፡44–48፤ 11፡15–17)። የጳውሎስ መልእክቶች፣ መንፈስ ቅዱስን የልጅነት መንፈስ (ሮሜ 8፡14–16፤ ገላትያ 4፡6)፣ የፍጻሜ ዘመን ርስታችን "በኩራት" እና "መያዣ" (አረቦን) (ሮሜ 8፡23፤ 2 ቆሮንቶስ 1፡22፤ 5፡5፤ ኤፌሶን 1፡14)፣ እንዲሁም በተለያዩ መንፈሳዊ ስጦታዎች የማኅበረሰቡ መታነጽ ምንጭ አድርጎ የሚረዳ የበለጸገ የመንፈስ ቅዱስ አስተምህሮ ያቀርባሉ (1 ቆሮንቶስ 12–14፤ ሮሜ 12፡6–8፤ ኤፌሶን 4፡7–16)።

የመንፈሳዊ ስጦታዎች ባሕርይና ምደባ

የቃላት አጠቃቀም፡ ካሪስማታ፣ ኔውማቲካ እና ዶሬአ

አዲስ ኪዳን ለመንፈሳዊ ስጦታዎች የሚጠቀምባቸው ቃላት የተለያዩ ሲሆኑ፣ የእነዚህ ቃላት ትርጉም የክስተቶቹን ነገረ-መለኮታዊ ባሕርይ በሚገባ ያበራሉ። እጅግ የተለመደው ቃል ካሪስማታ (ነጠላው፦ ካሪስማ) ሲሆን፣ ከካሪስ (charis) ወይም "ጸጋ" ከሚለው ቃል የመነጨ ነው። ይህም በሰዎች ብቃት፣ በመንፈሳዊ ብስለት፣ ወይም በልዩ የጸሎት ጥረት ላይ ያልተመሠረተ፣ ነገር ግን ሙሉ በሙሉ በመለኮታዊ ልግስና እና በእግዚአብሔር ሉዓላዊ ምርጫ የሚሰጥ የጸጋ ስጦታን ያመለክታል (ሮሜ 12፡6፤ 1 ቆሮንቶስ 12፡4፣ 9፣ 11፣ 28፣ 30፣ 31፤ 1 ጴጥሮስ 4፡10)። በ1 ቆሮንቶስ 12፡1 እና 14፡1 ኔውማቲካ (pneumatika) የሚለው ቃል ደግሞ፣ የእነዚህን ስጦታዎች መንፈሳዊ ባሕርይ አጽንዖት ይሰጣል። ለመንፈስ ቅዱስ ራሱ እና ለድነት ስጦታ (ሐዋርያት ሥራ 2፡38፤ 10፡45፤ 11፡17፤ ዕብራውያን 6፡4) ዶሬአ (dōrea)፣ "ስጦታ" ወይም "በረከት" የሚለው ቃል፣ ለማይገባው ሰው የሚሰጥ መለኮታዊ ሞገስ መሆኑንና በነጻ የሚሰጥ የእግዚአብሔር መገኘት መሆኑን ያሳያል።

ይህ የቃላት ትንታኔ በርካታ ጠቃሚ ነገረ-መለኮታዊ ድምዳሜዎችን ይሰጠናል። ካሪስማታ የጸጋ ስጦታዎች እንጂ በሥራ የሚገኙ ሽልማቶች ወይም የቅድስና ማረጋገጫዎች አይደሉም፦ ሊሠሩባቸው፣ ሊከማቹ፣ እንደ ግል ንብረት ሊያዙ፣ ወይም በሰውኛ ዘዴ ሊቀሰቀሱ አይችሉም። ጳውሎስ በ1 ቆሮንቶስ 12-14 የሚያቀርበው ሰፊ ሙግት፣ የቆሮንቶስ ክርስቲያኖች አስደናቂ ስጦታዎችን የመንፈሳዊ የበላይነት መለኪያ አድርገው ከፍ ማድረጋቸውን የሚያርም ነው። ለዚህም ነው ዋናው የመጽሐፍ ቅዱስ አስተምህሮ፣ ከማንኛውም አስደናቂ መንፈሳዊ ስጦታ (ካሪስማታ) ይልቅ ክርስቶስን ለሚመስል ባሕርይ፣ ለፍቅር (1 ቆሮንቶስ 13) እና ለመንፈስ ፍሬ ከፍተኛውን ሥፍራ የሚሰጠው።

የCharismata እና Pneumatika ልዩነት

በ1 ቆሮንቶስ 12፡1፣ ጳውሎስ pneumatikōn የሚለውን ቃል በመጠቀም "ስለ መንፈሳዊ ነገሮች" ወይም "ስለ መንፈስ ስጦታዎች" ይናገራል። ይህ ቃል ከ pneuma (መንፈስ) የተገኘ ሲሆን፣ ሁኔታቸውን በከፍተኛ እና ከተፈጥሮ በላይ በሆኑ መግለጫዎች ለማረጋገጥ የሚፈልጉ የቆሮንቶስ አማኞች ተመራጭ ቃል ነበር። ይሁን እንጂ ጳውሎስ በቁጥር 4 ላይ charismata የሚለውን ቃል በመጠቀም ወዲያውኑ ያርማቸዋል።

ቃል	ሥነ-መለኮታዊ ትርጓሜ	ሥላሴያዊ አካል	ተግባራዊ አጽንኦት ምንጭ
Charismata	በመንፈስ ቅዱስ ሉዓላዊ ፈቃድና በጸጋ የሚታደሉ መለኮታዊ ስጦታዎች።	መንፈስ ቅዱስ (Pneuma)	የስጦታዎች ብዝኃነት ቢኖርም፣ የአንድነቱ መሠረት የመንፈስ ቅዱስ መገኘት ነው። መንፈስ
Diakoniai	ስጦታዎቹ ወደ ተግባራዊ አገልግሎት የሚቀየሩበትና Servanthood የሚገለጥበት ሚና።	ጌታ ኢየሱስ (Kyrios)	የአገልግሎት ዓይነቶች ቢለያዩም፣ የሥልጣኑና የትእዛዙ ምንጭ የክርስቶስ ጌትነት ነው። ወልድ
Energemata	ስጦታዎቹ በተጨባጭ ውጤት እንዲያመጡ የሚያደርግ፣ ሁሉን በሁሉ የሚሠራ 'አስቻይ' መለኮታዊ ኃይል።	እግዚአብሔር አብ (Theos)	የመጨረሻው ውጤታማነት ከአብ መሆኑንና ግቡም ለአብ ክብርን መስጠት ነው። አብ

የመንፈስ ቅዱስ ስጦታ እና የመንፈስ ቅዱስ ስጦታዎች

በብሉይ ኪዳንም ሆነ በአዲስ ኪዳን የእግዚአብሔር መንፈስ፣ የእግዚአብሔርን ሕዝብ የሚለውጥ፣ የሚያበረታና የሚመራ መለኮታዊ መገኘት፣ ኃይል እና አካል ነው። "የመንፈስ ቅዱስ ስጦታ" ከብዙ በረከቶች መካከል አንዱ ብቻ አይደለም። ይህ በክርስቶስ ለሚያምኑ ሁሉ የተሰጠ የእግዚአብሔር የድነት ተስፋ የመጨረሻው ፍጻሜ ነው። በሐዋርያት ሥራ 2፡38 ጴጥሮስ በበዓለ ኀምሳ ስብከቱ፣ "ንስሐ ግቡ፣ ኃጢአታችሁም ይሰረይ ዘንድ እያንዳንዳችሁ በኢየሱስ ክርስቶስ ስም ተጠመቁ፤ የመንፈስ ቅዱስንም ስጦታ ትቀበላላችሁ" በማለት ተናገረ። ይህ ክፍል ሦስት አስፈላጊ እውነታዎችን በአጭሩ ይይዛል፦ መንፈሱ ይሰጣል (የሚገኝ ሳይሆን ስጦታ ነው)፣ በእምነት አማኝ ይቀበላል፣ መምጣቱም ከንስሐና በክርስቶስ ካለው እምነት ጋር የተያያዘ ነው። በቁጥር 39 ላይ ደግሞ ጴጥሮስ ይህንን ተስፋ "ለእናንተና ለልጆቻችሁ... በሩቅ ላሉ ሁሉ" በማለት ጊዜያዊና ቦታዊ ወሰን እንደሌለው ያረጋግጣል — ይህ ነጥብ ስለ ስጦታዎቹ ቀጣይነት ለሚደረገው ክርክር ወሳኝ የመነሻ ጥቅስ ሆኖ ከዚህ በታች ተመልሶ ይታያል።

የመንፈስ ቅዱስ "ስጦታ" በዋነኛነት ከልዕለ ተፈጥሮአዊ ችሎታዎች፣ ስሜታዊ ልምምዶች ወይም ጊዜያዊ በረከቶች ጋር የተያያዘ አይደለም። ስጦታው ራሱ መንፈሱ ነው። እርሱ የእግዚአብሔር ሕያው መገኘት ከሕዝቡ ጋርና በውስጣቸው ሲሆን፣ ዳግም መወለድን፣ መቀደስንና ለመመስከር የሚያስችል ኃይልን ያስገኛል።

ልዩነቱ ምንድን ነው?

ስጦታው = ራሱ መንፈስ ቅዱስ፤ እንደ መለኮታዊ ውስጠ መገኘት የተሰጠ (ሐዋ. 2:38፤ ገላ. 3:14)።
ስጦታዎቹ = በመንፈስ ለአገልግሎት የሚሰጡ የተወሰኑ ችሎታዎች ወይም ተግባራት (1ኛ ቆሮ. 12:4–11፤ ሮሜ 12:6–8)።

መንፈስ ቅዱስ ስጦታው ነው፤ ስጦታዎቹ ደግሞ ስጦታው የሚያመጣቸው ናቸው። ይህ ሥነ-መለኮታዊ ትርጉም የሚያሳየው ሁሉም አማኞች ድነት ሲያገኙ የመንፈስ ቅዱስን ስጦታ የተቀበሉ ቢሆኑም ሁሉም ተመሳሳይ መንፈሳዊ ስጦታዎች ውስጥ አይሠሩም።

በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ "መንፈስ"

ኔውማ (pneuma)

ሥረ-ቃል፦ "እተነፍሳለሁ / ነፋስ"

አጠቃላይ ትርጉም፦ ነፋስ፤ እስትንፋስ፤ ሕያው ኃይል፤ አእምሯዊ ንቃተ-ሕሊና፤ ቅዱስ ወይም ርኩስ ነፍሳዊ አካል፤ የእግዚአብሔር መንፈስ። በሰፕቱዋጂንት (LXX) 277 ጊዜ፣ በአዲስ ኪዳን ደግሞ ከ380 በላይ ጊዜ ይገኛል።

ዮሐ. 3፥6 "ከሥጋ የተወለደ ሥጋ ነው፤ ከመንፈስ (pneuma) የተወለደ መንፈስ ነው።"

ዮሐ. 4፥24 "እግዚአብሔር መንፈስ (pneuma) ነው።"

1ኛ ቆሮ. 2፥10-14 "መንፈስ (pneuma) የእግዚአብሔርን ጥልቅ ሐሳብ ይመረምራል..."

ዕብራይስጥ ሩዋሕ (rûach)

ሥረ-ቃል፦ "መተንፈስ / ነፋስ"

አጠቃላይ ትርጉም፦ ነፋስ፤ ታላቅ እስትንፋስ፤ ሕይወት ሰጪ ኃይል፤ መለኮታዊ የሥራ ኃይል፤ የውስጥ ስሜት ወይም ፈቃድ። ብሉይ ኪዳን ውስጥ 377 ጊዜ ተጠቅሷል።

ዘፍ. 1፥2 "የእግዚአብሔርም rûach በውኃ ላይ ሰፍሮ ነበር።"

ሕዝ. 37፥9 "ከአራቱ ነፋሳት (rûaḥ) ና፤ እፍ በልባቸው በል አለኝ።"

በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ "ስጦታ"

ዶሬአ (dōrea)

"ነፃ የጸጋ ስጦታ"

ባሕርይ፦ ምንም ዓይነት ምላሽ ወይም ብድር የማይጠየቅበት፣ በአብዛኛው ከእግዚአብሔር የሚሰጥ ፍጹም ነፃ የማዳን ጸጋ ነው።

ሐዋ. 2፥38 "የቅዱስ መንፈስን ዶሬአ ትቀበላላችሁ።"

ሮሜ 5፥15 "የጸጋ ዶሬአ ግን..."

ካሪስማ (charisma)

"የጸጋ ስጦታ / አገልግሎት"

ሥረ-ቃል፦ charis (ጸጋ) + -ma (ውጤት/ፍሬ)

ባሕርይ፦ ከጸጋ (charis) የመነጨ፣ ለቤተ ክርስቲያን ህንፀትና ለአገልግሎት በመንፈስ የሚሰጥ የተግባር ብቃት።

1ኛ ቆሮ. 12፥4 "የካሪስማ ልዩነቶች አሉ፤ መንፈስ ግን አንድ ነው።"

ሮሜ 11፥29 "እግዚአብሔር ካሪስማ እና ጥሪ አይፅፅትም።"

ዶሮን (dōron) እና ዶማ (doma)

dōron ሰፊውን እና አጠቃላይ ስጦታን ሲገልጽ፣ doma (በኤፌሶን 4፥8 ላይ) ደግሞ ክርስቶስ ለቤተ ክርስቲያን የሰጣቸውን "ሰዎችን" (አገልጋዮችን) በተለየ ሁኔታ ለማመልከት ይውላል።

rûach ⟷ pneuma

ሁለቱም ቃላት የእግዚአብሔርን ሕይወት ሰጪነት፣ ኃይል እና ህልውና የሚያሳዩ የብሉይ እና የአዲስ ኪዳን መሠረታዊ ምሰሶዎች ናቸው።

dōrea ⟷ charisma

dōrea የእግዚአብሔርን የማዳን ፍጹም ነፃ ስጦታ ሲያመለክት፣ charisma ግን በዚያው ጸጋ የተገኘውን የአገልግሎት ብቃት ያመለክታል። ሁለቱም ከመለኮታዊው ጸጋ (charis) የመነጩ ናቸው።

የመንፈስ ቅዱስ ተስፋና ፍጻሜ

ከላይ በስፋት እንዳየነው የመንፈስ ቅዱስ መሰጠት በእግዚአብሔር የድነት እቅድ ውስጥ በኋላ ላይ የታሰበ ወይም በአዲስ ኪዳን ብቻ የተጀመረ ድንገተኛ ክስተት አይደለም። ከብሉይ ኪዳን መጀመሪያ አንስቶ፣ የመንፈሱ ሥራ የፍጥረትና የቤዛነት ታሪክን ራሱን ያሳያል። ነቢዩ ኢዩኤል በመጨረሻው ዘመን "መንፈሴን በሥጋ ለባሽ ሁሉ ላይ አፈስሳለሁ" (ኢዩኤል 2፡28) በማለት የተነበየው፣ በኋላም በበዓለ ኀምሳ ዕለት የተፈጸመው (የሐዋርያት ሥራ 2፡17)፣ ይህ መለኮታዊ እቅድ ቀድሞ የተዘጋጀ መሆኑን ያረጋግጣል።

የብሉይ ኪዳን ተስፋ vs ፍጻሜው በአዲስ ኪዳን

በብሉይ ኪዳን መጽሐፍት ውስጥ፣ የእግዚአብሔር መንፈስ (ሩዋህ ኤሎሂም) ከዘፍጥረት መጀመሪያ አንስቶ በሥነ-ፍጥረትና በታሪክ ውስጥ በንቃት ሲሠራ ይታያል። በመጀመሪያው ኪዳን፣ መንፈሱ የተወሰኑ የተለዩ ሥራዎችን እንዲሠሩ ለተመረጡ ግለሰቦች — ለዮሴፍ በጥበብ፣ ለባስልኤል በኪነ-ጥበብ፣ ለመሳፍንት በኃይል፣ ለነገሥታት በአመራር — ልዩ ኃይል ይሰጥ ነበር። ይሁን እንጂ በብሉይ ኪዳን የመንፈስ መምጣት ብዙውን ጊዜ ጊዜያዊ፣ ለተወሰነ ዓላማ ብቻ የተገደበና የተመረጡ ሰዎችን ብቻ ያማከለ ነበር።

በአዲስ ኪዳን ግን የኢየሱስ ክርስቶስ ምድራዊ ሕይወት ሙሉ በሙሉ በመንፈስ ቅዱስ የተቃኘ ነበር። ኢየሱስም ከመሰቀሉ በፊት፣ አጽናኙንና የእውነትን መንፈስ ለዘላለም ከእነርሱ ጋር እንዲኖር እንደሚልክላቸው ቃል ገብቷል (ዮሐንስ 14፡16-17)። ይህ ተስፋ በጴንጤቆስጤ ቀን ተፈጸመ።

በመንፈስ የመሞላት ጥቅሞች

ሥነ-መለኮታዊ ምድብ	ሥነ-መለኮታዊ ፋይዳ	ተጨባጭ ምሳሌዎች	መጽሐፍ ቅዱሳዊ ጥቅስ
የመታደስ ሕይወት	የአስተሳሰብና የባሕርይ ለውጥ በማምጣት ዓለምን ከመምሰል መጠበቅ።	በክርክርና በቁጣ ፈንታ በፍቅርና በትዕግስት ምላሽ መስጠት።	ሮሜ 12:2፤ ቲቶ 3:5
የመንፈስ ፍሬ	የክርስቶስን ባሕርይ በአማኙ ሕይወት ውስጥ በተጨባጭ መግለጥ።	አስቸጋሪ በሆኑ ማኅበራዊ ግንኙነቶች ውስጥ መለኮታዊ ሰላምንና ራስን መግዛትን ማሳየት።	ገላትያ 5:22-23
የማስተዋል ብርሃን	የመጽሐፍ ቅዱስን እውነትና ጥልቅ መለኮታዊ ምስጢራትን የመረዳት አቅም።	ቃሉን ሲያጠኑ ድንገተኛ መገለጥና መንፈሳዊ መመሪያ ማግኘት።	1 ቆሮ. 2:10-12፤ ዮሐ. 16:13
የኅብረት አንድነት	በአማኞች መካከል መለኮታዊ ፍቅርንና ሥርዓትን ማስፈን።	በቤተክርስቲያን ውስጥ ያለውን ዘርንና ማኅበራዊ ደረጃን መሠረት ያደረገ መከፋፈል ማሸነፍ።	ኤፌ. 4:3፤ 2 ቆሮ. 13:14
መለኮታዊ ኃይል	ለምስክርነትና ለተጋድሎ የሚሰጥ ከተፈጥሮ በላይ የሆነ አቅም።	በስደትና በሞት ፊት እንኳ ሳይፈሩ ወንጌልን በድፍረት መመስከር።	ሐዋ. 1:8፤ ሐዋ. 4:31
የጸጋ ስጦታዎች	ቤተክርስቲያንን ለማነጽ የሚሰጡ ልዩ ልዩ መለኮታዊ ችሮታዎች።	እንደ አስፈላጊነቱ በመፈወስ፣ በማስተማር ወይም በትንቢት ጉባኤውን ማነጽ።	1 ቆሮ. 12:4-11
ምልጃና ጸሎት	በሰው አቅም የማይገለጡ ጸሎቶችን በመንፈስ አጋዥነት ማቅረብ።	ቃላት በሚያጥሩበት የታላቅ መከራ ወቅት በመንፈስ መጸለይና መጽናናት።	ሮሜ 8:26-27፤ ኤፌ. 6:18
የመንፈስ ድፍረት	እውነትን ያለ ፍርሃትና ያለ ይሉኝታ የመናገር መለኮታዊ ብቃት።	ጴጥሮስ በአይሁድ ሸንጎ ፊት የክርስቶስን ጌትነት ያለ ፍርሃት ማወጁ።	ሐዋ. 4:13፤ ሐዋ. 9:27

የአዲስ ኪዳን የስጦታ ዝርዝሮች

አዲስ ኪዳን መንፈሳዊ ስጦታዎችን የሚዘረዝሩ አራት ዋና ዋና ክፍሎች አሉት፤ የእነዚህን ክፍሎች ንጽጽር ስንመለከት የጋራ ነጥቦችንም ሆነ ጉልህ ልዩነቶችን እናገኛለን። ሮሜ 12፡6–8 ትንቢትን፣ አገልግሎትን፣ ማስተማርን፣ መምከርን፣ መስጠትን፣ ማስተዳደርን እና ምሕረት ማድረግን ይዘረዝራል። 1 ቆሮንቶስ 12፡8–10 እጅግ ሰፊ የሆነውን ዝርዝር ያቀርባል፦ የጥበብ ቃል፣ የእውቀት ቃል፣ እምነት፣ የመፈወስ ስጦታዎች፣ ተአምራትን ማድረግ፣ ትንቢት፣ መናፍስትን መለየት፣ በልዩ ልዩ ልሳን መናገር፣ እና ልሳኖችን መተርጎም። 1 ቆሮንቶስ 12፡28–30 በትንሹ በተለየ መልክ ሲደግመው፣ እርዳታዎችን እና አስተዳደርን ይጨምራል። ኤፌሶን 4፡11 ስጦታዎችን በራሳቸው ሳይሆን ስጦታዎቹ የሚገለጡባቸውን አገልግሎቶች (offices) ይዘረዝራል፦ ሐዋርያት፣ ነቢያት፣ ወንጌላውያን፣ እረኞች፣ እና አስተማሪዎች።

የእነዚህ ዝርዝሮች ተመሳሳይ አለመሆን — አራቱም ክፍሎች ውስጥ የሚገኝ አንድም ስጦታ አለመኖሩ — የትርጓሜ ፋይዳ አለው። ይህ አዲስ ኪዳን የሚያቀርባቸው የስጦታ ዝርዝሮች የተዘጉ ወይም የተሟሉ ቀኖናዊ ካታሎጎች ሳይሆኑ፣ የመንፈስ ቅዱስን ልዩ ልዩ አሠራሮች በምሳሌነት የሚያሳዩ መሆናቸውን አጥብቆ ይጠቁማል። ይህ ድምዳሜ መንፈስ "ለእያንዳንዱ እንደ ፈቀደ" (1 ቆሮንቶስ 12፡11) እንደሚያካፍል በሚገልጸው ቃል ይበልጥ ይረጋገጣል።

የስጦታው አካል አንድነት

ጳውሎስ ስለ አካልና ብልቶቹ ያቀረበው ሰፊ ምሳሌ (1 ቆሮንቶስ 12፡12–31)፣ በልዩ ልዩ ስጦታዎችና አገልግሎቶች መካከል ያለውን ግንኙነት ለመረዳት አዲስ ኪዳን የሚያቀርበው እጅግ የተሟላ ነገረ-መለኮታዊ ማዕቀፍ ነው። የምሳሌው ዋነኛ መከራከሪያ፣ የተግባር ልዩነት መቻቻል ብቻ ሳይሆን ለእውነተኛ አካላዊ አንድነት መሠረታዊ መሆኑን ነው፦ "አካል አንድ አይደለምና፥ ብዙ ብልቶች እንጂ" (ቁ. 14)። እያንዳንዱ ብልት አስፈላጊ ነው፤ እያንዳንዱ ስጦታ ዋጋ አለው፤ የአንዱ ብልት መክበር የሁሉም መክበር ነው፣ የአንዱ መከራም የሁሉም መከራ ነው (ቁ. 25–26)።

1ኛ ቆሮንቶስ 12

የ1ኛ ቆሮንቶስ አሥራ ሁለተኛው ምዕራፍ፣ በቆሮንቶስ ቤተክርስቲያን ውስጥ ተከስቶ ለነበረው መጠነ-ሰፊ ተቋማዊና መንፈሳዊ ቀውስ የተሰጠ ሐዋርያዊ ምላሽ ነው። የቆሮንቶስ አማኞች ችግር የስጦታዎች እጥረት ሳይሆን፣ በተቃራኒው በስጦታዎች ብዛትና በግል ጥቅም ላይ ያተኮረ መንፈሳዊ ትዕቢት ነበር።

የቆሮንቶስ አማኞች በወቅቱ በነበረው የግሪክና የሮማውያን የክብር ባሕል ተጽዕኖ ሥር ነበሩ። ይህ ባሕል ግለሰባዊ ልቀትንና ተወዳዳሪነትን የሚያበረታታ በመሆኑ፣ መንፈሳዊ ስጦታዎችን — በተለይም ግልጽና የሚታዩትን እንደ ልሳን ያሉትን — እንደ ማኅበራዊ ደረጃ መወጣጫና የግል መንፈሳዊ ብስለት ማሳያ አድርገው ይረዱት ነበር።

የ1ኛ ቆሮንቶስ 12፡8-10 የጸጋ ስጦታዎች እና የተግባር ምሳሌዎች

ስጦታ	ምደባ	ሥነ-መለኮታዊ ተግባር	የአውድ ትንታኔ	ተጨባጭ ምሳሌዎች
የጥበብ ቃል	መገለጥ	መለኮታዊ ሚስጥራትን ለቤተክርስቲያን ተጨባጭ ሁኔታ የመተርጎም ጸጋ።	በክርስቶስ የማዳን ሥራ ላይ ያለ ጥልቅ ድንገተኛ ግንዛቤ።	ለተወሳሰበ የቤተክርስቲያን ችግር መለኮታዊ መፍትሄ ማመንጨት። (ሐዋ. 15፡13-21፤ ያዕቆብ 1፡5)
የዕውቀት ቃል	መገለጥ	በእግዚአብሔር ጸጋና ፈቃድ ላይ ያለ ልምምዳዊና መጽሐፍ ቅዱሳዊ ዕውቀት።	ትምህርተ-መለኮታዊ እውነታን ለጉባኤው የማሳወቅ ችሎታ።	አንድን ግለሰብ ወይም ሁኔታ የሚገጥመውን ድብቅ ነገር በመንፈስ ማወቅ። (ሐዋ. 5፡1-11፤ ዮሐ. 4፡17-18)
እምነት	ኃይል	ለተወሰኑ አስቸጋሪ ሁኔታዎች የሚሰጥ ልዩ "ተራራ-አንቀሳቃሽ" መለኮታዊ ጽናት።	ከደህንነት እምነት የተለየ፣ ለተግባር የሚሰጥ ስጦታ።	በከባድ ስደት ወይም ተግዳሮት ውስጥ የእግዚአብሔርን ታማኝነት አጥብቆ መያዝ። (ሐዋ. 27፡21-25፤ ሮሜ 4፡19-21)
የፈውስ ስጦታዎች	ኃይል	በሰው ባዮሎጂያዊና መንፈሳዊ ማንነት ላይ የሚገለጥ ከተፈጥሮ በላይ የሆነ ጤና።	ስሙ በብዙ ቁጥር መገኘቱ ልዩ ልዩ ለሆኑ በሽታዎች ያለውን ስፋት ያሳያል።	በጸሎት አማካኝነት ከተለያዩ በሽታዎች (ሥጋዊና መንፈሳዊ) መለኮታዊ ፈውስ ማግኘት። (ሐዋ. 3፡1-10፤ ያዕቆብ 5፡14-16)
ተአምራት	ኃይል	መለኮታዊ ኃይል በተፈጥሮ ሕግጋት ላይ ያለውን የበላይነት የሚያሳይ ክንውን።	የእግዚአብሔር መንግሥት መቅረቡን የሚያሳይ ተጨባጭ ምልክት።	ከተፈጥሮ ሕግ በላይ የሆኑ ክስተቶች (ለምሳሌ፦ ሙታንን ማስነሳት)። (ሐዋ. 9፡40፤ ሐዋ. 19፡11-12፤ ዮሐ. 11)
ትንቢት	ንግግር	መለኮታዊውን መልእክት ለጉባኤው ማነጽ፣ መምከርና ማጽናናት በሚመጥን መልኩ ማድረስ።	አስቀድሞ ከመናገር ይልቅ፣ አሁን ያለውን የእግዚአብሔርን ፈቃድ ማወጅ።	የአማኞችን የልብ ሐሳብ የሚገልጥና ወደ ንስሐ የሚመራ ወቅታዊ ቃል ማድረስ። (1 ቆሮ. 14፡3፣ 24-25፤ ሐዋ. 21፡10-11)
መናፍስትን መለየት	ዕውቀት	የአንድን መንፈሳዊ መገለጥ ምንጭ (መለኮታዊ፣ ሰብአዊ ወይም አጋንንታዊ) የመለየት ብቃት።	ቤተክርስቲያንን ከሐሰተኛ ትምህርትና ከመናፍቃን ለመጠበቅ የሚረዳ መከላከያ።	አዳዲስ ትምህርቶች ወይም መገለጦች ከመጽሐፍ ቅዱስ እውነት ጋር ያላቸውን ስምምነት መመርመር። (ሐዋ. 16፡16-18፤ 1 ዮሐ. 4፡1-3)
ልዩ ልዩ ልሳናት	ንግግር	በተናጋሪው ያልተማረ፣ በመንፈስ ቅዱስ የሚሰጥ ሰማያዊ ወይም ሰብአዊ ቋንቋ።	ለግል ማነጽ ወይም (በትርጓሜ ሲታገዝ) ለጉባኤው የሚያገለግል ምልክት።	በጸሎት ጊዜ መንፈስ ቅዱስ በሚሰጠው ቋንቋ እግዚአብሔርን ማመስገን። (ሐዋ. 2፡4-11፤ 1 ቆሮ. 14፡2፣ 14-15)
ልሳናትን መተርጎም	ንግግር	በልሳን የተነገረውን ሚስጥራዊ መልእክት ለጉባኤው በሚረዳ ቋንቋ የመግለጥ ችሎታ።	ልሳንን ወደ ትንቢት ደረጃ የሚያሳድግና ጉባኤውን የሚያንጽ ስጦታ።	በልሳን የተነገረውን መልእክት ሁሉም እንዲረዳው ወደ ግልጽ ቋንቋ መተርጎም። (1 ቆሮ. 14፡13፣ 27-28)

ይህ ሰንጠረዥ የስጦታዎቹን መጽሐፍ ቅዱሳዊ ቃል፣ ሥነ-መለኮታዊ ትርጓሜ እና ተግባራዊ መገለጫዎችን በአንድ ላይ አቀናጅቶ ይዟል።

የቤተክርስቲያን አገልግሎቶች (Offices)

በስጦታዎችና በአገልግሎቶች መካከል ያለው ግንኙነት

የቤተክርስቲያንን አደረጃጀት እና የአገልግሎት ተልእኮ በተመለከተ ከሚነሱት አበይት ነገረ-መለኮታዊ ርዕሰ ጉዳዮች አንዱ በመንፈሳዊ ስጦታዎች እና በቤተክርስቲያን መደበኛ ሹመቶች/አገልግሎቶች መካከል ያለውን መጽሐፍ ቅዱሳዊ እና ታሪካዊ ድንበር መለየት ነው። በዘመናዊቷ ቤተክርስቲያን የሚታየው ዋነኛ የአስተዳደር እና የዶክትሪን ምስቅልቅል የመነጨው እነዚህን ሁለት የተለያዩ፣ ነገር ግን ተደጋጋፊ የሆኑ መለኮታዊ አሠራሮች በማምታታት ነው። በቆሮንቶስ ቤተክርስቲያን የነበረው ዋነኛ ችግር ስጦታዎች መብዛታቸው ሳይሆን (1 ቆሮንቶስ 1፡7)፣ ስጦታን ከሥልጣንና ከመንፈሳዊ ብስለት ጋር ማምታታታቸው ነበር። ጳውሎስ ለመደበኛ አገልግሎት (ለሽማግሌነት/ኤጲስ ቆጶስነት እና ለዲያቆንነት) ያስቀመጠው መመዘኛ (1 ጢሞቴዎስ 3 እና ቲቶ 1) የሚያተኩረው በስጦታ ላይ ሳይሆን በባሕርይ ላይ ነው። አንድ ግለሰብ የማስተማር ስጦታ ኖሮት የአስተማሪነት ወይም የሽማግሌነት መደበኛ ሹመት ላይኖረው ይችላል። ስጦታው ከእግዚአብሔር በቀጥታ የሚሰጥ የጸጋ አቅርቦት ሲሆን፣ ሹመቱ ግን ቤተክርስቲያን ቃሉን መሠረት አድርጋ የምትመራበት፣ የምትጠበቅበት እና በክርስቶስ ፊት የምትጠየቅበት የተቀደሰ የአደራ ኃላፊነት ነው።

ሐዋርያት ካለፉ በኋላ ቤተክርስቲያን እንድትመራ የተቀመጠው መለኮታዊ ሥርዓት አዳዲስ ሐዋርያትን መሾም አልነበረም። የሐዋርያት ሥራ 14፡23 እና 20፡28፣ እንዲሁም የጳውሎስ መልእክቶች በግልጽ እንደሚያሳዩት ሐዋርያት አደራውን ያስረከቡት ለ እረኞች/ሽማግሌዎች/ኤጲስ ቆጶሳት እና ለ ዲያቆናት ነው። ታላላቅ የተሐድሶ ሊቃውንት እነዚህን ሹመቶች/አገልግሎቶች "ተራ ወይም ቀጣይነት ያላቸው" በማለት ከ"ልዩ" ሐዋርያዊ አገልግሎቶች ይለዩአቸዋል። ስለ ሐዋርያዊነት ራሱ ቀጣይነትና ስለ "አዲስ ሐዋርያዊ ተሐድሶ" (NAR) እንቅስቃሴ ጥልቅ ትንተና ከዚህ በታች ባለው "የሐዋርያዊ ቅብብሎሽና የቀጣይነት ጥያቄ" ክፍል ውስጥ ይቀርባል።

ኤፌሶን 4፡11–16

ስለ ቤተክርስቲያን አገልግሎት በሚደረጉ ውይይቶች ውስጥ በስፋት የሚጠቀሰው ክፍል ኤፌሶን 4፡11–16 ነው፤ በዚህ ክፍል ጳውሎስ ክርስቶስ (ባረገ ጊዜ - ቁ. 8) ለቤተክርስቲያን የሰጣቸውን አምስት የአገልግሎት ሚናዎች ይዘረዝራል፦ ሐዋርያት፣ ነቢያት፣ ወንጌላውያን፣ እረኞች፣ እና አስተማሪዎች። የእነዚህ አገልግሎቶች ዓላማ በዐውዱ ውስጥ በግልጽ ተቀምጧል፦ "ቅዱሳን ለአገልግሎት ሥራና ለክርስቶስ አካል ሕንጻ ፍጹማን ይሆኑ ዘንድ... ሁላችን የእግዚአብሔርን ልጅ በማመንና በማወቅ ወደሚገኝ አንድነት፥ ሙሉ ሰውም ወደ መሆን፥ የክርስቶስም ሙላት ወደሚሆን ወደ ሙላቱ ልክ እስክንደርስ ድረስ" (ቁ. 12–13)። ዋናው የመጽሐፍ ቅዱስ አቋም በዚህ ክፍል ላይ የሚያሰምርበት ትልቁ ቁም ነገር፣ የቤተክርስቲያን መሪዎች ዋና ሚና ምእመናንን (ቅዱሳንን) ማስታጠቅ እንጂ ሁሉንም የአገልግሎት ሸክም ብቻቸውን መሸከም አለመሆኑን ነው።

በዚህ ክፍል ውስጥ በርካታ የትርጓሜ ጥያቄዎች አከራካሪ ናቸው። በአምስቱ አገልግሎቶች መካከል ያለው የሰዋሰው ግንኙነት በስፋት ተብራርቷል። አንዳንዶች "እረኛ-አስተማሪ" አንድ የተቀናጀ አገልግሎት መሆኑን፣ ይኸውም እውነተኛ እረኛ መንጋውን በእግዚአብሔር ቃል እውነት ማስተማርና መመገብ እንዳለበት (1 ጢሞቴዎስ 3፡2) ለማመልከት ይወስዱታል፤ ሌሎች ደግሞ ሁለቱ በአብዛኛው አብረው የሚገኙ ቢሆኑም የተለያዩ ተግባራት ሆነው እንደሚቀጥሉ ይከራከራሉ። ሐዋርያትና ነቢያት በመንፈስ ቅዱስ መሪነት የጻፉት ቃል (መጽሐፍ ቅዱስ) ዛሬም ቤተክርስቲያንን እያስታጠቀ ሲሆን፣ ወንጌላውያን፣ እረኞችና አስተማሪዎች ደግሞ ያንን የተጻፈ ቃል በመጠቀም እስከ ዕለተ ምጽዓት ድረስ ቤተክርስቲያንን የማነጽ ሥራቸውን ይቀጥላሉ።

ለሐዋርያዊ-ትንቢታዊ ጥምረት መሠረታዊው ክፍል ኤፌሶን 2፡20 ነው፤ ቤተክርስቲያንን "በሐዋርያትና በነቢያት መሠረት ላይ ታንጻችኋል፥ የማዕዘኑም ራስ ድንጋይ ክርስቶስ ኢየሱስ ነው" በማለት ይገልጻታል። የዚህ ጥቅስ ሙሉ የነገረ-መለኮት ትንታኔ — የ"መሠረት" ዘይቤ ትርጉምና ለዘመናዊ "ሐዋርያዊ" የይገባኛል ጥያቄዎች ያለው አንድምታ — ከዚህ በታች ባለው ክፍል በዝርዝር ቀርቧል።

ኤፌሶን 4፡ ለማስታጠቅና ለብስለት የተሰጡ ስጦታዎች

የኤፌሶን 4፡11 የአገልግሎት ዘርፎች

መጽሐፍ ቅዱሳዊ የአገልግሎት ጸጋ	ሥነ-መለኮታዊ ተግባር	መዋቅራዊና ተልዕኮአዊ ትኩረት	ተጨባጭ ምሳሌዎችና ጥቅሶች
ሐዋርያት	አዳዲስ አብያተ ክርስቲያናትን መመሥረትና ሥርዓተ-ቤተክርስቲያንን መዘርጋት።	የወንጌልን አቅኚነት እና መሠረታዊ ትምህርትን/ዲ ኤን ኤ መጠበቅ።	አዳዲስ ክልሎች ገብቶ ቤተክርስቲያን መትከል፤ መሪዎችን ማብቃት። (ሐዋ. 13:2-4፤ 1 ቆሮ. 3:10)
ነቢያት	የእግዚአብሔርን ድምፅና ወቅታዊ ፈቃድ ለቤተክርስቲያን ማስተላለፍ፤ ለፍትህ መጥራት።	ማኅበረሰቡ ከመለኮታዊው መርህ ጋር እንዲሰለፍ ማድረግና ቅድመ-እይታን መስጠት።	የቤተክርስቲያን መንፈሳዊ ዝለት ሲኖር ንስሐን ማወጅና መመሪያ መስጠት። (ሐዋ. 11:27-28፤ 1 ቆሮ. 14:3)
ወንጌላውያን	የማያምኑትን ወደ ክርስቶስ መንግሥት መጋበዝ፤ ወንጌልን ማሰራጨት።	የቤተክርስቲያንን ቁጥር ማሳደግና የማኅበረሰብ ግንኙነትን ማጠናከር።	በየመንደሩና በየአደባባዩ ወንጌልን በማብሰር ሰዎችን ለደህንነት መጥራት። (ሐዋ. 8:5-13፤ 21:8)
እረኞች	የአማኞችን መንፈሳዊና ስሜታዊ ደህንነት መጠበቅ፤ መንጋውን መመገብ።	ማሳደግ፣ በምሕረት ላይ ያተኮረ እንክብካቤና ጤናማ ኅብረት መፍጠር።	በአማኞች መካከል ዕርቅ መፍጠር፣ የታመሙትን መጎብኘትና መንፈሳዊ ምክር መስጠት። (1 ጴጥ. 5:1-4፤ ዮሐ. 21:15-17)
አስተማሪዎች	መለኮታዊውን እውነት በሥርዓት ማብራራትና ከሐሰተኛ ትምህርት መከላከል።	ስልታዊ እውቀት፣ ጥልቀት ያለው ትምህርተ-መለኮትና አተገባበር ላይ ማተኮር።	የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናቶችን ማዘጋጀት፣ ዶክትሪንን ማብራራትና አማኞችን ማስታጠቅ። (2 ጢሞ. 2:2፤ ቲቶ 2:1)

የእግዚአብሔርን ፈቃድ መኖር፡ ሮሜ 12

በሮሜ 12፡3 ላይ ያለው "የእምነት መጠን"፣ በሁለት መንገድ ይተረጎማል። አንደኛው፣ ለእያንዳንዱ አማኝ የተሰጠው የተለየ የጸጋ ልክ ሲሆን፣ ሁለተኛውና ይበልጥ ተመራጭ የሆነው ትርጉም ግን "ወንጌል" ራሱ እንደ መለኪያ መቅረቡን ነው። ይህ አስተሳሰብ በቤተክርስቲያን ውስጥ ያለውን ተዋረዳዊ ትዕቢት በመስበር፣ የአካልን ተደጋጋፊነት ያጸናል።

በሮሜ 12፡6-8 የተዘረዘሩት ሰባት ስጦታዎች፣ ከ1 ቆሮንቶስ 12 በተለየ መልኩ "ተግባራዊ" ወይም "የተነሳሽነት" ስጦታዎች ተብለው ይጠራሉ። እነዚህ ስጦታዎች የቤተክርስቲያንን ዕለታዊ ሕይወትና ማኅበራዊ አገልግሎት የሚቀርጹ ናቸው።

የሮሜ 12፡6-8 ተግባራዊ ስጦታዎች

ስጦታ	ሥነ-መለኮታዊ አጽንኦትና መመሪያ	ተዛማጅ ጥቅሶች
ትንቢት	እንደ እምነት መጠን መናገር፤ መልእክቱ ከክርስቶስ ወንጌል ጋር የተስማማ መሆን አለበት።	ሮሜ 12፡6፤ 1 ቆሮ. 14፡3፤ 2 ጴጥ. 1፡20-21
አገልግሎት	በተግባራዊ፣ በአስተዳደራዊና በቁሳዊ እርዳታ አገልጋይነትን (Servanthood) መግለጥ።	ሮሜ 12፡7፤ ሐዋ. 6፡1-4፤ 1 ጴጥ. 4፡11
ማስተማር	መለኮታዊ እውነትንና ቀጥተኛውን ትምህርት በሥርዓት የማስረዳት ጸጋ።	ሮሜ 12፡7፤ 1 ጢሞ. 4፡13-16፤ ዕብ. 5፡12
መምከር	ሌላውን ለለውጥ ማበረታታትና ማጽናናት፤ ልክ እንደ መንፈስ ቅዱስ (ጰራቅሊጦስ) አጠገብ ሆኖ መርዳት።	ሮሜ 12፡8፤ ሐዋ. 14፡22፤ 1 ተሰ. 5፡11
መስጠት	በልግስና: ያለ ድብቅ አጀንዳ፣ በቅንነትና በትርፍነት ማካፈል።	ሮሜ 12፡8፤ 2 ቆሮ. 9፡7-8፤ ፊል. 4፡15-19
መምራት	በትጋት: ቤተክርስቲያንን ወይም ሕዝብን በቅንነት፣ በኃላፊነትና በንቃት ማስተዳደር።	ሮሜ 12፡8፤ 1 ጢሞ. 3፡4-5፤ 1 ተሰ. 5፡12
ምሕረት	በደስታ: ለተጎዱትና ለታመሙት የሚደረግ ርኅራኄ ያለ ምሬት፣ በደስታ መከናወን አለበት።	ሮሜ 12፡8፤ ማቴ. 5፡7፤ ሉቃስ 10፡33-37

እነዚህ ስጦታዎች ከ1 ቆሮንቶስ 12 ስጦታዎች በተለየ መልኩ የጸጋ ስጦታዎች ተብለው ቢጠሩም፣ ትኩረታቸው ግን በቤተክርስቲያን የዕለት ተዕለት ሕይወትና ማኅበራዊ አገልግሎት ላይ ነው።

የሐዋርያዊ ቅብብሎሽና የቀጣይነት ጥያቄ

የሐዋርያዊ ሥልጣን ቀጣይነት ጥያቄ በቤተክርስቲያን ታሪክ ውስጥ የሰላ የኤክሌሲዮሎጂ (የቤተክርስቲያን አስተምህሮ) ክርክር አስነስቷል፤ ይህ ክርክር ቢያንስ ሦስት የተለያዩ ትውፊታዊ አቋሞችን አፍርቷል። የሮማ ካቶሊክ እና የምሥራቅ ኦርቶዶክስ ትውፊቶች ይህንን ክፍተት የሚሞሉት በ"ሐዋርያዊ ቅብብሎሽ" አስተምህሮ ነው፤ ይህ አመለካከት የሐዋርያት ሥልጣን በጳጳሳት የቅብአት ሹመት አማካይነት ሳይቋረጥ በትውልድ ሲተላለፍ መቆየቱን ያምናል። በአንፃሩ፣ የፕሮቴስታንት ተሐድሶ ይህንን መዋቅራዊ አቀራረብ አጥብቆ ይቃወማል። ማርቲን ሉተርንና ጆን ካልቪንን የመሳሰሉ የተሐድሶ አባቶች እንዳስረገጡት፣ የሐዋርያት ልዩና መሠረት-ጣይ ሚና ከጳጳሳት ወይም ከሽማግሌዎች አስተዳደራዊና እረኛዊ ሚና ጋር በጥብቅ ይለያል። ለእነርሱ እውነተኛው ሐዋርያዊ ቅብብሎሽ ያለው በመዋቅራዊ ቀጣይነት ሳይሆን፣ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ለተዘገበው ኦርቶዶክሳዊ የሐዋርያት ትምህርት ታማኝ በመሆን ነው። ይህ የተሐድሶ አቋም፣ ከዚህ በታች ለምንመረምረው የክላሲካል ጴንጤቆስጤያዊ እና የወንጌላዊ ትውፊቶች ንጽጽር ወሳኝ ታሪካዊ መነሻ ነው።

በዚህ ታሪካዊ ክርክር መሃል፣ "የአዲስ ሐዋርያዊ ተሐድሶ" (New Apostolic Reformation, NAR) እንቅስቃሴ ሦስተኛና እጅግ አወዛጋቢ አቋም ይዞ ብቅ ብሏል። ንቅናቄው — በተለይም በሲ. ፒተር ዋግነር (C. Peter Wagner, 1930–2016) የቀረበው ንድፈ-ሐሳብ — ታሪካዊውን የካቶሊክ ቅብብሎሽም ሆነ የፕሮቴስታንቱን የትምህርት ቀጣይነት ብቻ ከመቀበል አልፎ፣ በአሁኑ ዘመን ከአዲስ ኪዳን ሐዋርያት ጋር እኩል የሆነ (አንዳንዴም ከእነርሱም የሚበልጥ) ቀኖናዊ ሥልጣን ያላቸው አዳዲስ ሐዋርያት በቀጥታ ከመለኮት ይሾማሉ ብሎ ያምናል። ይህንን ድምዳሜ ለመመዘን፣ ከአሥራ ሁለቱ ሐዋርያትና ከጳውሎስ ውጪ ያሉትን አዲስ ኪዳናዊ ሐዋርያትና ነቢያት ሥርዓተ-ትርጓሜያዊ፣ ታሪካዊና ሥነ-መለኮታዊ ዳራ በጥልቀት መመርመር ግድ ይላል። የ NAR እንቅስቃሴ ዋነኛ ሄርሜኔውቲካዊ ስህተት በአዲስ ኪዳን ውስጥ የሚገኘውን "ሐዋርያ" (Apostolos) የሚለውን ቃል በአንድ ወጥ ትርጉም መረዳቱ ላይ ነው። አዲስ ኪዳን ይህንን ቃል ቢያንስ በሁለት የተለያዩ እርከኖች ይጠቀመዋል፦

የክርስቶስ ሐዋርያት (The "Capital-A" Apostles)፦ እነዚህ አሥራ ሁለቱ እና ሐዋርያው ጳውሎስ ናቸው። የዚህ ሥልጣን መስፈርቶች እጅግ ጥብቅ ነበሩ። በሐዋርያት ሥራ 1፡21-22 መሠረት፣ አንድ ሰው የዚህ ማዕረግ ተካፋይ ለመሆን ከጌታ ከኢየሱስ ጋር በአካል የነበረና ለትንሣኤውም የዓይን ምስክር መሆን ነበረበት። ጳውሎስም ቢሆን "ኢየሱስን አይቼው የለምን?" በማለት ሐዋርያነቱን የሚሞግተው ከዚሁ መለኪያ አንጻር ነው (1 ቆሮንቶስ 9፡1፤ 15፡8)። የእነዚህ ሐዋርያት ሥልጣን በቀጥታ ከብሉይ ኪዳን የ"ሻሊያክ" ፅንሰ-ሐሳብ የተቀዳ ሲሆን፣ "የተላከው ሰው ሥልጣን ከላኪው ጋር እኩል ነው" በሚለው መርህ ላይ የቆመ ነው። ስለዚህም ትምህርታቸው የመጨረሻና መለኮታዊ ሥልጣን አለው።

የአብያተ ክርስቲያናት ሐዋርያት፦ ቃሉ በትርጉሙ "የተላከ" ማለት በመሆኑ፣ ቤተክርስቲያን ለወንጌል ተልእኮ የላከቻቸው እንደ በርናባስ (ሐዋ. 14፡14)፣ ሲላስና ጢሞቴዎስ (1 ተሰሎንቄ 1፡1 ከ 2፡6 ጋር)፣ ኤጳፍሮዲጡስ (ፊልጵስዩስ 2፡25 ላይ "አጶስጦሎስ" ተብሏል)፣ እንዲሁም አብድሮኒቆንና ዩልያ (ሮሜ 16፡7 ላይ ጳውሎስ "በሐዋርያት መካከል ስመ ጥሩዎች" — episēmoi en tois apostolois — በማለት ሲጠራቸው) ያሉትን ያጠቃልላል። ነገር ግን ይህ መጠሪያ እነርሱ እንደ ጴጥሮስ፣ ዮሐንስ ወይም ራሱ ጳውሎስ በክርስቶስ በቀጥታ የተሾሙና መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት የጣሉ እንደነበሩ አያመለክትም። እነዚህ ሰዎች "ሐዋርያ" የተባሉት ቀኖናዊ ሥልጣን ስለነበራቸው ሳይሆን፣ በማኅበረሰቡ የተላኩ የቤተክርስቲያን ተካዮች፣ አቅኚዎች ወይም ሚሲዮናውያን በመሆናቸው ነው (2 ቆሮንቶስ 8፡23)።

በአዲስ ኪዳን የነበሩት ነቢያት (እንደ አጋቦስ — ሐዋርያት ሥራ 11፡28፣ 21፡10) ከብሉይ ኪዳን ነቢያት የተለየ ሚና ነበራቸው። የብሉይ ኪዳን ነቢያት የእግዚአብሔርን ቃል ያለ ስህተት የሚያስተላልፉ ነበሩ፤ የሐሰት ትንቢት ቅጣቱ ሞት ነበር (ዘዳግም 18፡20)። በአዲስ ኪዳን ግን፣ ትንቢት ለሐዋርያዊው ትምህርት ተገዢ ነው። ጳውሎስ በ1 ቆሮንቶስ 14፡29 ላይ "ነቢያትም ሁለት ወይም ሦስት ሆነው ይናገሩ፣ ሌሎችም ይለዩአቸው" ይላል፤ ይህም የሚያሳየው የአዲስ ኪዳን የጉባኤ ነቢያት መልእክት ፍጹምና ስህተት-አልባ የመጽሐፍ ቅዱስ ደረጃ እንዳልነበረውና ሊመዘን የሚገባው እንደሆነ ነው።

የአዲስ ኪዳን ሐዋርያት ዋነኛ ተግባር የመንፈስ ቅዱስን ምሪት በመከተል (ዮሐንስ 16፡13) "በሌሎች ትውልዶች ያልታወቀውን" የክርስቶስን ምሥጢር በመግለጥ የተዘጋውን ቀኖና ማዋቀር ነበር (ኤፌሶን 3፡4–5)። የቅዱሳት መጻሕፍት ቀኖና በግልጽ የተዘጋ ነው። ራእይ 22፡18–19 በቀኖናዊው ምስክር ላይ ማንኛውንም አዲስ መገለጥ መጨመርን በጥብቅ ይከለክላል። በዕብራውያን 1፡1-2 ላይ እግዚአብሔር በዘመኑ መጨረሻ "በልጁ" እንደተናገረ እና የመገለጡ ቁንጮና ማሳረጊያ ክርስቶስ መሆኑን ያስረግጣል። ይህ ጥብቅ ሥነ-መለኮታዊ ሙግት "ሐዋርያ" የሚለውን ቃል በሰፊውና በተግባራዊ ትርጉሙ መጠቀምን አይከለክልም፤ በአዲስ ኪዳንም ሆነ በዛሬው ዘመን ቤተክርስቲያን፣ ወንጌል ላልደረሰበት ስፍራ የሚላኩ፣ አዳዲስ አብያተ ክርስቲያናትን የሚተክሉ አቅኚዎችን "ሐዋርያዊ አገልግሎት" አላቸው ብሎ መጥራት መጽሐፍ ቅዱሳዊ ድጋፍ አለው። ዋናው የሥነ-መለኮት ጥንቃቄ የሚገኘው፣ በተግባራዊ/በሚሲዮናዊ ትርጉሙ ሐዋርያዊ መሆን (ተከታታይነት ሊኖረው የሚችል) እና በመሠረትነት/በመገለጥ ትርጉሙ ሐዋርያዊ መሆን (ለአንድ ጊዜ እና ለመጨረሻ የተፈጸመ) መካከል ያለውን ወሳኝ ልዩነት በመለየት ላይ ነው።

ለዚህ ልዩነት እጅግ ኃያል የመጽሐፍ ቅዱስ ማረጋገጫ ኤፌሶን 2፡20 ነው፦ ቤተክርስቲያን "በሐዋርያትና በነቢያት መሠረት ላይ ታንጻለች፣ የማዕዘኑም ራስ ድንጋይ ክርስቶስ ኢየሱስ ነው።" በሥነ-ህንጻዊ ዘይቤ፣ መሠረት የሚጣለው አንድ ጊዜ ብቻ ነው፤ ህንጻው ወደ ላይ ሲገነባ (በትውልድ ሲቀጥል) መሠረቱ ደጋግሞ አይጣልም። አሥራ ሁለቱ ሐዋርያት እና ቀዳማውያን የቤተክርስቲያን ነቢያት፣ ክርስቶስን ማዕከል አድርገው የአዲስ ኪዳንን መጻሕፍት በመጻፍና ትክክለኛውን አስተምህሮ በማቆም የቤተክርስቲያንን መሠረት ጣሉ። ዛሬ ያሉ እረኞች፣ መምህራንና ወንጌላውያን ግንበኞች ናቸው፤ የሚገነቡትም በዚያው አንዴ በተጣለው ሐዋርያዊ መሠረት (ቃለ እግዚአብሔር) ላይ ነው። ይህ ጥብቅ የ"መሠረት-ግንባታ" ልዩነት፣ ከዚህ በታች ባለው ሠንጠረዥ ውስጥ ተጠቃለ የቀረበ ሲሆን፣ ቀደም ብለን በኤፌሶን 4 ላይ የተመለከትነውን የቀጣይ አገልግሎት ትንተና ይሞላል።

በሁለተኛው ክፍለ ዘመን የተነሳው የሞንታኒዝም እንቅስቃሴ፣ "መንፈስ ቅዱስ አዳዲስ ትንቢቶችንና ሐዋርያዊ ሥልጣንን በእኛ በኩል እያመጣ ነው" ብሎ በተነሳ ጊዜ፣ የጥንቷ ቤተክርስቲያን አባቶች ይህንን አስተምህሮ በጥብቅ ኮንነውታል። ለምሳሌ አግናጥዮስ ለሮም ቤተክርስቲያን በጻፈው መልእክቱ፣ "እኔ እንደ ጴጥሮስና እንደ ጳውሎስ አላዛችሁም፤ እነሱ ሐዋርያት ነበሩ፣ እኔ ግን እስረኛ ነኝ" በማለት ሐዋርያዊው ዘመን መዘጋቱን አረጋግጧል። ቤተክርስቲያን የሐዋርያትን መጻሕፍት ሰብስባ ቀኖናዋን እንድትዘጋ ካደረጓት ገፋፊ ምክንያቶች አንዱ፣ እንደ ሞንታኒስቶች ያሉ አዳዲስ "ሐዋርያትና ነቢያት" ነን ባዮች የፈጠሩት ስጋት ነበር። ዘመናዊ መገለጥን የሚያመጡ "ሐዋርያት እና ነቢያት" አሉ ብሎ ማመን፣ "ለቅዱሳን አንድ ጊዜ ፈጽሞ ስለ ተሰጠ ሃይማኖት" የሚናገረውን የይሁዳ 3 እውነት ይጻረራል፤ "አንድ ጊዜ ፈጽሞ" የሚለው ቃል፣ የእግዚአብሔር የመገለጥ ታሪክ በሐዋርያት በኩል ተፈጽሞ መዘጋቱን፣ እና ምንም ዓይነት አዲስ አስተምህሮአዊ መገለጥ እንደማይጨመርበት በጽኑ ያትማል። ዋናው የሥነ-መለኮት ጥንቃቄ የሚገኘው፣ ዛሬ እግዚአብሔር ቤተክርስቲያኑን በቃሉ (በተጻፈው መሠረት) እየመራ፣ ለወንጌል ስርጭት የሚሆኑ መሪዎችን ያስነሳል እንጂ፣ ከቅዱሳት መጻሕፍት እኩል ሥልጣን ያላቸውን አዳዲስ "ሐዋርያትና ነቢያት" ወደ መሠረት-ጣይነት ዙፋን አይመልስም በሚለው መርህ ላይ ነው። እውነተኛው ሐዋርያዊነት ዛሬ የሚገለጸው ሐዋርያት ለጻፉት ቃል ባለን ጥልቅ ታማኝነትና ታዛዥነት ነው።

የሥልጣንና የተጠያቂነት ልዩነት

ነቢያትን ለመመዘን በዘዳግም 18፡20-22 የተቀመጠው መስፈርት ግልጽ ነው፤ አንድ ነቢይ በእግዚአብሔር ስም የተናገረው ትንቢት ካልተፈጸመ ወይም በሌላ አምላክ ስም ከተናገረ ሐሰተኛ ነው። በተመሳሳይ 1ኛ ዮሐንስ 4፡1-3 "መንፈስን ሁሉ አትመኑ፣ ነገር ግን መናፍስት ከእግዚአብሔር ሆነው እንደ ሆነ መርምሩ" በማለት የዶክትሪን ምርመራ እንድናደርግ ያዛል። ዋናው መመዘኛም ኢየሱስ ክርስቶስ በሥጋ መምጣቱን ማመን ነው። የሐዋርያነት የይገባኛል ጥያቄዎች ደግሞ በትሕትና፣ በሌሎች አገልግሎትና ለወንጌል እውነት ባላቸው ታማኝነት መለካት አለባቸው። ሐዋርያው ጳውሎስ በ2ኛ ቆሮንቶስ 11፡13-15 ላይ ስለ "ሐሰተኞች ሐዋርያት" ሲያስጠነቅቅ፣ እነዚህ ሰዎች ራሳቸውን ከፍ ከፍ እንደሚያደርጉና የክርስቶስን ሳይሆን የራሳቸውን ክብር እንደሚሹ ይናገራል።

የሐዋርያትና የነቢያት 'ልዩ' እና 'ተከታታይ' ሚናዎች

ስጦታ/ሹመት	መሠረታዊ ሚና	ተከታታይ ተግባር	ተጨባጭ ምሳሌዎች
ሐዋርያት	12ቱ/ጳውሎስ: የትንሳኤው ቀጥተኛ ምስክሮችና የቀኖና መጽሐፍት ጸሐፊዎች።	አብያተ ክርስቲያናትን የሚተክሉ፣ መሪዎችን የሚያሰለጥኑና ሥርዓት የሚዘረጉ።	እንደ ጳውሎስ መሠረት መጣል (1 ቆሮ. 3:10)፤ ዛሬ አዳዲስ የሆኑ የሚሽነሪ ክልሎችን የሚከፍቱ አቅኚዎች።
ነቢያት	መለኮታዊ መገለጥን በማውረድ መጽሐፍ ቅዱስን ያጠናቀቁ።	ለቤተክርስቲያን ወቅታዊ መመሪያን፣ ማስተካከያንና መጽናናትን የሚሰጡ።	እንደ አጋቦስ ወቅታዊ ረሀብን መተንበይ (ሐዋ. 11:28)፤ ዛሬ ቤተክርስቲያን ከዓለማዊነት እንድትመለስ "የእግዚአብሔር ቃል" ይዘው የሚቆሙ።

መመዘኛ	የቀደሙት ሐዋርያትና ነቢያት	የዛሬዎቹ “ሐዋርያዊና” ነቢያዊ ጸጋዎች
መሠረት	አንዴ የተጣለ: ቤተክርስቲያን በሐዋርያትና ነቢያት መሠረት ላይ ታንጻለች (ኤፌ. 2:20)።	ግንባታ: በተጣለው መሠረት ላይ እስከ ዘመን ፍጻሜ የሚቀጥል ሥራ። መሠረቱ ክርስቶስና የሐዋርያት ትምህርት ሲሆን፣ ዛሬ ያሉት ጸጋዎች በዚያ ላይ ይገነባሉ።
የሥልጣን ምንጭ	ቀጥተኛ: ከክርስቶስ በራእይ ወይም በአካል የተቀበሉት ትዕዛዝ።	ተዋጽኦአዊ (Secondary): ከተጻፈው የእግዚአብሔር ቃል የሚመነጭ። ዛሬ የሚመጣ ማንኛውም "ራእይ" በቃሉ መመዘን አለበት።
የመገለጥ ባሕርይ	ቀኖናዊ: የማይሳሳትና ለሁሉም ዘመን የሚሠራ ትምህርት።	አውዳዊ: ለአንድ ወቅት ወይም ሁኔታ የሚሰጥ መመሪያ። "ሁለቱ ወይም ሦስቱ ይናገሩ ሌሎችም ይመርምሩ" (1 ቆሮ. 14:29)።
ዓላማ	መሠረት መጣል: የክርስትናን ሕገ-መንግሥት መደንገግ።	ማስታጠቅ: ቅዱሳንን ለአገልግሎት ሥራ ማብቃት (ኤፌ. 4:12)።

መንፈሳዊ ስጦታዎች እንዴት ይለያሉ?

መንፈሳዊ ስጦታዎችን መለየት (Discernment) በክርስቲያናዊ ሥነ-መለኮት እና በቤተ ክርስቲያን ሕይወት ውስጥ እጅግ አስፈላጊ ድርሻ አለው፤ ይህም በክርስቶስ አካል ውስጥ ስለሚሠራው የመንፈስ ቅዱስ ሥራ በሚያስተምረው የአዲስ ኪዳን ትምህርት ላይ የተመሠረተ ነው። ቅዱሳት መጻሕፍት እንደሚያረጋግጡት፣ በመለወጥ ጊዜ መንፈስ ቅዱስ ልዩ ልዩ 'ካሪዝማታ' ወይም መንፈሳዊ ስጦታዎችን ይሰጣል (1ኛ ቆሮ. 12:4–11፤ ሮሜ 12:6–8፤ ኤፌ. 4:7–13)።

ይሁን እንጂ፣ እነዚህን ስጦታዎች ለይቶ ማወቅና መረዳት ከተራ የተፈጥሮ ምልከታ የዘለለ ነገርን ይፈልጋል፤ መንፈሳዊ መለየትን ይጠይቃል። ይህ ሂደት "መንፈስን ሁሉ አትመኑ" ከሚለው መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማስጠንቀቂያ ጋር በቀጥታ የተያያዘ ነው (1ኛ ዮሐ. 4:1)።

ይህ ሂደት የተመሠረተው መንፈስ ቅዱስ ራሱ ለሚለግሳቸው ስጦታዎች ምንጭም ተርጓሚም ነው በሚለው እምነት ላይ ነው። ስጦታዎቹ ከመንፈስ ቅዱስ ባሕርይ ተነጥለው አይሠሩም፤ ለግል ዝናም የተሰጡ አይደሉም። እውነተኛ መለየት ስጦታው ወደ ክርስቶስ ራስነት የሚመራ መሆኑን እና በፍቅር ማዕቀፍ ውስጥ የሚሠራ መሆኑን ያረጋግጣል (1ኛ ቆሮ. 13)።

ደስታና ውስጣዊ ምስክርነት

አንድ አማኝ በተሰጠው የጸጋ ስጦታ መስክ ውስጥ በንቃት ሲሰማራ የሚሰማው ጥልቅ የሆነ የመንፈሳዊ ደስታ፣ ከስሜታዊ መነቃቃት ባለፈ፣ የተፈጥሮ ስብዕናው ከመለኮታዊ ጥሪ ጋር ሙሉ በሙሉ የተዋሃደ መሆኑን የሚያረጋግጥ የስነ-ልቦናዊና መንፈሳዊ ምስክርነት ነው።

በአንጻሩ፣ አገልግሎት ከጸጋ ስጦታ ውጭ ሲሆን ሰው ሰራሽ ሸክም ይሆናል፤ በስጦታው ሲሆን ግን መለኮታዊ ዕረፍት ነው። ይህ በገላትያ 5፡22 ላይ የተጠቀሰው የመንፈስ ፍሬ (ደስታ) ቀጥተኛ ውጤት ነው።

የቤተ ክርስቲያን ማረጋገጫ

መንፈሳዊ ስጦታዎች ለግል ጥቅም ሳይሆን ለጋራ አካል የተሰጡ ናቸው (1ኛ ቆሮንቶስ 12፡7)። የአንድ አማኝ ስጦታዎች ትክክለኛነትና ተግባራዊነት የሚረጋገጠው በቤተ ክርስቲያን ዐውድ ውስጥ፣ በአካሉ ተሳትፎ ብቻ ነው። የጢሞቴዎስ ስጦታ በሽማግሌዎች እጅ መጫን መረጋገጡ (1ኛ ጢሞቴዎስ 4፡14)፣ የግል ጥሪ በማኅበረሰባዊ ጥበብና በትውፊት መፈተን እንዳለበት ያሳያል።

ፍሬያማነትና ውጤታማነት

የአንድ መንፈሳዊ ስጦታ መኖር ዋነኛው ማረጋገጫ ተጨባጭ ውጤቱ ወይም ፍሬው ነው። ጌታ ኢየሱስ ያስቀመጠው "በፍሬያቸው ታውቋቸዋላችሁ" (ማቴዎስ 7፡16) የሚለው መመሪያ፣ ወሳኝ የተግባራዊነት መለኪያ ነው።

በጸሎትና በተግባር መፈተን

መንፈሳዊ ስጦታን መለየትና ማረጋገጥ በንድፈ-ሐሳብ ብቻ የሚጠናቀቅ ሳይሆን፣ በጸሎትና በተግባር የሚረጋገጥ ቀጣይነት ያለው ሂደት ነው። የመንፈሳዊ ማስተዋል አስፈላጊነት፣ ያዕቆብ 1፡5 እና 1ኛ ተሰሎንቄ 5፡21 እንደሚያስተምሩት፣ አማኙ መለኮታዊ ጥበብን በመጠየቅ ማንኛውንም ተጽዕኖና ስሜት መፈተን ይኖርበታል።

ስጦታዎችን በመለየት የሚያጋጥሙ ተግዳሮቶች

መንፈሳዊ ስጦታዎችን የመለየት ጉዞ ግልጽና ቀጥተኛ ላይሆን ይችላል። አማኞች በመንፈስ የሚመራውን መለኮታዊ ግፊት ከሥጋዊ ምኞት፣ እውነተኛውንም ከሚመስለው ለመለየት ሲጥሩ መጽሐፍ ቅዱሳዊና ሥነ-መለኮታዊ እንቅፋቶች ያጋጥሟቸዋል።

የስጦታዎች መበላለጥ፦ በቤተክርስቲያን ውስጥ፣ አንዳንድ ስጦታዎች (ለምሳሌ፣ አመራር ወይም ስብከት) ከሌሎቹ በበለጠ ከፍ ተደርገው የሚታዩበትና የሚከበሩበት ስህተት በተደጋጋሚ ይታያል። ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንን የጋራ የሰው ልጅ አስተሳሰብ በመቃወም፣ "ክብር የሌላቸው የሚመስሉን የአካል ክፍሎች እጅግ አስፈላጊዎች ናቸው" (1ኛ ቆሮንቶስ 12፡22-23) በማለት ያስተምራል።
ፍርኃትና ሐሰተኛ ትሕትና፦ ብዙ አማኞች "ብቁ አይደለሁም" በሚል ሰበብ፣ እግዚአብሔር የሰጣቸውን ጸጋ በፈሪሃት ይቀብራሉ። ሙሴ እግዚአብሔር ሲጠራው "ጌታ ሆይ፥ እኔ አፌ ኰልታፋ ምላሴም ጸያፍ የሆነ ሰው ነኝ" (ዘጸአት 4፡10) በማለት የፍርኃትና የሐሰት ትሕትና መገለጫ ያሳየ ቢሆንም፣ ይህ "የፍርሃት መሸሸጊያ" ነበር እንጂ ትክክለኛ ትህትና አልነበረም።
የልብ መነሻና ትዕቢት፦ የመንፈሳዊ ስጦታዎች አጠቃቀም ትልቁ ተግዳሮት የአገልጋዩ ልብ መነሻ ሃሳብ ነው። ስጦታዎች ለክርስቶስ ክብር ሳይሆን ለግል ዝና ሲውሉ፣ የጸጋ ስጦታነታቸው ይሻርና ወደ ትዕቢት ማሳያነት ይለወጣሉ።

ተፈጥሯዊ ችሎታ (Talent) እና መንፈሳዊ ስጦታ ንፅፅር

መመዘኛ	ተፈጥሯዊ ችሎታ (Talent)	መንፈሳዊ ስጦታ	ሥነ-መለኮታዊ ትንታኔ / መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማረጋገጫ
ምንጭ	የፍጥረት ጸጋ: እግዚአብሔር ለሰው ልጆች ሁሉ በጥበቡ የሰጠው ችሎታ።	የቤዛነት ጸጋ: መንፈስ ቅዱስ ለተዋጁ አማኞች ብቻ የሚሰጠው ልዩ ችሮታ።	ችሎታው "ከመጀመሪያው ልደት" ሲሆን፣ ስጦታው ግን "ከዳግም ልደት" በኋላ የሚሰጥ ነው።
መጽሐፍ ቅዱሳዊ ቃል	ጥበብና ማስተዋል: በብልሃትና በእውቀት መሥራት።	የመንፈስ መገለጥ: መንፈስ ቅዱስ ራሱን የሚገልጥበት መንገድ።	ችሎታው በሰው "ነፍስ" (Psyche) ውስጥ ሲሆን፣ ስጦታው ግን በሰው "መንፈስ" ውስጥ ይሠራል (1 ቆሮ. 2፡14)።
ዓላማ	ለዓለም ጥቅም: ምድርን ለመሙላትና ለመግዛት (ዘፍ 1፡28)።	ለአካል መታነጽ: የክርስቶስን አካል ለመገንባት (1 ቆሮ. 12፡7)።	ችሎታው ለሥጋዊው ዓለም ሥርዓት ሲሆን፣ ስጦታው ግን ለቅዱሳን ማስታጠቂያ ነው።
የሥራ አስኪያጅ	የሰው ፈቃድና ጥረት: በልምምድና በትምህርት የሚዳብር።	የመንፈስ ቅዱስ ሉዓላዊነት: "እንደ ፈቀደ" ለእያንዳንዱ የሚያካፍለው (1 ቆሮ. 12፡11)።	ችሎታው በሰው ስልጠና ይወሰናል፤ ስጦታው ግን በመለኮታዊ ቅባት ይወሰናል።
የአገልግሎት ዘርፍ ተጨባጭ ምሳሌዎች
ንግግር	አንደበተ ርቱዕነት: ሰዎችን በንግግር የማሳመንና የማረክ ችሎታ።	የማስተማር/ትንቢት ስጦታ: የልብን ምስጢር የሚገልጥና ሰውን ለንስሐ የሚያበቃ መለኮታዊ ቃል።	የጳውሎስ ንግግር "በመንፈስና በኃይል" እንጂ "በሚያባብል በጥበብ ቃል" አልነበረም (1 ቆሮ. 2፡4)።
አመራር	አስተዳደራዊ ብቃት: ድርጅታዊ ግቦችን ለማሳካት ሰዎችን የማስተባበር ጥበብ።	የአስተዳደር ስጦታ: ቤተክርስቲያንን በመንፈሳዊ ማዕበል ውስጥ የመምራት ሰማያዊ ጥበብ።	እግዚአብሔር በቤተክርስቲያን "አስተዳዳሪዎችን" ሾሟል (1 ቆሮ. 12፡28)።
ጥበብ	የፈጠራ ችሎታ: በእጅ ሥራና በሥነ-ጥበብ ጥራትን የመፍጠር ብቃት።	የተቀደሰ ጥበብ: ለመቅደሱ አገልግሎት በመንፈስ ተሞልቶ መሥራት።	ባስልኤል ለማደሪያው ድንኳን ሥራ "በጥበብና በማስተዋል" በመንፈስ ተሞላ (ዘጸ. 31፡1-5)።
ርኅራኄ	ሰብአዊ ርኅራኄ: ለተቸገሩ ሰዎች የሚሰማ ተፈጥሯዊ የሀዘን ስሜት።	የምሕረት ስጦታ: የታመሙትንና የተጎዱትን በመለኮታዊ ደስታ የመርዳት ጸጋ።	"ምሕረት የሚያደርግ በደስታ ያድርግ" (ሮሜ 12፡8)።

የልሳን ስጦታ እና ዘመናዊ እይታዎች፡ ክላሲካል ጴንጤቆስጤያዊነት እና ወንጌላዊነት

የልሳን ስጦታ (Glossolalia) በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በተለይም በአዲስ ኪዳን ሰፊ ትኩረት ከተሰጣቸው የመንፈስ ቅዱስ የጸጋ ስጦታዎች አንዱ ነው። ይህ ስጦታ አማኞች በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ተሞልተው ያልተማሩትን ሰብአዊ ወይም መላእክታዊ ቋንቋ የሚናገሩበት መለኮታዊ ክንውን ነው። በአንድ በኩል፣ ልሳን አማኙ ከእግዚአብሔር ጋር ጥልቅ የሆነ መንፈሳዊ ግንኙነት በማድረግ ራሱን የሚያንጽበት፣ ሚስጥርን በመንፈስ የሚናገርበትና የጸሎት ህይወቱን የሚያጎለብትበት ውብ ስጦታ ነው። በሌላ በኩል ደግሞ፣ ከትርጓሜ ስጦታ ጋር ሲጣመር የክርስቶስን አካል፣ ቤተክርስቲያንን ለማነጽ፣ ለመምከርና ለማጽናናት የሚያገለግል ስጦታ ነው።

ክላሲካል ጴንጤቆስጤያዊ አስተምህሮ፡ የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀትና "የመጀመሪያው አካላዊ ማስረጃ"

ክላሲካል ጴንጤቆስጤያዊነት (Classical Pentecostalism) እንደ ተለየ ሥነ-መለኮታዊ ወግ የተወለደው በ20ኛው ክፍለ ዘመን መባቻ ላይ ነው። ቻርልስ ፎክስ ፓርሃም (Charles Fox Parham, 1873–1929) በ1901 በካንሳስ ቶፒካ በሚገኘው ቤቴል መጽሐፍ ቅዱስ ኮሌጅ ውስጥ፣ ተማሪው አግነስ ኦዝማን (Agnes Ozman) በልሳን መናገሯን ተከትሎ፣ "የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀት የመጀመሪያ አካላዊ ማስረጃ (initial physical evidence) በልሳን መናገር ነው" የሚለውን ትምህርት ቀረጸ። ይህ ትምህርት በዊሊያም ጄ. ሲይሞር (William J. Seymour, 1870–1922) አማካኝነት በ1906–1909 በሎስ አንጀለስ በተካሄደው የአዙዛ ጎዳና መነቃቃት (Azusa Street Revival) ተስፋፍቶ፣ ዛሬ ወደ ቢሊዮን የሚጠጉ ተከታዮች ያሉትን ዓለም አቀፍ ጴንጤቆስጤያዊ/ካሪዝማቲክ እንቅስቃሴ መሠረት ጣለ።

የክላሲካል ጴንጤቆስጤያዊነት ማዕከላዊ ትምህርተ-መለኮት (pneumatological distinctive) ሦስት ጉልህ ነጥቦችን ያካትታል፦ (1) የክፍልፋይ ሥራ (Subsequence) — የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀት ከዳግም ልደት/ከመለወጥ የተለየ፣ በኋላ የሚመጣ ሁለተኛ የጸጋ ተሞክሮ ነው፤ (2) የመጀመሪያ ማስረጃ (Initial Evidence) — ይህ የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀት ተጨባጭ ማረጋገጫው በልሳን መናገር ነው፤ (3) ኃይል ለምስክርነት (Empowerment for Witness) — የጥምቀቱ ዋነኛ ዓላማ ለወንጌል ስርጭት የሚሆን ኃይል ማልበስ ነው (ሐዋ. 1፡8)። ይህ ትምህርት በ1916 በተዘጋጀው የ Assemblies of God ቤተ እምነት "Statement of Fundamental Truths" ውስጥ በይፋ ሰፍሮ፣ የቤተ እምነቱ መለያ ትምህርት ሆኗል።

ውስጥ-ጴንጤቆስጤያዊ ክርክርም አለ፦ ዊልያም ኤች. ደርሃም (William H. Durham) ያስተማረው "የተጠናቀቀ ሥራ" (Finished Work) ትምህርት፣ ቅድስና (sanctification) በመስቀል ላይ በክርስቶስ የተጠናቀቀ ነጠላ ተግባር እንደሆነ በመግለጽ፣ ከቀደመው የዌስሊያን-ቅድስና ጴንጤቆስጤያዊነት (Wesleyan-Holiness Pentecostalism) — እንደ ቻርልስ ሃሪሰን ሜሰን (Charles Harrison Mason) በመሠረቷት Church of God in Christ የተወከለው፣ ሦስት ደረጃ ያለው (ልደት → ቅድስና → የመንፈስ ጥምቀት) ተሞክሮ — ይለያል። ይህ የ "ተጠናቀቀ ሥራ" ትምህርት ዛሬ አብዛኞቹን ትልልቅ የጴንጤቆስጤ ቤተ እምነቶች (Assemblies of God ን ጨምሮ) ይመራል። በተጨማሪም፣ የ"ብቸኛ አካል" (Oneness Pentecostalism) ንዑስ ንቅናቄ፣ ሥላሴያዊ ትምህርትን በመተው ስሙ ብቻ በኢየሱስ ስም ጥምቀትን የሚያስተምር ሲሆን፣ ይህ አቋም በአብዛኛው ትውፊታዊ ወንጌላዊነትና ክላሲካል ትሪኒቴሪያን ጴንጤቆስጤያዊነት ውድቅ የሚያደርገው ክርስቶሎጂያዊና ሥላሴያዊ ልዩነት ነው።

የወንጌላዊ ትውፊት አቋሞች፡ ከተሐድሶአዊ መቋረጥ እስከ ሦስተኛው ማዕበል

"ወንጌላዊነት" (Evangelicalism) ብዙ ጊዜ ከክላሲካል ጴንጤቆስጤያዊነት ተነጣጥሎ የሚታይ ቢሆንም፣ በራሱ ውስጥ በዚህ ጉዳይ ላይ ሰፊ ልዩነት የያዘ ሰፊ ማኅበረሰብ ነው። በአንድ ጫፍ፣ ተሐድሶአዊ መቋረጥ (Reformed/Cessationism) ይገኛል፤ ይህ አቋም መሠረቱን የሚጥለው በቤንጃሚን ብሪኪንሪጅ ዋርፊልድ (B. B. Warfield, 1851–1921) ሥራ ላይ ነው፤ ዋርፊልድ በ1918 ባሳተመው Counterfeit Miracles በተሰኘው መጽሐፉ፣ ተአምራዊ ስጦታዎች የሐዋርያትን መልእክት ለማረጋገጥ ብቻ የተሰጡና ከሐዋርያዊው ዘመን ማብቂያ ጋር ያበቁ መሆና ቸውን ተከራከረ። ይህንን ክላሲካል የተሐድሶ አቋም በ20ኛው ክፍለ ዘመን ሁለተኛ አጋማሽ ሪቻርድ ቢ. ጋፊን (Richard B. Gaffin Jr.) በ1979 መጽሐፉ Perspectives on Pentecost በኤክሲጌቲካል ጥልቀት አጠናከረው፤ ጋፊን የሐዋርያት ሥራን ታሪካዊ-ተራኪ (redemptive-historical) ንባብ በመከተል፣ ጴንጤቆስጤ ደጋግሞ የሚደገም ተሞክሮ ሳይሆን አንድ ጊዜ የተፈጸመ የድነት-ታሪክ ክስተት እንደሆነ አሳይቷል። በዘመናችንም ጆን ማክአርተር (John MacArthur) በ1992 Charismatic Chaos እና በ2013 Strange Fire በተባሉት ስራዎቹ፣ የካሪዝማቲክ እንቅስቃሴን አላግባብ አጠቃቀሞች በጠንካራ ቋንቋ በመንቀፍ ይህንን መቋረጥ-አማኝ ትውፊት በተከራካሪ መልኩ ወክሏል።

በሌላ ጫፍ፣ በተለይ ከ1980ዎቹ ጀምሮ የተስፋፋው ወንጌላዊ ቀጣይነት-አማኝነት (Evangelical Continuationism) ወይም "ሦስተኛው ማዕበል" (Third Wave) ይገኛል፤ ይህ ስያሜ በሲ. ፒተር ዋግነር የተፈጠረ ሲሆን፣ ከክላሲካል ጴንጤቆስጤያዊነት (የመጀመሪያው ማዕበል) እና ከካሪዝማቲክ ተሐድሶ (ሁለተኛው ማዕበል) ተለይቶ፣ ጆን ዊምበር (John Wimber) በመሠረተው Vineyard Movement የተወከለውን ሦስተኛ ክስተት ያመለክታል። በምሁራዊ ደረጃ፣ ዲ. ኤ. ካርሰን (D. A. Carson) በ1987 ባሳተመው Showing the Spirit በተሰኘው በ1 ቆሮንቶስ 12–14 ላይ ባደረገው ጥልቅ ትንተና፣ "ክፍት ነገር ግን ጥንቁቅ" (open but cautious) የተባለውን መካከለኛ ወንጌላዊ አቋም አቅርቧል፤ ስጦታዎቹ በመርህ ደረጃ ላይቆሙ እንደሚችሉ በመቀበል፣ ነገር ግን የ"መጀመሪያ ማስረጃ" ትምህርትን ውድቅ በማድረግ። ዌይን ግሩደም (Wayne Grudem) በSystematic Theology (1994) ላይ ይህንኑ አቋም አጠናክሮ፣ ትንቢት በአዲስ ኪዳን ውስጥ ካልተሳሳተ የብሉይ ኪዳን ትንቢት የተለየ፣ "ስህተት ሊገባበት የሚችል" የሰው ልጅ ሪፖርት ስለ መንፈስ ቅዱስ ድንገተኛ መገለጥ እንደሆነ ተከራክሯል፤ ይህም ትንቢትን ከመጽሐፍ ቅዱስ ቀኖናዊ ሥልጣን ነጣጥሎ ለማየት ያስችላል። ሳም ስቶርምስ (Sam Storms) እና ዌይን ግሩደም የመሳሰሉ ምሁራን፣ የ Gospel Coalition ውስጥ ካሉ መቋረጥ-አማኞች ጋር በተከታታይ ውይይትና ክርክር (እ.ኤ.አ. 2013 እና ተከታዮቹ ዓመታት) ተሳትፈዋል፤ ይህም በዘመናዊ ወንጌላዊነት ውስጥ ጉዳዩ አሁንም ክፍት የክርክር ጉዳይ መሆኑን ያሳያል።

በክላሲካል ጴንጤቆስጤያዊነት እና በወንጌላዊ ቀጣይነት-አማኝነት (Third Wave) መካከል ያለው ልዩነት ስውር ቢሆንም ወሳኝ ነው፦ ጴንጤቆስጤያውያን የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀትን እንደ ተለየ፣ ድህረ-ልደት ተሞክሮ አድርገው ሲይዙት፣ አብዛኞቹ ወንጌላዊ ቀጣይነት-አማኞች (ካርሰንን፣ ግሩደምን ጨምሮ) የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀትን ከመለወጥ ጋር በአንድ ጊዜ የሚፈጸም እንደሆነ በ1 ቆሮንቶስ 12፡13 መሠረት ያምናሉ፤ ስለዚህም "በመንፈስ መሞላት" (Ephesians 5:18) የተደጋገመ ተሞክሮ ሲሆን፣ "የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀት" ግን ነጠላና የማይደገም የመዳን ክስተት አካል እንደሆነ ይረዳሉ። ይህ የቃላት አጠቃቀም ልዩነት ብቻ ሳይሆን፣ ስለ ድነት ሥርዓት (ordo salutis) ያለውን መሠረታዊ ግንዛቤ የሚነካ ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ልዩነት ነው።

የልሳናት ቀውስ

በካሪዝማዊና ጴንጤቆስጣዊ አብያተ ክርስቲያናት ውስጥ "የልሳናት ቀውስ" ተብሎ የሚጠራው ክስተት የሚገለጠው፣ ስጦታው ያለ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መመሪያና ሥርዓት ጥቅም ላይ ሲውል ነው። ከቀውሱ ዋና ዋና ምሳሌዎች አንዱ አለመተርጎም ነው። ጳውሎስ በ1ኛ ቆሮንቶስ 14፡27-28 ላይ፣ ልሳን በሕዝብ ጉባኤ የሚነገር ከሆነ ትርጓሜ የግድ መኖር እንዳለበት ያዛል። ያለ ትርጓሜ የሚደረግ የልሳን ጩኸት ማኅበረሰቡን ስለማያንጽ፣ የሐዋርያዊ መመሪያው መጣስ ነው።

ሌላው የቀውሱ መገለጫ መንዘፍዘፍ፣ በቁጥጥር ስር መውደቅ ወይም አካላዊ ሁከት ነው። መጽሐፍ ቅዱስ "የነቢያት መንፈስ ለነቢያት ይታዘዛል" (1ኛ ቆሮ. 14፡32) ይላል፤ ይህም የመንፈስ ቅዱስ ስጦታ ተቀባዩን ሰብአዊ ህሊናና ስብዕና የሚሽር ሳይሆን፣ በቁጥጥር ስር ሆኖ የሚገለጥ ነው። ክላሲካል ጴንጤቆስጤያውያንም ሆኑ ወንጌላዊ ቀጣይነት-አማኞች በዚህ ነጥብ ላይ ይስማማሉ፦ ስርዓት አልበኝነት የመንፈስ ቅዱስ ፍሬ አይደለም።

የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀት ሥነ-መለኮታዊ ንፅፅር

የጴንጤቆስጤውያን የሥነ-መለኮት ማዕቀፍ፣ የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀትን ከዳግም ልደት ተለይቶ የሚታይ፣ ቀጥሎም የሚመጣ ሁለተኛና ወሳኝ ተሞክሮ አድርጎ ይፈርጃል። ይህ ትምህርት መሰረቱን የሚጥለው በሐዋርያት ሥራ ምዕራፍ 2 ላይ በተመዘገበው ታሪካዊ ክስተት ላይ ነው። ይሁን እንጂ፣ የተሐድሶ እና ብዙ ወንጌላዊ ምሁራን (ጋፊንን ጨምሮ) እንደሚከራከሩት፣ ይህ ልዩ ታሪካዊ ክስተት በሐዋርያት ሥራ መጽሐፍ ውስጥ ለተከናወኑት ተከታታይ የእግዚአብሔር ስራዎች የነበረው ሚና፣ ወደ ዓለም አቀፋዊ እና መደበኛ የድነት ቅደም ተከተል ከፍ ሲል፣ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሰረቱ አጠያያቂ ይሆንበታል፤ ምክንያቱም የሐዋርያት ሥራ በዋነኛነት ታሪካዊ ትረካ (narrative) እንጂ ትምህርታዊ ደብዳቤ (didactic epistle) ስላልሆነ፣ ትምህርታዊ ድምዳሜዎችን ከትረካ ብቻ መሳል በሄርሜኔውቲክስ ደረጃ ጥንቃቄ ይሻል።

መመዘኛ	የክላሲካል ጴንጤቆስጣዊ ሥነ-መለኮት	የወንጌላዊ (ቀጣይነት-አማኝ) ሥነ-መለኮት	ሥነ-መለኮታዊ ትንታኔ
ጊዜ	ከዳግም ልደት በኋላ የሚመጣ የተለየ ተሞክሮ (subsequence)።	አንድ ሰው በክርስቶስ ሲያምን በዚያው ቅጽበት የሚሆን ክንውን።	ወንጌላውያን (ካርሰን፣ ግሩደም) ጥምቀትን ከደኅንነት መጀመሪያ ጋር ያያይዙታል፤ 1 ቆሮ. 12:13ን መሠረት አድርገው።
ባሕርይ	ለአገልግሎትና ለምስክርነት የሚሰጥ መለኮታዊ "ኃይል መልበስ"።	አማኙን ከክርስቶስ አካል (ቤተክርስቲያን) ጋር የማዋሃድ ሥራ።	1 ቆሮ. 12፡13 የወንጌላውያን ዋነኛ መሠረት ነው።
የመጀመሪያ ምልክት	በልሳን መናገር የጥምቀቱ የመጀመሪያና የግዴታ ምልክት ነው (initial evidence)።	ዳግም መወለድና ለቃሉ የመገዛት ሕይወት፤ ልሳን አንድ ከብዙ ስጦታዎች እንጂ አጠቃላይ ማስረጃ አይደለም።	ወንጌላውያን ልሳንን እንደ አንዱ ስጦታ እንጂ እንደ ጥምቀት ማረጋገጫ አያዩትም (1 ቆሮ. 12:30 "ሁሉ በልሳን ይናገራሉን?")።
ተቋማዊ ውክልና	Assemblies of God, Church of God (Cleveland), Church of God in Christ ወዘተ.	Vineyard Movement, ብዙ ገለልተኛ/ትልቅ ወንጌላዊ አብያተ ክርስቲያናት (Third Wave)።	ክላሲካል ጴንጤቆስጤያዊነት እንደ ተቋማዊ ቤተ እምነት፣ ወንጌላዊ ቀጣይነት-አማኝነት ግን እንደ ውስጠ-ወንጌላዊ ዝንባሌ ይታያል።
ዓላማ	ወንጌልን በኃይል ለመመስከርና ለምልክቶች።	በክርስቶስ ውስጥ አዲስ ማንነትንና ሥልጣንን ለመያዝ።	አንዱ ለሥራ፣ ሌላኛው ለማንነት ትኩረት ይሰጣሉ።

የአውድ ምሳሌ	የክላሲካል ጴንጤቆስጣዊ አረዳድ	የወንጌላዊ አረዳድ	መጽሐፍ ቅዱሳዊ ቋንቋ
አዲስ አማኝ	ዳግም ተወልዷል፤ ነገር ግን ለኃይል አገልግሎት ጥምቀቱን መጠበቅ አለበት።	ካመነበት ቅጽበት ጀምሮ በመንፈስ ተጠምቋል፤ በመንፈስ መሞላት ግን ይቀጥላል።	ኤፌ. 1:13: "የተስፋው መንፈስ የታተማችሁበት"
የልሳን መገለጥ	"በመንፈስ የመጠመቄ ማረጋገጫዬ ነው" ብሎ ያምናል።	"መንፈስ ቅዱስ ለቤተክርስቲያን ጥቅም ከሰጣቸው ስጦታዎች አንዱ ነው" ብሎ ይቀበላል።	1 ቆሮ. 12:7: "ለጋራ ጥቅም"
የኃይል አገልግሎት	ውጤታማ ምስክር ለመሆን ጥምቀቱ እንደ መግቢያ በር ይታያል።	ውጤታማ አገልግሎት የሚመጣው በመንፈስ በመሞላት እና ለቃሉ በመታዘዝ ነው።	ሐዋ. 1:8: "ኃይልን ትቀበላላችሁ"
መንፈሳዊ ዕድገት	ከጥምቀቱ በኋላ ወደ ተለያዩ የጸጋ ስጦታዎች ማደግ።	በቃሉ እውቀትና በመንፈስ ፍሬ ማደግ።	ገላ. 5:22: "የመንፈስ ፍሬ"

የመንፈስ ቅዱስ ስጦታዎች አላቆሙም

የመጀመሪያውና ወሳኙ ነጥብ በመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የክርስቶስ ዳግም ምጽአት ከመሆኑ በፊት የመንፈስ ቅዱስ ስጦታዎች እንደሚያቆሙ የሚናገር፣ የሚያመለክት ወይም ፍንጭ የሚሰጥ አንድም ጥቅስ አለመኖሩ ነው። የትኛውም ሐዋርያ "እኛ ከሞትን በኋላ ትንቢት ያበቃል" ብሎ አልጻፈም።

በመላው አዲስ ኪዳን ውስጥ፣ የክርስቶስ ዳግም ምጽአት ከመሆኑ በፊት የጸጋ ስጦታዎች እንደሚያቆሙ የሚናገር አንድም ጥቅስ የለም።

የብሉይ ኪዳን መስዋዕት እና ክህነት መሻር በዕብራውያን መልእክት በግልጽ እንደተቀመጠው ሁሉ (ዕብ. 8፡13)፣ የመንፈስ ስጦታዎችም እንዲያቆሙ ቢታዘዝ ኖሮ በግልጽ ይቀመጥ ነበር። ነገር ግን ጳውሎስ የጸጋ ስጦታዎችን "የመንፈስ መገለጥ" እና "ለጥቅም የሚሰጥ" (1 ቆሮ. 12፡7) በማለት ይገልጻቸዋል።

ስለ ተአምራዊ ስጦታዎች ቀጣይነት ወይም መቋረጥ የሚደረገው ክርክር በዋነኛነት ትኩረቱን የሚያደርገው በ1 ቆሮንቶስ 13፡8-13 ላይ በሚገኘው "ፍጹም" (to teleion) ትርጓሜ ላይ ነው። ተሐድሶአዊ መቋረጥ-አማኞች (ዋርፊልድ፣ ጋፊን) "ፍጹም" የሚለው ቃል የመጽሐፍ ቅዱስ ቀኖና መጠናቀቁን ያመለክታል ብለው ሲከራከሩ፣ ወንጌላዊ ቀጣይነት-አማኞችም (ካርሰን፣ ግሩደም) ሆኑ ክላሲካል ጴንጤቆስጤያውያን "ፍጹም" የሚለው የክርስቶስን ዳግም ምጽአት ብቻ ያመለክታል ሲሉ ይከራከራሉ፤ ይህ የኤክሲጌቲካል ልዩነት ከዚህ በታች ባለው ሠንጠረዥ በስፋት ተዳሷል።

መከራከሪያ ነጥብ	የመቋረጥ እሳቤ (ተሐድሶአዊ ወንጌላዊነት)	የመቀጠል እሳቤ (ጴንጤቆስጤያዊነትና ቀጣይነት-አማኝ ወንጌላዊነት)	ሥነ-መለኮታዊ ትንታኔ
የመሠረት አስተምህሮ	የቤተክርስቲያን መሠረት አንዴ ተጥሏል። ሐዋርያትና ነቢያት ካለፉ በኋላ፣ መሠረቱ ስለጸና ልዩ ስጦታዎቻቸው (ተአምራት፣ ልሳን፣ ትንቢት) አብረው ቆመዋል። ኤፌ. 2፡20፣ ራእ. 21፡14	መሠረቱ ሐዋርያዊ ቢሆንም፣ የቤተክርስቲያን ሕንጻ ግንባታ ገና ስላልተጠናቀቀ፣ እምነትን ለማነጽ ስጦታዎች ዛሬም ያስፈልጋሉ። ኤፌ. 4፡11-13	በ"መሠረትና ሕንጻ" ዘይቤአዊ አገላለጽ ላይ ያለው የትርጓሜ ልዩነት ነው።
የስጦታዎቹ ዓላማ	ተአምራዊ ስጦታዎች የተሰጡት የአዲስ ኪዳንን ቃልና የሐዋርያትን ሥልጣን ለማረጋገጥ ብቻ ነበር (Warfield, Counterfeit Miracles)። ዕብ. 2፡3-4፣ 2 ቆሮ. 12፡12	የስጦታዎቹ ዋነኛ ዓላማ ለቤተክርስቲያን ማነጽ፣ መጽናናትና ማበረታታት ነው። 1 ቆሮ. 14፡3፣ 12፣ 26	የትኩረት ልዩነት ነው፤ "ማረጋገጫነት" ከ"ዘላቂ ግንባታ" ጋር።
የ"ፍጹም" ትርጓሜ (1 ቆሮ. 13)	"ፍጹም" የመጽሐፍ ቅዱስ ቀኖና መጠናቀቁን ያመለክታል (Gaffin)። መጽሐፍ ቅዱስ ሲያልቅ፣ ከፊል የሆኑት የልሳንና የትንቢት ስጦታዎች አልፈዋል። 1 ቆሮ. 13፡8-10	"ፍጹም" የክርስቶስን ዳግም ምጽአት ያመለክታል (Carson, Grudem)። ጌታ እስኪመጣ ድረስ ስጦታዎቹ ይቀጥላሉ። 1 ቆሮ. 13፡12	ለክርክሩ እጅግ ወሳኝ የሆነው የኤክሲጌቲካል ክፍል፤ አብዛኞቹ ዘመናዊ ተንታኞች (Fee, Thiselton) "ዳግም ምጽአት" የሚለውን ንባብ ይመርጣሉ።
የመንፈስ ቅዱስ አሠራር	እግዚአብሔር አሁን የሚናገረው በተጻፈው ቃሉ አማካኝነት ብቻ ነው። 2 ጢሞ. 3፡16-17፣ ዕብ. 1፡1-2	መንፈስ ቅዱስ ዛሬም ሕያውና ተንቀሳቃሽ ነው፤ ለወንጌል ምስክርነት ዛሬም በኃይልና በተአምራት ይገለጣል። ሐዋ. 2፡17-18፣ ዮሐ. 14፡12	በ"ቃል" እና በ"መንፈስ" መካከል ያለውን ትስስር የመረዳት ልዩነት ነው።
የስህተት ስጋት	ከመጽሐፍ ቅዱስ ውጭ የሚመጡ "መገለጦች" መናፍቅነትንና የሐሰት ትምህርትን ያመጣሉ ብለው በጽኑ ይሰጋሉ (MacArthur, Strange Fire)። ራእ. 22፡18፣ 2 ጴጥ. 2፡1	ስጦታዎች ከሌሉ ቤተክርስቲያን ወደ ደረቅ ሃይማኖተኝነት ትቀየራለች ብለው ያምናሉ። መፍትሔው ስጦታዎቹን መመርመር እንጂ መንፈስን ማጥፋት አይደለም። 1 ተሰ. 5፡19-21፣ 1 ዮሐ. 4፡1	ቤተክርስቲያንን የመጠበቅ ሥልት ልዩነት።

የተግባርና የታሪክ ትንታኔ

ስጦታዎች ለሐዋርያት ብቻ የተሰጡ አልነበሩም፤ ታሪካዊና መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማስረጃዎቹም ይህንኑ ያረጋግጣሉ፦

ዲያቆኑ እስጢፋኖስ "ታላቅ ድንቅና ምልክት" በሕዝቡ መካከል ያደርግ ነበር (ሐዋ. 6፡8)።
ዲያቆኑ ፊልጶስ በሰማርያ ብዙ ተአምራትን አድርጓል (ሐዋ. 8፡6-8)።
አጋቦስና ሌሎችም በራዕይ ይናገሩ ነበር (ሐዋ. 11፡28)።
ተራ አማኞች የነበሩት የቆሮንቶስና የገላትያ ክርስቲያኖች ስጦታዎችን ይጠቀሙ ነበር (1 ቆሮ. 12-14፣ ገላ. 3፡5)።

ይህ ሰፊ የመንፈስ ቅዱስ ስጦታ ስርጭት የሚያሳየው ስጦታዎቹ ለሐዋርያት ማረጋገጫ ብቻ ሳይሆን፣ ለክርስቶስ አካል — ለቤተክርስቲያን እድገት — የተሰጡ መሆናቸውን ነው። ጴጥሮስ ቀደም ብለን በተመለከትነው በሐዋርያት ሥራ 2፡38-39 ላይ የመንፈስ ቅዱስን ስጦታ ተስፋ "ለእናንተና ለልጆቻችሁ... በሩቅ ላሉ ሁሉ" ብሎ ገልጦታል፤ "ይህ ስጦታ ሐዋርያት እስኪሞቱ ድረስ ብቻ ነው" አላለም። ኢየሱስ ለደቀመዛሙርቱ "እኔም አብን እለምናለሁ ለዘላለምም ከእናንተ ጋር እንዲኖር ሌላ አጽናኝ ይሰጣችኋል" (ዮሐንስ 14፡16) በማለት የገባው ቃል ኪዳን፣ ይህንን ዘላቂ መገኘት ያረጋግጣል። ታላቁ ተልዕኮ ራሱ "እነዚህ ምልክቶች ያመኑትን ይከተሏቸዋል" (ማርቆስ 16፡17) የሚል ተስፋን ያዘለ ነው።

ለምን በአንዳንድ ቦታዎች ተአምራዊ ስጦታዎች አይታዩም?

የመጽሐፍ ቅዱስ ማስረጃ ስጦታዎች እንደቆሙ ሳይሆን፣ የተወሰኑ መንፈሳዊ ሁኔታዎች የመንፈስ ቅዱስን አሠራር ሊገድቡ እንደሚችሉ ያሳያል፦

የእንቅፋት ዘርፍ	ሥነ-መለኮታዊ ትንተና	መጽሐፍ ቅዱሳዊ መርህ	ተጨባጭ መገለጫ
ተቋማዊ መንፈስን ማጥፋት	ለተቋማዊ ጽናት ሲባል ለመንፈስ ቅዱስ ድንገታዊ አሠራር ቦታ የመንፈግ ሂደት።	1 ተሰ. 5፡19-20 — "መንፈስን አታጥፉ፤ ትንቢትን አትናቁ።"	ከቤተክርስቲያን ፕሮግራም ውጭ የሚገለጡ ስጦታዎችን እንደ ሁከትና እንደ ሥርዓት አልበኝነት መቁጠር።
የሥርዓት አልበኝነት ሥጋት	ከዚህ ቀደም የታዩ ስህተቶችን ወይም አክራሪነትን በመፍራት ስጦታዎቹን ሙሉ በሙሉ ወደ መከልከል ማዘንበል።	1 ቆሮ. 14፡39-40 — "ሁሉ በአገባብና በሥርዓት ይሁን።"	"ሕፃኑን ከቆሸሸው ውኃ ጋር አብሮ የመድፋት" አዝማሚያ፤ ስህተትን ለመከላከል ስጦታውን መከልከል።
የትምህርተ-መለኮት ጉድለት	ስለ ስጦታዎች ትክክለኛ ትምህርት በሌለበት፣ አማኞች ስጦታዎቹን የመፈለግ ግዴታቸውን መዘንጋታቸው።	1 ቆሮ. 12:1 — "ስለ መንፈሳዊ ስጦታዎች... ታውቁ ዘንድ እወዳለሁ።"	ስለ ስጦታዎች ምንነትና አጠቃቀም ባለማወቅ ምክንያት ስጦታዎቹ ተዳፍነው መቆየታቸው።
አለማመንና የልብ ጥንካሬ	አለማመን መለኮታዊው ኃይል የሚፈስበትን መስመር በመዝጋት የተአምራትን ውጤታማነት መገደቡ።	ማቴ. 13:58 — "ባለማመናቸው ምክንያት በዚያ ብዙ ተአምራት አላደረገም።"	እግዚአብሔር ዛሬም እንደሚሠራ ካለመጠበቅ የተነሳ የሚፈጠር መንፈሳዊ ድርቀት።

ሥነ-መለኮታዊ ቁጥጥርና ሚዛን

የመንፈሳዊ ስጦታዎች ቀጣይነት በቅዱሳት መጻሕፍት ሲረጋገጥ፣ አተገባበሩ ግን በ"ኤክሌሲዮሎጂያዊ" ሥርዓትና በ"ክሪስቶ-ሴንትሪክ" መርህ መመራት አለበት፤ ይህ መርህ ክላሲካል ጴንጤቆስጤያውያንም ሆኑ ወንጌላዊ ቀጣይነት-አማኞች የሚጋሩት የጋራ ሥነ-ምግባራዊ መሠረት ነው።

መርህ	ሥነ-መለኮታዊ ትንተና	ተግባራዊ መመሪያ	መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማረጋገጫ
ተልዕኮአዊ ፋይዳ	ማንኛውም ስጦታ የእግዚአብሔርን ቃል የሚያጸና እና አማኞችን የሚያንጽ መሆን አለበት።	መገለጡ ለቃሉ አዲስ ትርጉም የማይጨምር ነገር ግን ቃሉን በተጨባጭ ሕይወት ውስጥ የሚያረጋግጥ መሆኑን መገምገም።	ማር. 16:20፤ ዕብ. 2:4
የጋራ ግንባታ	ስጦታው የግል ዝናን ሳይሆን የማኅበረ-ምእመናንን መንፈሳዊ እድገት ማዕከል ያደረገ መሆን ይኖርበታል።	በሕዝብ ፊት የሚደረጉ መገለጦች ለሁሉም የሚረዱና መረዳትን የሚፈጥሩ መሆናቸውን ማረጋገጥ።	1 ቆሮ. 12:7፤ 14:12
ሥነ-ምግባራዊ ተጠያቂነት	አገልጋዩ ለቤተክርስቲያን መሪዎችና ለቃሉ እውነት ራሱን ማስገዛት አለበት፤ "የነቢያት መናፍስት ለነቢያት ይገዛሉ"።	ማንኛውም መገለጥ ከመቅረቡ በፊት ወይም በቀረበ ጊዜ በሽማግሌዎችና በበሰሉ አማኞች እንዲመዘን መፍቀድ።	1 ቆሮ. 14:29-32
ፍቅራዊ ቅኝት	ስጦታ ያለ ፍቅር "የሚጮህ ቃጭል" ነው። ያለ ፍቅር የሚገለጥ ኃይል አካልን ይጎዳል እንጂ አይገነባም።	የአገልግሎቱ ግፊት ከፍቅርና ከርኅራኄ የመነጨ መሆኑን እንጂ ከፉክክር ወይም ከበላይነት አለመሆኑን መፈተሽ።	1 ቆሮ. 13:1-3